Η δημιουργία ανεξάρτητου υπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας επανέρχεται στην κυβερνητική ατζέντα, μετά τη νέα αναφορά του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη κατά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 26ης Μαΐου.
Ο πρωθυπουργός συνέδεσε τον σχεδιασμό αυτό με τη συνολική στρατηγική της χώρας για την ενίσχυση της τεχνολογικής ανάπτυξης, της παραγωγικής ανασυγκρότησης και της σύνδεσης της επιστημονικής γνώσης με την πραγματική οικονομία.
Η ιδέα για αυτόνομο υπουργείο δεν διατυπώνεται για πρώτη φορά. Ήδη από το 2025 ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε προαναγγείλει τη δημιουργία ενός νέου διοικητικού σχήματος που θα συγκεντρώνει τις αρμοδιότητες της έρευνας, της καινοτομίας και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα χρειάζεται πιο ευέλικτους μηχανισμούς ώστε να μπορέσει να ανταγωνιστεί σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει με ταχύτητα.
Ρόλος κεντρικού συντονιστή
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η τεχνητή νοημοσύνη, οι ψηφιακές υποδομές, οι τεχνολογίες αιχμής και οι επενδύσεις υψηλής εξειδίκευσης διαμορφώνουν νέα δεδομένα για τις οικονομίες της Ευρώπης. Κυβερνητικά στελέχη θεωρούν ότι ένα αυτόνομο υπουργείο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κεντρικός συντονιστής μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων, νεοφυών επιχειρήσεων και ιδιωτικών επενδυτικών σχημάτων, επιταχύνοντας τη μεταφορά τεχνογνωσίας στην αγορά.
Παράλληλα, εκτιμάται ότι μια τέτοια δομή θα διευκολύνει την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, αλλά και τη δημιουργία σταθερού πλαισίου για την ανάπτυξη του οικοσυστήματος καινοτομίας. Στελέχη της αγοράς επισημαίνουν ότι η χώρα διαθέτει υψηλού επιπέδου επιστημονικό προσωπικό, χωρίς όμως να έχει καταφέρει ακόμη να μετατρέψει πλήρως αυτό το πλεονέκτημα σε παραγωγική ισχύ και διεθνή τεχνολογική παρουσία.
Το επόμενο διάστημα αναμένονται περισσότερες πληροφορίες για τη μορφή, τις αρμοδιότητες και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του σχεδίου, το οποίο ήδη προκαλεί έντονο ενδιαφέρον στην ακαδημαϊκή και επιχειρηματική κοινότητα.
Οι αρμοδιότητες του νέου υπουργείου
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το υπό διαμόρφωση υπουργείο αναμένεται να συγκεντρώσει αρμοδιότητες που σήμερα είναι διασκορπισμένες μεταξύ διαφορετικών υπουργείων και φορέων. Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η ενοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας σε ένα ενιαίο διοικητικό σχήμα, με στόχο τον καλύτερο συντονισμό πολιτικών και χρηματοδοτήσεων.
Με βάση τα σενάρια που επεξεργάζεται η κυβερνητική επιτροπή, στο νέο υπουργείο θα μπορούσαν να ενταχθούν η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, τα ερευνητικά κέντρα που σήμερα υπάγονται στο υπουργείο Ανάπτυξης, καθώς και κρίσιμες πολιτικές για τα ΑΕΙ και τη σύνδεσή τους με την αγορά και την τεχνολογική παραγωγή.
Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία ενιαίου πλαισίου για τις startups, τα spin-offs πανεπιστημίων, τις πατέντες, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τις επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι βιοτεχνολογίες και οι εφαρμογές quantum και space tech. Ήδη, το τελευταίο διάστημα έχουν συσταθεί νέα Τομεακά Επιστημονικά Συμβούλια για την Τεχνητή Νοημοσύνη, τις αναδυόμενες τεχνολογίες και την τεχνολογική επιχειρηματικότητα, κάτι που θεωρείται «πρόβα» για τη νέα αρχιτεκτονική του χώρου.
Σημαντικό βάρος δίνεται επίσης στη σύνδεση πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων με την παραγωγή και τη βιομηχανία, ώστε η επιστημονική γνώση να μετατρέπεται πιο γρήγορα σε προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρηματική δραστηριότητα. Κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι η σημερινή πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων λειτουργεί ανασταλτικά τόσο για την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων όσο και για την προσέλκυση διεθνών τεχνολογικών επενδύσεων.
Η δημιουργία υπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας δεν αντιστρατεύεται σε καμία περίπτωση του υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς έχουν εντελώς διαχωρισμένες και διαφορετικές αρμοδιότητες.
