Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδωσε επίσημα το «πράσινο φως» σε 16 από τα 19 εθνικά σχέδια που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο του νέου δανειοδοτικού εργαλείου SAFE (Security Action for Europe), σηματοδοτώντας μια ουσιαστική στροφή στην κοινή ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική. Κατά τη συνεδρίαση του Ecofin (Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών), εγκρίθηκαν τα σχέδια οκτώ κρατών-μελών: Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Σλοβακία και Φινλανδία. Το συνολικό ύψος των συγκεκριμένων σχεδίων ανέρχεται σε 74 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το μισό από τα 150 δισ. ευρώ που προβλέπει το SAFE, με την Πολωνία να λαμβάνει πάνω από 43 δισ. ευρώ. Την προηγούμενη εβδομάδα είχαν εγκριθεί τα σχέδια Κύπρου, Ισπανίας, Βουλγαρίας, Βελγίου, Πορτογαλίας, Κροατίας, Δανίας και Ρουμανίας, συνολικού ύψους 38 δισ. ευρώ.
Μετά την έγκριση των σχεδίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προχωρήσει στην πρώτη εκταμίευση έως 15% του εγκεκριμένου ποσού για κάθε χώρα. Οι επόμενες δόσεις θα αποδεσμεύονται σταδιακά, βάσει τακτικών ενημερώσεων για την πρόοδο των αμυντικών προγραμμάτων. Η πρώτη εκταμίευση αναμένεται τον Μάρτιο, ενώ για την Ελλάδα έχουν ήδη εγκριθεί περίπου 788 εκατ. ευρώ από τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, εξετάζονται ακόμη τρία εθνικά σχέδια (Γαλλίας, Ουγγαρίας και Τσεχίας), που αναμένουν έγκριση από το Συμβούλιο. Το SAFE στοχεύει στη βελτίωση της διαλειτουργικότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων, στη μείωση του κόστους μέσω κοινών προμηθειών, στη δημιουργία ισχυρής και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής βάσης και στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε. Στο πρόγραμμα μπορούν να συμμετάσχουν επίσης η Ουκρανία, χώρες της ΕΖΕΣ/ΕΟΧ, καθώς και υποψήφιες ή υπό ένταξη χώρες και κράτη με συμφωνίες ασφάλειας και άμυνας με την Ε.Ε.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι λόγω υπερκάλυψης του αρχικού πακέτου των 150 δισ. ευρώ, εξετάζεται και δεύτερος γύρος δανειοδότησης, με την Αθήνα να έχει ήδη εκφράσει θετική στάση. Το SAFE δεν αποτελεί απλώς ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά ένδειξη ότι η Ε.Ε. περνά από τον κατακερματισμό των εθνικών εξοπλισμών σε μια πιο συντονισμένη, κοινή και στρατηγική προσέγγιση στην άμυνα, μια εξέλιξη που μπορεί να αναδιαμορφώσει την ευρωπαϊκή ισορροπία ισχύος τα επόμενα χρόνια.
Το ελληνικό Σχέδιο που εντάχθηκε στο SAFE
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στα πρώτα κράτη-μέλη που έλαβαν επίσημη έγκριση από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συμμετοχή στο χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE, αξίας περίπου 800 εκατ. ευρώ. Το ελληνικό σχέδιο αφορά έξι προγράμματα και εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό αναβάθμισης των Ενόπλων Δυνάμεων με έμφαση στη διαλειτουργικότητα με ευρωπαϊκά συστήματα και στη συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Κεντρικός άξονας του ελληνικού σχεδίου είναι η ενίσχυση της αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας, με παρεμβάσεις τόσο σε υφιστάμενα συστήματα όσο και με την απόκτηση νέων μέσων μικρού και μεσαίου βεληνεκούς. Στόχος είναι η δημιουργία πολυεπίπεδης «ομπρέλας» προστασίας, ιδιαίτερα για κρίσιμες υποδομές και νησιωτικές περιοχές, μέσω καλύτερης δικτύωσης και ψηφιακής διασύνδεσης των συστημάτων διοίκησης και ελέγχου.
Παράλληλα, το σχέδιο περιλαμβάνει εκσυγχρονισμό χερσαίων οπλικών συστημάτων, όπως τεθωρακισμένων και πυροβολικού, καθώς και επενδύσεις σε συστήματα επιτήρησης και ηλεκτρονικού πολέμου. Η δυνατότητα κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών μέσω του SAFE επιτρέπει χαμηλότερο κόστος και τεχνική συμβατότητα με άλλα κράτη-μέλη. Στον ναυτικό τομέα, η ελληνική πρόταση συνδέεται με την αναβάθμιση των δυνατοτήτων θαλάσσιας επιτήρησης και με την ενίσχυση ψηφιακών συστημάτων διοίκησης στόλου, ενισχύοντας τον ρόλο της χώρας στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στα μη επανδρωμένα συστήματα, τόσο σε UAV επιτήρησης όσο και σε τεχνολογίες αντιμετώπισης drones, με στόχο τη σταδιακή μείωση εξάρτησης από προμηθευτές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο του ελληνικού σχεδίου είναι η συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας μέσω συμπαραγωγών και κοινοπραξιών με ευρωπαϊκές εταιρείες, ώστε μέρος των πόρων να επιστρέφει στην ελληνική οικονομία με τη μορφή επενδύσεων, τεχνογνωσίας και θέσεων εργασίας. Το SAFE επιτρέπει τη χορήγηση μακροπρόθεσμων δανείων με ευνοϊκούς όρους, ενώ η πρώτη εκταμίευση – έως 15% του εγκεκριμένου ποσού – αναμένεται μετά την ολοκλήρωση των τεχνικών διαδικασιών. Συνολικά, το ελληνικό σχέδιο δεν περιορίζεται σε αγορές εξοπλισμού, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αναβάθμισης, ψηφιοποίησης και ευρωπαϊκής ενοποίησης της άμυνας, με προοπτική περαιτέρω χρηματοδότησης σε πιθανό δεύτερο γύρο του προγράμματος.
