Το σχέδιο «Περιφέρεια 2030» αποτελεί τη νέα κυβερνητική ομπρέλα για τον περιφερειακό και τοπικό αναπτυξιακό σχεδιασμό και παρουσιάστηκε χθες στο Υπουργικό Συμβούλιο από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Επικρατείας Κωστή Χατζηδάκη και τον υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ Θανάση Κοντογεώργη. Η επίσημη κυβερνητική ονομασία είναι «Εθνική Στρατηγική για τον Περιφερειακό και Τοπικό Σχεδιασμό» και βασική της επιδίωξη είναι να περάσει η χώρα από την αποσπασματική υλοποίηση έργων σε έναν ενιαίο σχεδιασμό ανά περιοχή, με συγκεκριμένες προτεραιότητες, χρηματοδότηση και μηχανισμό παρακολούθησης. Το σχέδιο πατά πάνω στα Περιφερειακά Σχέδια Ανάπτυξης, τα οποία αποτυπώνουν έργα και δράσεις σε επίπεδο Περιφέρειας και Περιφερειακής Ενότητας, μαζί με την περιγραφή και τον προϋπολογισμό τους. Στόχος είναι να υπάρχει πλέον μια συνολική εικόνα για το τι γίνεται σε κάθε περιοχή, ποια έργα προχωρούν, πόσο κοστίζουν και πού υπάρχουν καθυστερήσεις.
2,54 δισ. ευρώ στα Περιφερειακά Προγράμματα
Το οικονομικό μέγεθος της στρατηγικής είναι σημαντικό, αλλά χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: το «Περιφέρεια 2030» δεν αποτελεί ένα αυτοτελές χρηματοδοτικό πρόγραμμα με έναν και μοναδικό προϋπολογισμό. Αποτελεί πλαίσιο συντονισμού πολλών χρηματοδοτικών εργαλείων. Στον πυρήνα του βρίσκεται το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030. Με βάση την αναθεώρηση του Ιουλίου 2026, ο συνολικός προϋπολογισμός του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης ανέρχεται σε 13,157 δισ. ευρώ. Από αυτά, 2,540 δισ. ευρώ κατευθύνονται στα Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης, ενώ 9,318 δισ. ευρώ αφορούν τα Τομεακά Προγράμματα, 1,670 δισ. ευρώ τα Ειδικά Προγράμματα και προβλέπονται επιπλέον 20 εκατ. ευρώ ως αποθεματικό. Με την προβλεπόμενη υπερδέσμευση, το συνολικό διαθέσιμο πλαίσιο του ΕΠΑ φθάνει υψηλότερα. Τα χρήματα αυτά δεν προορίζονται για μία μόνο κατηγορία έργων. Η νέα περιφερειακή στρατηγική καλύπτει δέκα βασικούς άξονες: προσέλκυση επενδύσεων και δημιουργία αξίας στην περιοχή, δημογραφική αντιμετώπιση, εκπαίδευση, συνεργασία με Περιφέρειες και Δήμους, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές και νησιωτικότητα, περιβάλλον και δάση, χωρικό σχεδιασμό, διαχείριση υδάτων και αντιπλημμυρική προστασία, πρωτογενή τομέα, καθώς και δίκτυα, υποδομές και διασυνδέσεις.
Το μέγεθος των πόρων γίνεται ακόμη πιο κατανοητό εάν εξεταστούν συγκεκριμένες περιοχές. Για παράδειγμα, το σχέδιο για την Κρήτη περιλαμβάνει περισσότερα από 480 έργα και προϋπολογισμό 7,7 δισ. ευρώ, ενώ το σχέδιο για τη Θεσσαλονίκη περιλαμβάνει περισσότερα από 30 σημαντικά έργα συνολικού προϋπολογισμού 9,3 δισ. ευρώ. Για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη προβλέπεται ειδικό αναπτυξιακό σχέδιο 6,8 δισ. ευρώ με περίπου 360 έργα. Πρόκειται για ευρύτερα επενδυτικά σχέδια που συνδυάζουν διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης και δεν ταυτίζονται αποκλειστικά με τα 2,54 δισ. ευρώ των Περιφερειακών Προγραμμάτων.
Από τα έργα στην καθημερινότητα του πολίτη
Το πολιτικό στοίχημα του «Περιφέρεια 2030» είναι τελικά να μεταφραστούν οι μεγάλοι αριθμοί σε μετρήσιμο αποτέλεσμα για τις τοπικές κοινωνίες. Η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει την ανάπτυξη κάθε περιοχής με τις πραγματικές ανάγκες της: καλύτερες υποδομές και μεταφορές, αντιπλημμυρική προστασία, σύγχρονα δίκτυα, επενδύσεις, στήριξη της επιχειρηματικότητας, ψηφιακό μετασχηματισμό, ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα και αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές και στη νησιωτικότητα. Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται νέα Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών στην Προεδρία της Κυβέρνησης, ενώ ενισχύεται η διυπουργική συνεργασία για την επίλυση τοπικών προβλημάτων. Παράλληλα, η Προεδρία της Κυβέρνησης αναλαμβάνει πιο ενεργό ρόλο στον συντονισμό των χρηματοδοτικών εργαλείων από το 2026 και μετά.
Το τρίτο μεγάλο στοιχείο είναι η ψηφιακή παρακολούθηση. Ο ενιαίος ψηφιακός κόμβος «Περιφέρεια 2030» θα ενσωματώνει το υφιστάμενο erga.gov.gr, ώστε να συγκεντρώνεται σε ένα σημείο η ενημέρωση για την πορεία των έργων. Η λογική είναι να μπορεί ο πολίτης και ο τοπικός φορέας να γνωρίζει όχι μόνο τι έχει εξαγγελθεί, αλλά τι υλοποιείται, με ποιο κόστος και σε ποιο στάδιο βρίσκεται. Έτσι, η «Περιφέρεια 2030» επιχειρεί να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο αναπτυξιακό στοίχημα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης: λιγότερη αποσπασματικότητα, περισσότερος συντονισμός και σαφέστερη σύνδεση των δημόσιων πόρων με το αποτέλεσμα στην πραγματική οικονομία και στην καθημερινότητα των πολιτών.
