Η Ελλάδα βάζει για πρώτη φορά στο τραπέζι της συζήτησης για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ένα περιουσιακό στοιχείο που μέχρι σήμερα αποτελεί κυρίως εθνική υπόθεση: το ραδιοφάσμα. Η πρόταση για τη δημιουργία μιας European Spectrum Union συνδέει τις μελλοντικές δημοπρασίες φάσματος, κυρίως για το 6G, με έναν νέο ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοδότησης, με αρχική τάξη μεγέθους 12–15 δισ. ευρώ. Η πρόταση έχει παρουσιαστεί από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη και μεταφέρθηκε στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων από τον υφυπουργό Εξωτερικών Τάσο Χατζηβασιλείου. Το Reuters ανέδειξε τη δημοσιονομική διάσταση της πρωτοβουλίας, ενώ το Euractiv αποκάλυψε περισσότερα στοιχεία για τον μηχανισμό που εξετάζει η ελληνική πλευρά. Το ποσό των 12–15 δισ. ευρώ αποτελεί σχεδιαστική παραδοχή και όχι επίσημη πρόβλεψη εσόδων και δεν περιλαμβάνει ενδεχόμενες μελλοντικές εισπράξεις από επιλεγμένες ανανεώσεις δικαιωμάτων 5G.
Από τις εθνικές δημοπρασίες σε έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό
Η ουσία της ελληνικής πρότασης δεν είναι η κατάργηση των εθνικών δημοπρασιών. Τα κράτη-μέλη θα εξακολουθούν να διαθέτουν το φάσμα μέσω των εθνικών τους διαδικασιών. Η αλλαγή βρίσκεται στο επόμενο επίπεδο: ένα μέρος της οικονομικής αξίας που παράγεται από τη διάθεση του φάσματος θα μπορούσε να συνδεθεί με έναν κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό. Το 6G είναι το κρίσιμο σημείο αναφοράς, καθώς η επόμενη γενιά κινητών επικοινωνιών δημιουργεί έναν νέο κύκλο δικαιωμάτων χρήσης και αντίστοιχων εσόδων. Η ελληνική πρόταση επιχειρεί να μεταφέρει μέρος αυτής της μελλοντικής αξίας από το καθαρά εθνικό επίπεδο στο ευρωπαϊκό, ώστε το φάσμα να αποκτήσει ρόλο και ως πηγή χρηματοδότησης της Ένωσης. Αυτό είναι και το δημοσιονομικό σκέλος της πρότασης. Για τον προϋπολογισμό της ΕΕ 2028–2034, ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ, αναζητούνται νέοι «ίδιοι πόροι», καθώς οι ανάγκες για άμυνα, ανταγωνιστικότητα και άλλες ευρωπαϊκές προτεραιότητες αυξάνονται. Το φάσμα μπαίνει πλέον στη σχετική συζήτηση ως ένας πόρος με συγκεκριμένη οικονομική βάση.
Το δεύτερο σκέλος: κεφάλαια για στρατηγικές τεχνολογίες
Η ελληνική πρόταση δεν περιορίζεται όμως στη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Προβλέπει και τη δυνατότητα αξιοποίησης των εσόδων για τη δημιουργία ευρωπαϊκού επενδυτικού μηχανισμού με συμμετοχικό χαρακτήρα, που θα κατευθύνει κεφάλαια σε στρατηγικές τεχνολογίες. Στο επίκεντρο βρίσκονται τεχνολογίες και υποδομές όπως το 6G, η τεχνητή νοημοσύνη, οι υπολογιστικές υποδομές, η ασφαλής συνδεσιμότητα και οι τηλεπικοινωνίες. Με άλλα λόγια, το ίδιο περιουσιακό στοιχείο που παράγει έσοδα μέσω των δημοπρασιών θα μπορούσε να χρηματοδοτεί την επόμενη γενιά τεχνολογικών υποδομών της Ευρώπης. Η Ελλάδα έχει ήδη ένα προηγούμενο σε εθνικό επίπεδο. Από τα έσοδα των δημοπρασιών φάσματος έχει κατευθυνθεί ποσοστό 25% στο επενδυτικό ταμείο «Φαιστός», δημιουργώντας ένα μοντέλο σύνδεσης των εσόδων από το φάσμα με επενδύσεις στο τεχνολογικό οικοσύστημα.
Το δύσκολο σημείο είναι η συμφωνία των 27
Το ποσό των 12–15 δισ. ευρώ δεν είναι εξασφαλισμένο και η πρόταση βρίσκεται πλέον στην πολιτική και θεσμική διαπραγμάτευση. Το βασικό ερώτημα είναι πόσο από τα μελλοντικά έσοδα θα παραμένει στα εθνικά ταμεία και πόσο θα μπορούσε να κατευθύνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς σήμερα τα έσοδα από τις δημοπρασίες αποτελούν εθνικό πόρο.
Υπάρχει και μια επιπλέον δυσκολία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει νέο πλαίσιο για τα ψηφιακά δίκτυα, με μεγαλύτερη εναρμόνιση στην αγορά ηλεκτρονικών επικοινωνιών και, μεταξύ άλλων, άδειες φάσματος κατ’ αρχήν απεριόριστης διάρκειας. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να περιορίσει στο μέλλον τα έσοδα από ανανεώσεις δικαιωμάτων. Παράλληλα, οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι υποστηρίζουν διαχρονικά ότι το υψηλό κόστος του φάσματος περιορίζει τα διαθέσιμα κεφάλαια για επενδύσεις στα δίκτυα. Επομένως, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το πώς θα βρεθούν νέα έσοδα για την Ευρώπη, αλλά και το πώς θα διαμορφωθεί το κόστος πρόσβασης των παρόχων στο φάσμα.
Για να δημιουργηθεί ένας νέος ευρωπαϊκός ίδιος πόρος απαιτείται ομόφωνη απόφαση των κρατών-μελών και στη συνέχεια έγκριση από τα εθνικά κοινοβούλια. Η ελληνική πρόταση ανοίγει έτσι ταυτόχρονα τρεις συζητήσεις: ποιος εισπράττει την αξία του φάσματος, πώς χρηματοδοτείται ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός και ποιος θα διαθέσει τα κεφάλαια για την επόμενη γενιά στρατηγικών τεχνολογιών.
