Το Ταμείο Ανάκαμψης μπήκε και επισήμως στην τελική του φάση, όμως το κλείσιμο των ευρωπαϊκών οροσήμων στις 31 Αυγούστου δεν σημαίνει ότι κάθε έργο που συνδέθηκε με το «Ελλάδα 2.0» σταματά την ίδια ημέρα. Το κρίσιμο πλέον είναι ποια έργα έχουν ολοκληρώσει το φυσικό αντικείμενο που απαιτείται για τα ορόσημα και τους στόχους του RRF, ποια μπορούν να κλείσουν στο πλαίσιο των αποφάσεων ένταξής τους έως το τέλος του έτους και ποια θα χρειαστούν διαφορετική χρηματοδοτική διαδρομή, κυρίως μέσω ΕΣΠΑ ή εθνικών πόρων.
Η Ελλάδα υπέβαλε στις 30 Σεπτεμβρίου το 9ο και τελικό αίτημα πληρωμής επιχορηγήσεων και το 8ο και τελικό αίτημα πληρωμής δανείων, συνολικού ύψους 6,75 δισ. ευρώ, που συνδέονται με 123 ορόσημα και στόχους. Με αυτά, το συνολικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0» φτάνει στα 376 ορόσημα και στόχους, με συνολικούς πόρους 35,95 δισ. ευρώ.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι απολύτως σαφές: όλα τα ορόσημα και οι στόχοι του RRF έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου 2026. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει μάλιστα ότι ενέργειες που πραγματοποιούνται μετά την ημερομηνία αυτή δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θετική αξιολόγηση ενός οροσήμου ή στόχου. Η ίδια όμως προβλέπει ότι η αξιολόγηση των τελευταίων αιτημάτων πληρωμής θα συνεχιστεί μέσα στο φθινόπωρο, με στόχο οι τελικές αποφάσεις πληρωμής να ληφθούν έως τις 18 Δεκεμβρίου και οι πληρωμές να πραγματοποιηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Εδώ βρίσκεται και η κρίσιμη διάκριση για τα έργα που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Η ελληνική απόφαση 68104 ΕΞ 2026 της 30ής Απριλίου, που αποτελεί την 5η τροποποίηση του Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου του RRF, προβλέπει ότι η διάρκεια υλοποίησης μιας δράσης ή ενός έργου αφορά την περίοδο που απαιτείται για την ολοκλήρωση του φυσικού αντικειμένου σύμφωνα με την απόφαση ένταξης και δεν μπορεί να υπερβαίνει την 31η Δεκεμβρίου 2026. Ταυτόχρονα, για τα ορόσημα και τους στόχους που συνδέονται με τις δράσεις αυτές, ο καταληκτικός χρόνος υλοποίησης δεν μπορεί να υπερβαίνει την 31η Αυγούστου 2026. Η συγκεκριμένη τροποποίηση περιλαμβάνεται πλέον επισήμως στο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου του «Ελλάδα 2.0».
Η 31η Δεκεμβρίου δεν είναι παράταση του RRF.
Είναι το ανώτατο όριο που προβλέπεται στο ελληνικό πλαίσιο για την ολοκλήρωση φυσικού αντικειμένου έργων, όπου αυτό επιτρέπεται από την αντίστοιχη απόφαση ένταξης. Τα ευρωπαϊκά ορόσημα που ξεκλειδώνουν τις πληρωμές είχαν ήδη κλείσει στις 31 Αυγούστου.
Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο τετράμηνο για τη διοίκηση και τους φορείς υλοποίησης. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι να δημιουργηθούν νέα ορόσημα ή να δοθεί νέα παράταση στο Ταμείο, αλλά να κλείσει σωστά κάθε έργο που βρίσκεται στο τελικό στάδιο και να αποφασιστεί η χρηματοδοτική τύχη όσων δεν μπορούν να ολοκληρωθούν με τους όρους του RRF.
Η δεύτερη διαδρομή είναι ήδη γνωστή στην κυβέρνηση: έργα που δεν μπορούν να ολοκληρωθούν εντός των αυστηρών προθεσμιών του Ταμείου μπορούν να μεταφερθούν σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία. Εδώ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία το ΕΣΠΑ, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και οι εθνικοί πόροι. Η λογική αυτή έχει ήδη εφαρμοστεί σε περιπτώσεις όπου έργα κρίθηκε ότι δεν θα προλάβαιναν τις προθεσμίες του RRF, ώστε να μη χαθεί το φυσικό τους αντικείμενο μαζί με τη χρηματοδότηση.
Το περιθώριο αυτό δεν είναι θεωρητικό. Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 διαθέτει προϋπολογισμό 16,6 δισ. ευρώ, ενώ έχει εξασφαλιστεί πρόσθετη χρηματοδότηση 5,8 δισ. ευρώ για την ολοκλήρωση έργων του προηγούμενου προγράμματος. Παράλληλα, το ΕΣΠΑ 2021-2027 παραμένει ενεργό και αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων μπορούν να συνεχιστούν επενδύσεις που δεν μπορούν πλέον να στηρίζονται στο RRF.
Ο τελευταίος έλεγχος των έργων
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τον ψηφιακό τομέα. Έργα σε ψηφιακές υποδομές, δημόσια διοίκηση, κυβερνοασφάλεια, ψηφιοποίηση επιχειρήσεων, τηλεπικοινωνίες, δεδομένα και νέες τεχνολογίες βρίσκονται ανάμεσα στις επενδύσεις που πρέπει τώρα να περάσουν από έναν τελευταίο έλεγχο: τι έχει παραδοθεί, τι έχει συμβασιοποιηθεί, τι βρίσκεται σε υλοποίηση και τι χρειάζεται επιπλέον χρόνο ή πόρους.
Το ίδιο το «Ελλάδα 2.0» περιλαμβάνει 100 επενδύσεις και 76 μεταρρυθμίσεις, με συνολικούς πόρους 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 18,22 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. ευρώ δάνεια. Στον πυλώνα του ψηφιακού μετασχηματισμού περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι ψηφιακές υποδομές, ο εκσυγχρονισμός του Δημοσίου και η ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων.
Η πραγματική εικόνα, επομένως, θα φανεί όχι από το συνολικό ύψος των πόρων που απορροφήθηκαν, αλλά από το τι θα συμβεί έργο προς έργο τους επόμενους μήνες. Ένα έργο που έχει ολοκληρώσει το αντικείμενό του και απομένουν διαδικαστικές ή διοικητικές εκκρεμότητες βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από ένα έργο που έχει σημαντικό ανεκτέλεστο φυσικό αντικείμενο. Στη δεύτερη περίπτωση, το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν θα «πάρει παράταση» το RRF, αλλά από ποιο πρόγραμμα θα χρηματοδοτηθεί η συνέχεια.
Και αυτό είναι το πραγματικό επόμενο κεφάλαιο του «Ελλάδα 2.0»: η μετάβαση από τη λογική της απορρόφησης στη λογική της ολοκλήρωσης. Το RRF κλείνει ως ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο, οι τελευταίες πληρωμές θα κριθούν μέχρι το τέλος του έτους, αλλά η τύχη των έργων που δεν έχουν ακόμη τελειώσει θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις που λαμβάνονται τώρα για ΕΣΠΑ, Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και εθνικούς πόρους.
Για την αγορά ΤΠΕ, το επόμενο διάστημα αποκτά έτσι ιδιαίτερο ενδιαφέρον: ποια ψηφιακά έργα έχουν πραγματικά κλείσει, ποια βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο υλοποίησης και ποια θα χρειαστούν νέα χρηματοδοτική διαδρομή για να ολοκληρωθούν. Εκεί βρίσκεται πλέον η πραγματική εικόνα της «κληρονομιάς» του RRF στην ελληνική ψηφιακή οικονομία.
