Επενδύσεις άνω των 300 εκατ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό των ερευνητικών υποδομών και νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για τις επιχειρήσεις συνθέτουν το αναπτυξιακό σχέδιο για την ενίσχυση της τεχνολογικής παρουσίας της Θεσσαλονίκης. Τη στρατηγική για τη μετατροπή της Θεσσαλονίκης σε «ψηφιακό λιμένα» της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με αιχμή την Τεχνητή Νοημοσύνη, την έρευνα και τη διασύνδεση των πανεπιστημίων με την παραγωγή, παρουσίασε ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την Έρευνα και την Καινοτομία, Σταύρος Καλαφάτης. Κεντρικός στόχος είναι η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης σε εμπορικές εφαρμογές, βιομηχανικές λύσεις και νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες, ώστε η τεχνολογική ανάπτυξη να αποκτήσει μετρήσιμο οικονομικό αποτέλεσμα. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η αναβάθμιση των ερευνητικών υποδομών της χώρας, για την οποία έχουν διατεθεί περισσότερα από 300 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Παράλληλα, μέσω του Αναπτυξιακού Νόμου έχουν ενεργοποιηθεί χρηματοδοτικά εργαλεία σχεδόν 2 δισ. ευρώ, ενώ προγραμματίζεται η προκήρυξη τριών νέων καθεστώτων ενίσχυσης, ύψους 150 εκατ. ευρώ το καθένα, με αντικείμενο την επιχειρηματική εξωστρέφεια, την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών και Τεχνητής Νοημοσύνης από μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η κατεύθυνση αυτή αποσκοπεί στην ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην παραγωγική διαδικασία και όχι απλώς στην ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται το πρόγραμμα «Ερευνώ – Καινοτομώ», προϋπολογισμού άνω των 300 εκατ. ευρώ, που υποστηρίζει συνεργασίες επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων, καθώς και η χρηματοδότηση του ΕΛΙΔΕΚ, με περίπου 300 εκατ. ευρώ για την υποστήριξη νέων επιστημόνων, διδακτόρων και μεταδιδακτόρων.
Σημαντικό εργαλείο για τη μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στην αγορά αποτελούν επίσης οι εταιρείες τεχνοβλαστοί (spin-offs) και τα Γραφεία Μεταφοράς Τεχνολογίας, για τα οποία έχει προβλεφθεί πρόγραμμα περίπου 40 εκατ. ευρώ. Η επιδίωξη είναι η εμπορική αξιοποίηση της έρευνας, η ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών και η δημιουργία επιχειρήσεων με τεχνολογικό περιεχόμενο.
Το ΕΚΕΤΑ και το τεχνολογικό οικοσύστημα της Θεσσαλονίκης
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), το οποίο αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες του ερευνητικού οικοσυστήματος της Βόρειας Ελλάδας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υφυπουργός, περίπου το 92% των εσόδων του προέρχεται από ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα και συνεργασίες με τη βιομηχανία, ενώ το Κέντρο κατατάσσεται, όπως ανέφερε, στην τέταρτη θέση στην Ευρώπη στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Στην ίδια αναπτυξιακή κατεύθυνση εντάσσεται το AI Nucleus, το οποίο φιλοδοξεί να ενισχύσει την ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα της πόλης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ επιστημονικών φορέων και επιχειρήσεων. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ήδη τρία πανεπιστημιακά ιδρύματα, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος, καθώς και ερευνητικές υποδομές που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη νέων τεχνολογικών δραστηριοτήτων. Στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της πόλης προστίθενται οι μεγάλες υποδομές που βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως το Μετρό, το Flyover και τα νέα νοσοκομεία.
Ο Σταύρος Καλαφάτης χαρακτήρισε την Τεχνητή Νοημοσύνη σύγχρονη βιομηχανική επανάσταση, επισημαίνοντας ότι η αξιοποίησή της αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό και παραγωγικό μοντέλο. Όπως υπογράμμισε, το ζητούμενο είναι η σύνδεση της τεχνολογίας με τη βιομηχανία και η μετατροπή της ερευνητικής δραστηριότητας σε εφαρμογές που δημιουργούν προστιθέμενη αξία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, από το 2019 έχουν δημιουργηθεί περίπου 20.000 νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, ενώ οι κρατικές δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη έχουν αυξηθεί κατά 1,5 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2018. Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία 13 περιφερειακών κόμβων καινοτομίας, με νέες ερευνητικές υποδομές σε περιοχές όπως η Ήπειρος, η Μακεδονία, η Θράκη, η Θεσσαλία και η Κρήτη.
Η στρατηγική για τη Θεσσαλονίκη εντάσσεται, επομένως, σε μια ευρύτερη προσπάθεια αποκέντρωσης της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία δεν θα είναι ο αριθμός των ερευνητικών κέντρων ή των χρηματοδοτικών προγραμμάτων, αλλά η δυνατότητα να δημιουργηθεί μια αυτοδύναμη παραγωγική βάση τεχνολογίας, με επιχειρήσεις, επενδύσεις, εξαγώγιμα προϊόντα και σταθερές θέσεις εργασίας. Η φιλοδοξία να καταστεί η Θεσσαλονίκη ψηφιακός λιμένας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης προϋποθέτει κάτι περισσότερο από τη συγκέντρωση υποδομών και επιστημονικού δυναμικού. Απαιτεί τη λειτουργική διασύνδεση της έρευνας με τη βιομηχανία, την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων και τη δημιουργία επιχειρήσεων που θα μπορούν να ανταγωνιστούν σε διεθνές επίπεδο. Εκεί θα κριθεί εάν η Θεσσαλονίκη θα εξελιχθεί σε πραγματικό περιφερειακό τεχνολογικό κέντρο ή θα παραμείνει μια πόλη με ισχυρές ερευνητικές δυνατότητες αλλά περιορισμένη μετατροπή τους σε παραγωγικό αποτέλεσμα.
