Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ένα δεύτερο πακέτο χρηματοδότησης για την άμυνα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Δράση για την Ασφάλεια για την Ευρώπη» (SAFE), μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης των Εθνικών Σχεδίων Επενδύσεων στην Άμυνα οκτώ κρατών-μελών, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Λετονίας, της Εσθονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Σλοβακίας και της Φινλανδίας.
Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση στο Συμβούλιο για την έγκριση οικονομικής βοήθειας προς τις χώρες αυτές, ανοίγοντας τον δρόμο για τη χορήγηση χαμηλότοκων, μακροπρόθεσμων δανείων συνολικού ύψους περίπου 74 δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την ενίσχυση της στρατιωτικής τους ετοιμότητας και την προμήθεια σύγχρονου αμυντικού εξοπλισμού. Παράλληλα, το πλαίσιο αυτό ενισχύει την ενσωμάτωση της Ουκρανίας στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας, διασφαλίζοντας τη σταθερή και βιώσιμη υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα επίπεδα χρηματοδότησης καθορίστηκαν προσωρινά τον Σεπτέμβριο βάσει των αρχών της αλληλεγγύης και της διαφάνειας. Για την Ελλάδα, η συμμετοχή στο πρόγραμμα SAFE σημαίνει πρόσβαση σε σημαντικούς χρηματοδοτικούς πόρους με ευνοϊκούς όρους, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων, την αναβάθμιση των αμυντικών υποδομών και τη στήριξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, περιορίζοντας παράλληλα την επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού. Το Συμβούλιο διαθέτει προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για την έγκριση των σχετικών εκτελεστικών αποφάσεων. Μετά την ολοκλήρωσή τους, η Επιτροπή θα προχωρήσει στην οριστικοποίηση των δανειακών συμβάσεων, με τις πρώτες εκταμιεύσεις να αναμένονται τον Μάρτιο του 2026, ενώ συνεχίζεται παράλληλα η αξιολόγηση των σχεδίων των υπόλοιπων κρατών-μελών.
Το ποσό δανείου για την Ελλάδα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε δάνειο περίπου €787,67 εκατ. για την Ελλάδα στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE, από το συνολικό πακέτο των €150 δισ. για την άμυνα της ΕΕ. Η Ελλάδα είχε αρχικά ζητήσει έως €1,24 δισ. αλλά η Επιτροπή την κάλεσε να περιορίσει την πρότασή της στα €787,67 εκατ., ώστε να ανταποκρίνεται στο προσωρινά καθορισμένο ποσό για τη χώρα. Το Εθνικό Σχέδιο Επενδύσεων για την Άμυνα που υπέβαλε η Ελλάδα μέσω SAFE περιλάμβανε αρχικά προτάσεις που συνολικά έφταναν περίπου €2,8-2,9 δισ., αλλά η ΕΕ ζήτησε αναπροσαρμογή, ώστε να εναρμονιστεί με τα όρια και τους κανόνες συνεργασίας.
Τομείς και προγράμματα στο ελληνικό SAFE
Η Ελλάδα έχει επικεντρώσει την πρότασή της σε έξι κυρίως προγράμματα άμυνας που μπορούν να χρηματοδοτηθούν μέσω SAFE, με στόχο να ικανοποιούν τις προϋποθέσεις:
- Συνεργασία για την ανάπτυξη και εκτόξευση επικοινωνιακού δορυφόρου μαζί με Κύπρο και Νορβηγία.
- Απόκτηση μικροδορυφόρων με δυνατότητα σύνθετης απεικόνισης σε συνεργασία με την Πολωνία.
- Ανάπτυξη και ενίσχυση αντι- drone συστημάτων για την Πολεμική Αεροπορία σε συνεργασία με Βουλγαρία και Κύπρο.
- Απόκτηση κρυπτογραφικών συσκευών επικοινωνίας.
- Συστήματα ασύρματων επικοινωνιών υψηλής ασφάλειας.
- Ανάπτυξη και δοκιμή μη επανδρωμένων συστημάτων (UAS).
Αυτά έχουν επιλεγεί γιατί πληρούν τις προϋποθέσεις πολυεθνικής συνεργασίας που απαιτεί το SAFE και μπορούν να μπουν σε συμβάσεις εντός των απαιτούμενων χρονοδιαγραμμάτων.
Τι σημαίνει το SAFE για την Ελλάδα
Πολυεπίπεδη είναι η σημασία του SAFE για την Ελλάδα, καθώς της δίνεται η δυνατότητα για:
- Χαμηλότοκο δάνειο: Το δάνειο SAFE έχει πολύ ευνοϊκούς όρους δανεισμού για την Ελλάδα, με σημαντικά χαμηλότερο κόστος από ό,τι θα έπαιρνε με ίδια κεφάλαια.
- Συνεργασία με άλλες χώρες: Τα έργα που χρηματοδοτούνται μέσω SAFE απαιτούν πολυεθνική συνεργασία, δημιουργώντας επιχειρησιακούς και βιομηχανικούς δεσμούς με άλλες χώρες της ΕΕ.
- Ενίσχυση εξοπλιστικών προγραμμάτων: η Ελλάδα μπορεί να καλύψει επείγουσες ανάγκες στον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων, ειδικά σε τομείς δορυφορικών και επικοινωνιακών δυνατοτήτων, αντι-drone τεχνολογιών και ασφαλών επικοινωνιών.
- Δυνατότητα συμμετοχής ελληνικών εταιρειών: Σε πολλά προγράμματα αναμένεται να συμμετέχουν ελληνικές αμυντικές επιχειρήσεις, με στόχο τουλάχιστον 25% συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στις συμβάσεις όπου αυτό είναι εφικτό.
Νέες προοπτικές από την αξιοποίηση των πόρων
Η Ελλάδα κατατάσσεται σχετικά χαμηλά στην κατανομή πόρων SAFE, συγκρινόμενη με άλλες χώρες, κυρίως λόγω του τρόπου που υποβλήθηκε το σχέδιο. Για να αυξηθεί η χρηματοδότηση, η Ελλάδα θα πρέπει να προσαρμόσει προσεκτικά το σχέδιό της ώστε να πληροί πλήρως τους κανόνες του SAFE και να ενισχύσει τη συμμετοχή εταίρων.
Πως θα αυξηθούν οι ελληνικοί πόροι του SAFE
Για να αυξήσει η Ελλάδα τους πόρους που δικαιούται μέσω του προγράμματος SAFE, χρειάζεται να προχωρήσει σε στρατηγική αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Επενδύσεων στην Άμυνα, ώστε να εστιάζοντας σε έργα που έχουν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και ενισχύουν τη συλλογική ασφάλεια της Ένωσης. Οι προτάσεις πρέπει να περιλαμβάνουν σύγχρονες τεχνολογίες, όπως drones, δορυφόρους, αντι-drone συστήματα και ασφαλείς επικοινωνίες, με σαφή προϋπολογισμό και ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Παράλληλα, η Ελλάδα πρέπει να διευρύνει την πολυεθνική συνεργασία, συμπεριλαμβάνοντας περισσότερους εταίρους από άλλα κράτη-μέλη, ιδανικά με υψηλό «βάρος» στο SAFE, όπως Γερμανία, Ιταλία ή Πολωνία, ώστε να ενισχυθεί η χρηματοδότηση. Η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε έργα που δημιουργούν ευρωπαϊκή αλυσίδα αξίας θεωρείται επίσης κρίσιμη για την αύξηση των πόρων. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να υπάρχει πλήρης συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της Επιτροπής, με σαφή τεκμηρίωση κόστους, διαφάνεια και ευθυγράμμιση με τις αρχές αλληλεγγύης και τους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ.
Συνολικά, η Ελλάδα πρέπει να:
- καθορίσει νέες προτεραιότητες,
- δημιουργήσει πολυεθνικά consortia για κάθε πρόγραμμα,
- υποβάλει επικαιροποιημένο σχέδιο με σαφές χρονοδιάγραμμα και κόστος και
- διατηρεί συνεχή διάλογο με την Επιτροπή ώστε να προσαρμόζει τις προτάσεις πριν την τελική έγκριση.
Με αυτόν τον τρόπο, τα έργα της Ελλάδας θα θεωρούνται στρατηγικά σημαντικά για ολόκληρη την ΕΕ, αυξάνοντας τις πιθανότητες μεγαλύτερης χρηματοδότησης μέσω SAFE.
