Κάθε πολιτικό σύστημα δοκιμάζεται όταν έρχεται αντιμέτωπο με τα όρια της εξουσίας που ασκεί. Όταν η ηγεσία αποκόπτεται από την κοινωνία, όταν η πολιτική ευθύνη αντικαθίσταται από την αλαζονεία και όταν οι θεσμοί αντιμετωπίζονται ως εργαλεία διατήρησης της εξουσίας, τότε αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση. Η γερμανική ιστορία προσφέρει τρεις διαφορετικές, αλλά εξαιρετικά διδακτικές, εκδοχές αυτής της πραγματικότητας.
Στις 9 Νοεμβρίου 1918, η Γερμανική Επανάσταση ανέτρεψε την αυτοκρατορική μοναρχία. Η ήττα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οικονομική κατάρρευση και η κοινωνική εξέγερση οδήγησαν στην παραίτηση του Γουλιέλμου Β΄ και στην ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Ένα πολιτικό σύστημα που είχε ταυτίσει την ισχύ του με την αυτοκρατορική αυθεντία βρέθηκε αντιμέτωπο με την κοινωνία που δεν το αποδεχόταν πλέον. Η εξουσία έχασε τη νομιμοποίησή της πριν προλάβει να αντιληφθεί το μέγεθος της κρίσης.
Στις 9 Νοεμβρίου 1938, η Νύχτα των Κρυστάλλων αποκάλυψε την πραγματική φύση του ναζιστικού καθεστώτος. Η οργανωμένη βία κατά των Εβραίων, οι καταστροφές και οι μαζικές συλλήψεις αποτέλεσαν ένα ακόμη βήμα προς τη γενοκτονία. Ήταν η απόδειξη ότι όταν ο ρατσισμός γίνεται πολιτική εξουσίας και η δημοκρατική αντίσταση εξουδετερώνεται, η κοινωνία μπορεί να οδηγηθεί σε ιστορική καταστροφή.
Στις 9 Νοεμβρίου 1989, η πτώση του Τείχους του Βερολίνου έφερε την κατάρρευση ενός άλλου συστήματος πολιτικού ελέγχου. Η απαίτηση για ελευθερία αποδείχθηκε ισχυρότερη από τους μηχανισμούς επιτήρησης και καταστολής.
Υπάρχει, ωστόσο, μια διάσταση που ξεπερνά τα ίδια τα ιστορικά γεγονότα: η Δημοκρατία μπορεί να διατηρεί τους τυπικούς μηχανισμούς της και ταυτόχρονα να χάνει σταδιακά το ουσιαστικό περιεχόμενό της. Όταν η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται σε εχθρότητα, η ενημέρωση υποχωρεί μπροστά στην προπαγάνδα και η κριτική αντιμετωπίζεται ως απειλή, οι θεσμοί αρχίζουν να αποδυναμώνονται εκ των έσω. Δεν χρειάζεται πάντοτε ένα πραξικόπημα για να περιοριστεί η Δημοκρατία. Αρκεί η σταδιακή εξοικείωση με την αυθαιρεσία. Τα τρία γεγονότα θέτουν ένα διαχρονικό πολιτικό ζήτημα: η δημοκρατία δεν εξαντλείται στις εκλογές ούτε η νομιμοποίηση της εξουσίας αποτελεί λευκή επιταγή διακυβέρνησης. Απαιτεί ανεξάρτητους θεσμούς, ελευθερία του Τύπου, πολιτική πολυφωνία, λογοδοσία και πραγματικό σεβασμό στα δικαιώματα. Σε μια Ευρώπη όπου ο λαϊκισμός, ο εθνικισμός και η πολιτική πόλωση ενισχύουν τις πιέσεις στους δημοκρατικούς θεσμούς, το ζήτημα δεν είναι απλώς ιστορικό. Είναι βαθιά πολιτικό και απολύτως σύγχρονο. Η ιστορική μνήμη δεν έχει αξία όταν περιορίζεται σε επετειακές ομιλίες και επίσημες δηλώσεις. Αποκτά νόημα όταν μετατρέπεται σε πολιτική εγρήγορση και σε απαίτηση για δημοκρατική ευθύνη.
Καμία εξουσία δεν δικαιούται να θεωρεί τον εαυτό της ισχυρότερο από τους θεσμούς και καμία δημοκρατία δεν είναι ασφαλής όταν οι πολίτες παραιτούνται από το δικαίωμα να την ελέγχουν.
