Η τεχνολογική αναβάθμιση του Κάθετου Διαδρόμου Μεταφορών και η ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας βρέθηκαν στο επίκεντρο του διεθνούς φόρουμ «VERTICAL CORRIDOR: Perspectives on Transport Development in the Balkan Peninsula», που πραγματοποιήθηκε στη Σόφια στις 6 Νοεμβρίου.
Στο πλαίσιο των εργασιών του φόρουμ, ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την Έρευνα και την Καινοτομία, Σταύρος Καλαφάτης, παρουσίασε τις δυνατότητες αξιοποίησης νέων τεχνολογιών για την αναβάθμιση των μεταφορικών υποδομών, ενώ διατύπωσε πρόταση για τη δημιουργία κοινού ερευνητικού κονσόρτσιουμ με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.
Η πρωτοβουλία, με την ονομασία Greece – Bulgaria – Romania R&D Hub, αποσκοπεί στην από κοινού διεκδίκηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων για ερευνητικά και τεχνολογικά έργα, συνδέοντας τις επιστημονικές υποδομές των τριών χωρών με τις ανάγκες των μεταφορών και της παραγωγικής οικονομίας.
Όπως ανέφερε ο Έλληνας υφυπουργός, η πρόταση αφορά τη συνεργασία κυβερνήσεων, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και ερευνητικών κέντρων, με στόχο την αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων όπως το Horizon Europe, το επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο FP10, ο μηχανισμός Connecting Europe Facility (CEF), καθώς και ευρωπαϊκά κονδύλια για τη Στρατιωτική Κινητικότητα και τις υποδομές διττής χρήσης.
Τεχνητή Νοημοσύνη και έξυπνες μεταφορές
Στην τοποθέτησή του, ο Σταύρος Καλαφάτης υπογράμμισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος Μεταφορών, ο οποίος συνδέει το Αιγαίο, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Βαλτική στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικτύου TEN-T, αποτελεί στρατηγικό άξονα για την περιφερειακή σταθερότητα και την ανθεκτικότητα των μεταφορικών δικτύων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο του ως διαδρομής εφοδιασμού της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, αλλά και στη σημασία της ενίσχυσης της συνδεσιμότητας με την Κεντρική Ευρώπη.
Σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, η έρευνα και η τεχνολογία μπορούν να συμβάλουν στην αναβάθμιση του διαδρόμου μέσα από τρεις βασικές κατευθύνσεις.
Η πρώτη αφορά την ανάπτυξη έξυπνων διαδρόμων και συνοριακών σημείων (Smart Corridors & Smart Borders), με αξιοποίηση αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης, δικτύων Internet of Things, ψηφιακών τελωνείων, Blockchain e-CMR και έξυπνων συστημάτων ελέγχου. Στόχος είναι η μείωση των καθυστερήσεων και του κόστους μεταφοράς, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη συνοριακή σύνδεση Προμαχώνα – Kulata.
Η δεύτερη κατεύθυνση αφορά τα ψηφιακά δίδυμα (Digital Twins), δηλαδή τη δημιουργία ψηφιακών μοντέλων του μεταφορικού δικτύου, τα οποία θα επιτρέπουν την παρακολούθηση των υποδομών, την πρόβλεψη πιθανών βλαβών και τη βελτιστοποίηση των μεταφορικών ροών.
Η τρίτη συνδέεται με την πράσινη μετάβαση των λιμανιών, μέσα από τεχνολογίες ηλεκτροδότησης πλοίων από την ξηρά (Cold Ironing), καθώς και την ανάπτυξη υποδομών πράσινου υδρογόνου και εναλλακτικών καυσίμων.
Η Θεσσαλονίκη ως κόμβος μεταφορών και καινοτομίας
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο της Βόρειας Ελλάδας και ειδικότερα της Θεσσαλονίκης, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως βασικός κόμβος διασύνδεσης των μεταφορικών υποδομών με την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη.
Ο Σταύρος Καλαφάτης αναφέρθηκε στα λιμάνια της Θεσσαλονίκης, της Αλεξανδρούπολης και της Καβάλας ως βασικές θαλάσσιες πύλες του Κάθετου Διαδρόμου, σε συμπληρωματική λειτουργία με τα λιμάνια της Βάρνας, του Μπουργκάς και της Κωνστάντζας.
Παράλληλα, ανέδειξε τις δυνατότητες του ερευνητικού οικοσυστήματος της περιοχής, με επίκεντρο το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) και το Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών (ΙΜΕΤ).
Οι συγκεκριμένοι φορείς διαθέτουν ερευνητική τεχνογνωσία που μπορεί να αξιοποιηθεί στην ανάπτυξη ψηφιακών πρωτοκόλλων διαλειτουργικότητας, έξυπνων συστημάτων logistics και εφαρμογών για τη βελτίωση της λειτουργίας των μεταφορικών δικτύων.
Η βουλγαρική πλευρά και η συνεργασία στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Η διάσταση της διμερούς συνεργασίας επιβεβαιώθηκε και από την επίσημη ανακοίνωση του βουλγαρικού υπουργείου Καινοτομίας και Ψηφιακού Μετασχηματισμού, η οποία δημοσιεύθηκε στις 9 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η υφυπουργός Μίρα Ιοσίφοβα και ο Σταύρος Καλαφάτης συζήτησαν την ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδας και Βουλγαρίας στους τομείς της καινοτομίας, της μεταφοράς τεχνολογίας και της ψηφιοποίησης.
Η βουλγαρική πλευρά παρουσίασε, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη Κεντρικού Κόμβου Διαχείρισης για τη Μεταφορά Γνώσης και Τεχνολογίας στο Sofia Tech Park, ο οποίος θα λειτουργεί ως σύνδεσμος μεταξύ ερευνητικών ομάδων και επιχειρήσεων, διευκολύνοντας την εμπορική αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων.
Στη συνάντηση συζητήθηκε επίσης η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Βουλγαρία, με αναφορές στο ερευνητικό ινστιτούτο INSAIT, στο γλωσσικό μοντέλο BgGPT και στο υπό ανάπτυξη AI Factory BRAIN++.
Η Μίρα Ιοσίφοβα υπογράμμισε ότι η μεταφορά τεχνολογίας αποκτά ουσιαστική αξία όταν οδηγεί στη δημιουργία προϊόντων και υπηρεσιών που φτάνουν στην αγορά, επισημαίνοντας τη σημασία της περιφερειακής συνεργασίας για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Βουλγάρα υφυπουργός είχε συνάντηση και με τον πρόεδρο του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης της Ελλάδας (ΕΚΕΤΑ), Ευάγγελο Μπεκιάρη. Στη συζήτηση εξετάστηκαν συγκεκριμένα πεδία πιθανής συνεργασίας μεταξύ του Sofia Tech Park και του ΕΚΕΤΑ, καθώς και η ανταλλαγή τεχνογνωσίας μεταξύ επιστημόνων, ερευνητών και φορέων καινοτομίας των δύο χωρών.
Από τις μεταφορικές υποδομές στην περιφερειακή τεχνολογική συνεργασία
Η πρωτοβουλία για το τριμερές R&D Hub εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με στόχο τη σύνδεση των υποδομών μεταφορών με την ψηφιακή τεχνολογία, την έρευνα και την καινοτομία.
Άλλωστε, Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία έχουν ήδη προχωρήσει σε κοινό Σχέδιο Δράσης για την επιτάχυνση στρατηγικών διασυνοριακών μεταφορικών έργων. Το σχετικό σχέδιο υπογράφηκε στις 9 Οκτωβρίου 2026, στο περιθώριο των Connecting Europe Days στις Βρυξέλλες, με στόχο τον καλύτερο συντονισμό της προετοιμασίας, της χρηματοδότησης και της υλοποίησης έργων σε σιδηροδρομικές, οδικές και πολυτροπικές συνδέσεις.
Η νέα πρόταση ερευνητικής συνεργασίας προσθέτει σε αυτή την προσπάθεια την τεχνολογική διάσταση, με την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, των ψηφιακών συστημάτων και της ερευνητικής τεχνογνωσίας.
Το επόμενο ζητούμενο είναι η συγκεκριμενοποίηση της ελληνικής πρότασης για το R&D Hub, η διαμόρφωση συνεργασιών με τους εταίρους και η εξασφάλιση των απαραίτητων ευρωπαϊκών πόρων, ώστε ο Κάθετος Διάδρομος να εξελιχθεί όχι μόνο σε έναν σημαντικό μεταφορικό άξονα, αλλά και σε πεδίο τεχνολογικής και ερευνητικής συνεργασίας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
