- Νέα εποχή για τις Ένοπλες Δυνάμεις με τη δημιουργία της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος.
- Το σχέδιο για εθνικό σύστημα δορυφορικής παρατήρησης, συλλογής πληροφοριών και στρατιωτικών επικοινωνιών.
- Η μετάβαση από το C4I στην αρχιτεκτονική C5ISRT και η διεκδίκηση πρωταγωνιστικού ρόλου της Ελλάδας στις ευρωπαϊκές διαστημικές υποδομές.
- Η ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα σχεδιάζει να οργανώσει την άμυνα και την επιχειρησιακή της λειτουργία.
- Προωθείται η δημιουργία εθνικής δυνατότητας στρατιωτικών δορυφορικών επικοινωνιών, με την απόκτηση γεωστατικού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου στρατιωτικών προδιαγραφών.
- Ο σχεδιασμός προβλέπει την ανάπτυξη έξι επιπλέον δορυφόρων οπτικής παρατήρησης, οι οποίοι θα ενισχύσουν την ικανότητα συλλογής εικόνων και την αυτονομία της χώρας στην παραγωγή γεωχωρικών πληροφοριών.
- Η χώρα δεν μπορεί να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να αποκτήσει εικόνα μιας περιοχής ούτε να εξαρτάται από την αγορά σχετικών υπηρεσιών από ξένους παρόχους.
Η ανάπτυξη μιας αυτοτελούς ελληνικής διαστημικής αμυντικής υποδομής, με δορυφόρους παρατήρησης, συστήματα συλλογής ηλεκτρονικών πληροφοριών, δορυφορικά ραντάρ και ασφαλείς στρατιωτικές επικοινωνίες, αποτελεί τον βασικό άξονα του σχεδιασμού που παρουσίασε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, κατά την τελετή εγκαινίων της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας, στην Αεροπορική Βάση Δεκέλειας. Η ανακοίνωση δεν αφορά απλώς τη δημιουργία μιας νέας στρατιωτικής διοικητικής μονάδας. Αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα σχεδιάζει να οργανώσει την άμυνα και την επιχειρησιακή της λειτουργία, εντάσσοντας το Διάστημα στον πυρήνα των στρατιωτικών δυνατοτήτων της. Η δορυφορική πληροφορία, η παρατήρηση του πεδίου, η ηλεκτρονική συλλογή δεδομένων και η ασφαλής επικοινωνία αποκτούν πλέον ενιαία θέση στον σχεδιασμό των Ενόπλων Δυνάμεων. Ο ίδιος ο υπουργός περιέγραψε τη δημιουργία του Κέντρου Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος ως ένα ουσιαστικό βήμα για τη μετάβαση των Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή, επισημαίνοντας ότι η χώρα καλείται να καλύψει ένα σημαντικό κενό, καθώς άλλα κράτη, ακόμη και στην ευρύτερη περιοχή, έχουν ήδη αναπτύξει ισχυρή παρουσία στο Διάστημα. Όπως υπογράμμισε, η αποστολή της νέας δομής είναι η συστηματική αξιοποίηση των δυνατοτήτων των δορυφόρων και η ενσωμάτωσή τους στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, ώστε οι πληροφορίες να φθάνουν εγκαίρως σε πλοία, αεροσκάφη και χερσαίες μονάδες.
Το κρίσιμο στοιχείο της σημερινής παρέμβασης είναι ότι ο Ν. Δένδιας παρουσίασε συγκεκριμένες δυνατότητες που έχουν ήδη αποκτηθεί, αλλά και το επόμενο πρόγραμμα ανάπτυξης δορυφορικών συστημάτων. Η Ελλάδα έχει ήδη αποκτήσει 16 οπτικούς δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, διττής χρήσης, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει την ανάπτυξη ακόμη δώδεκα δορυφόρων διαφορετικών τεχνολογικών κατηγοριών: έξι οπτικής παρατήρησης, τριών συλλογής ηλεκτρονικών σημάτων SIGINT και τριών ραντάρ συνθετικού ανοίγματος SAR. Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία εθνικής δυνατότητας στρατιωτικών δορυφορικών επικοινωνιών, με την απόκτηση γεωστατικού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου στρατιωτικών προδιαγραφών, ενώ η χώρα συμμετέχει και στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες GOVSATCOM και IRIS². Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο σύστημα, στο οποίο η εθνική υποδομή θα συνδυάζεται με ευρωπαϊκές δυνατότητες, χωρίς όμως να εξαρτάται αποκλειστικά από αυτές.
Από τους 16 δορυφόρους στο νέο σύστημα παρατήρησης και πληροφοριών
Η σημαντικότερη ίσως είδηση από τις σημερινές ανακοινώσεις αφορά το πρόγραμμα δορυφόρων που βρίσκεται σε εξέλιξη. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε με σαφήνεια η διάρθρωση των νέων δυνατοτήτων που επιδιώκει να αποκτήσει η χώρα, με τρεις διαφορετικές κατηγορίες δορυφορικών συστημάτων. Η πρώτη κατηγορία αφορά τους οπτικούς δορυφόρους παρατήρησης. Η Ελλάδα έχει ήδη αποκτήσει 16 δορυφόρους χαμηλής τροχιάς διττής χρήσης, μέσω συνεργασίας των υπουργείων Εθνικής Άμυνας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Οι συγκεκριμένοι δορυφόροι μπορούν να υποστηρίξουν τόσο πολιτικές όσο και αμυντικές εφαρμογές, παρέχοντας εικόνες και δεδομένα για την παρακολούθηση γεωγραφικών περιοχών, υποδομών, μετακινήσεων και μεταβολών στο φυσικό και τεχνητό περιβάλλον. Ωστόσο, ο υπουργός ξεκαθάρισε ότι οι υφιστάμενες δυνατότητες δεν επαρκούν για τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων. Γι’ αυτό ο σχεδιασμός προβλέπει την ανάπτυξη έξι επιπλέον δορυφόρων οπτικής παρατήρησης, οι οποίοι θα ενισχύσουν την ικανότητα συλλογής εικόνων και την αυτονομία της χώρας στην παραγωγή γεωχωρικών πληροφοριών. Η δεύτερη κατηγορία αφορά τους τρεις δορυφόρους SIGINT (Signals Intelligence), δηλαδή συστήματα συλλογής και ανάλυσης ηλεκτρονικών σημάτων. Η συγκεκριμένη τεχνολογία έχει ιδιαίτερη σημασία για την άμυνα, καθώς επιτρέπει την καταγραφή και επεξεργασία ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών, συμβάλλοντας στη συλλογή πληροφοριών για δραστηριότητες και συστήματα που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές επικοινωνίες ή άλλες μορφές εκπομπής σημάτων. Η τρίτη κατηγορία αφορά τους τρεις δορυφόρους SAR (Synthetic Aperture Radar), δηλαδή δορυφόρους ραντάρ συνθετικού ανοίγματος. Η σημασία τους είναι καθοριστική, καθώς επιτρέπουν την παρατήρηση της επιφάνειας της Γης ακόμη και όταν υπάρχουν σύννεφα, ομίχλη ή περιορισμένες συνθήκες φωτισμού. Σε αντίθεση με τους οπτικούς δορυφόρους, οι οποίοι εξαρτώνται από τις συνθήκες ορατότητας, τα συστήματα SAR μπορούν να παρέχουν εικόνες ανεξάρτητα από την ημέρα ή τη νύχτα και σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες.
Ο Ν. Δένδιας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση ακριβώς σε αυτήν τη συμπληρωματικότητα. Έθεσε το ερώτημα γιατί χρειάζονται τόσο οπτικοί όσο και δορυφόροι ραντάρ, εξηγώντας ότι η χώρα δεν μπορεί να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να αποκτήσει εικόνα μιας περιοχής ούτε να εξαρτάται από την αγορά σχετικών υπηρεσιών από ξένους παρόχους. Η δυνατότητα συνεχούς και αξιόπιστης παρατήρησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους κρίσης, όταν η ταχύτητα πρόσβασης στην πληροφορία μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις επιχειρησιακές αποφάσεις. Στόχος είναι η συγκρότηση ενός ολοκληρωμένου συστήματος δορυφορικής επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών χαμηλής τροχιάς, το οποίο θα εξασφαλίζει μεγαλύτερη επιχειρησιακή αντίληψη και θα περιορίζει την εξάρτηση από εξωτερικές πηγές.
Η στρατιωτική αυτονομία στις επικοινωνίες και ο γεωστατικός δορυφόρος
Ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα που ανέδειξε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας είναι η εξάρτηση των στρατιωτικών επικοινωνιών από εμπορικές δορυφορικές υπηρεσίες ξένων εταιρειών. Ο Ν. Δένδιας ήταν ιδιαίτερα σαφής: δεν είναι αποδεκτό οι επικοινωνίες της χώρας σε περίοδο κρίσης να εξαρτώνται από δορυφόρο ιδιωτικής εταιρείας άλλης χώρας, ιδιαίτερα όταν η ιδιοκτησιακή της δομή συνδέεται με συμφέροντα τρίτων κρατών. Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι δορυφορικές επικοινωνίες αποτελούν πλέον βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία των σύγχρονων στρατιωτικών συστημάτων. Η επικοινωνία μεταξύ πλοίων, αεροσκαφών, χερσαίων μονάδων και κέντρων διοίκησης πρέπει να παραμένει διαθέσιμη ακόμη και όταν επίγειες υποδομές έχουν υποστεί βλάβες ή βρίσκονται εκτός λειτουργίας. Για τον λόγο αυτό, ο Μακροπρόθεσμος Προγραμματισμός Αμυντικών Εξοπλισμών προβλέπει την ταχεία απόκτηση γεωστατικού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου στρατιωτικών προδιαγραφών. Ο συγκεκριμένος δορυφόρος θα αποτελέσει βασικό στοιχείο του Εθνικού Προγράμματος MILSATCOM, το οποίο αποβλέπει στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος στρατιωτικών δορυφορικών επικοινωνιών ελληνικής ιδιοκτησίας. Το σύστημα θα περιλαμβάνει τον ίδιο τον δορυφόρο, τις επίγειες υποδομές και το δίκτυο επικοινωνιών, με τον επιχειρησιακό έλεγχο να βρίσκεται στην Ελλάδα. Η επιλογή γεωστατικού δορυφόρου εξυπηρετεί την ανάγκη για σταθερή και συνεχή κάλυψη συγκεκριμένων γεωγραφικών περιοχών. Σε αντίθεση με τους δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, οι οποίοι κινούνται διαρκώς ως προς ένα σημείο της Γης, οι γεωστατικοί διατηρούν ουσιαστικά σταθερή θέση ως προς τον επίγειο παρατηρητή. Αυτό τους καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμους για σταθερές τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες μεγάλης γεωγραφικής κάλυψης. Η απόκτηση ενός τέτοιου συστήματος δεν αφορά απλώς την ενίσχυση των τηλεπικοινωνιακών δυνατοτήτων των Ενόπλων Δυνάμεων. Συνδέεται άμεσα με την εθνική ασφάλεια, καθώς διασφαλίζει ότι η χώρα θα μπορεί να διατηρεί τον έλεγχο των κρίσιμων επικοινωνιών της σε συνθήκες έντασης ή πολεμικής κρίσης.
GOVSATCOM και IRIS²: Η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο στην ευρωπαϊκή διαστημική αρχιτεκτονική
Παράλληλα με την ανάπτυξη εθνικών δυνατοτήτων, η Ελλάδα επιδιώκει να αποκτήσει ισχυρή παρουσία και στις ευρωπαϊκές διαστημικές υποδομές. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανακοίνωση ότι η Αττική έχει επιλεγεί για να φιλοξενήσει έναν από τους δύο ευρωπαϊκούς κόμβους του προγράμματος GOVSATCOM. Το GOVSATCOM αποτελεί ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την παροχή ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών σε κυβερνητικούς και δημόσιους φορείς. Η λειτουργία του αποσκοπεί στην εξασφάλιση αξιόπιστης επικοινωνίας για κρατικές υπηρεσίες, πολιτική προστασία, διαχείριση κρίσεων και προστασία κρίσιμων υποδομών. Η φιλοξενία ενός τέτοιου κόμβου στην Αττική αναβαθμίζει τη θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Δεν πρόκειται μόνο για μια υποδομή τηλεπικοινωνιών, αλλά για έναν μηχανισμό που μπορεί να υποστηρίζει κρίσιμες κρατικές λειτουργίες όταν τα συμβατικά δίκτυα επικοινωνίας αντιμετωπίζουν προβλήματα. Σημαντική είναι επίσης η συμμετοχή της χώρας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRIS², το οποίο αφορά την ανάπτυξη ασφαλούς δορυφορικής συνδεσιμότητας. Ο Δένδιας συνέδεσε τη συμμετοχή αυτή με τον σχεδιασμό απόκτησης τριών τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων μέσης τροχιάς.
Η συγκεκριμένη κατηγορία δορυφόρων τοποθετείται μεταξύ των χαμηλής και των γεωστατικών τροχιών και μπορεί να υποστηρίξει ευρυζωνικές και ασφαλείς τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες. Η αξιοποίησή τους στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στις σχεδιαζόμενες ελληνικές δυνατότητες. Ο υπουργός, ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία δεν υποκαθιστά την ανάγκη για εθνική παρουσία και ιδιοκτησία. Η Ελλάδα χρειάζεται να συμμετέχει στις κοινές ευρωπαϊκές υποδομές, αλλά παράλληλα να διαθέτει δικά της συστήματα, τα οποία θα ελέγχει επιχειρησιακά.
Από το C4I στο C5ISRT: Η αλλαγή στην αρχιτεκτονική των στρατιωτικών επιχειρήσεων
Πέρα από την απόκτηση δορυφόρων, ιδιαίτερη σημασία έχει η αλλαγή στο συνολικό μοντέλο διοίκησης και αξιοποίησης της πληροφορίας. Ο Ν. Δένδιας παρουσίασε τη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο C4I στη νέα αρχιτεκτονική C5ISRT, η οποία ενσωματώνει σε ένα ενιαίο σύστημα τη Διοίκηση, τον Έλεγχο, την Υπολογιστική Επεξεργασία, τις Επικοινωνίες, τον Κυβερνοχώρο, τις Πληροφορίες, την Επιτήρηση, την Αναγνώριση και τη Στοχοποίηση. Η διαφορά είναι ουσιαστική. Στο παλαιότερο μοντέλο, τα συστήματα διοίκησης και επικοινωνιών αποτελούσαν τον βασικό κορμό της επιχειρησιακής υποστήριξης. Στη νέα αρχιτεκτονική, η πληροφορία από διαφορετικές πηγές συγκεντρώνεται, επεξεργάζεται και αξιοποιείται σε ενιαίο περιβάλλον, με στόχο τη γρηγορότερη και αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων. Η δορυφορική παρατήρηση, τα δεδομένα από ραντάρ, οι ηλεκτρονικές πληροφορίες, οι επίγειοι αισθητήρες και οι δυνατότητες κυβερνοασφάλειας δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ανεξάρτητες τεχνολογικές εφαρμογές. Αποτελούν τμήματα μιας ενιαίας επιχειρησιακής υποδομής. Αυτό σημαίνει ότι η πληροφορία που συλλέγεται από έναν δορυφόρο πρέπει να μπορεί να αξιοποιηθεί άμεσα από τις μονάδες που τη χρειάζονται. Η εικόνα μιας θαλάσσιας περιοχής, για παράδειγμα, δεν έχει αξία μόνο ως προϊόν παρατήρησης. Πρέπει να μπορεί να ενσωματωθεί στα συστήματα διοίκησης, να συσχετιστεί με άλλες πληροφορίες και να υποστηρίξει επιχειρησιακές αποφάσεις. Αντίστοιχα, τα δεδομένα από τα συστήματα ηλεκτρονικής συλλογής πληροφοριών πρέπει να μπορούν να συνδυαστούν με τα δεδομένα παρατήρησης και τις πληροφορίες που προέρχονται από άλλες στρατιωτικές μονάδες. Η συγκεκριμένη προσέγγιση αναδεικνύει και τη σημασία της Πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών στην επόμενη ημέρα των αμυντικών συστημάτων. Η ανάπτυξη λογισμικού, η διαχείριση μεγάλων όγκων δεδομένων, η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια, οι υπολογιστικές υποδομές και τα ασφαλή δίκτυα αποτελούν πλέον αναπόσπαστα στοιχεία της σύγχρονης αμυντικής τεχνολογίας.
Η ελληνική αμυντική βιομηχανία αποκτά νέο πεδίο συμμετοχής
Μία ακόμη σημαντική διάσταση της σημερινής ανακοίνωσης αφορά τη δημιουργία εγχώριας τεχνολογικής βάσης για την υποστήριξη και την εξέλιξη των δορυφορικών συστημάτων. Ο υπουργός αναφέρθηκε ειδικά στη λειτουργία ελληνικής υποδομής συναρμολόγησης, ενσωμάτωσης και δοκιμών διαστημικού υλικού στις εγκαταστάσεις της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ). Η υποδομή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δημιουργεί δυνατότητες εκτέλεσης εργασιών στην Ελλάδα, ανάπτυξης τεχνογνωσίας και συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας σε διαστημικά προγράμματα. Η συναρμολόγηση, ενσωμάτωση και δοκιμή δορυφορικού εξοπλισμού αποτελούν απαιτητικές τεχνολογικές δραστηριότητες. Προϋποθέτουν εξειδικευμένο εξοπλισμό, εργαστηριακές υποδομές, μηχανικούς και επιστήμονες με εμπειρία σε ηλεκτρονικά συστήματα, τηλεπικοινωνίες, λογισμικό, αισθητήρες και διαστημικές εφαρμογές.
Η δημιουργία τέτοιων δυνατοτήτων μπορεί να λειτουργήσει ως βάση για τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε επιμέρους τμήματα της αλυσίδας παραγωγής. Από την ανάπτυξη ηλεκτρονικών και υποσυστημάτων μέχρι το λογισμικό, την επεξεργασία δορυφορικών δεδομένων, τις ασφαλείς επικοινωνίες και την κυβερνοασφάλεια, διαμορφώνεται ένα ευρύ πεδίο τεχνολογικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις Πληροφορικής, τηλεπικοινωνιών και αμυντικής τεχνολογίας, η νέα διαστημική αρχιτεκτονική δημιουργεί ένα διαφορετικό περιβάλλον δυνητικών συνεργασιών με την ΕΑΒ, τις Ένοπλες Δυνάμεις, τα ερευνητικά κέντρα και τους διεθνείς αναδόχους. Χρειάζεται, βεβαίως, να διαχωριστεί η δυνατότητα συμμετοχής από τις πραγματικές συμβάσεις. Η σημερινή ανακοίνωση δεν συνοδεύτηκε από ονομαστικό κατάλογο αναδόχων ούτε από αναλυτική κατανομή έργων και προϋπολογισμών ανά δορυφορικό πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει ότι το επόμενο ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστεί ποια έργα θα προκηρυχθούν, ποια θα υλοποιηθούν μέσω διεθνών συνεργασιών και ποιο ποσοστό της τεχνολογικής και βιομηχανικής δραστηριότητας θα παραμείνει στην Ελλάδα.
Το Διάστημα ως νέο πεδίο αμυντικής και τεχνολογικής ισχύος
Η δημιουργία της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος εντάσσεται στην Ατζέντα 2030 για τον μετασχηματισμό των Ενόπλων Δυνάμεων. Η σημερινή παρουσίαση του υπουργού έδειξε ότι ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στην απόκτηση ορισμένων δορυφόρων, αλλά περιλαμβάνει ένα συνολικό πλέγμα υποδομών, συστημάτων, επικοινωνιών και επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι η νέα διοίκηση καλείται να λειτουργήσει σε ένα περιβάλλον όπου το Διάστημα, ο Κυβερνοχώρος και το Ηλεκτρομαγνητικό Φάσμα συνδυάζονται με τα παραδοσιακά πεδία επιχειρήσεων, δηλαδή τη στεριά, τη θάλασσα και τον αέρα.
Η εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία, την οποία επικαλέστηκε ο υπουργός, έχει αναδείξει πόσο καθοριστική είναι η πρόσβαση στις δορυφορικές επικοινωνίες και στις υπηρεσίες παρατήρησης. Η απώλεια πρόσβασης σε τέτοιες υπηρεσίες μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των μονάδων, τη μετάδοση πληροφοριών και τον συντονισμό των επιχειρήσεων. Για την Ελλάδα, η ανάγκη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης, της έκτασης του θαλάσσιου χώρου που πρέπει να επιτηρεί και των απαιτήσεων ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η δυνατότητα αυτόνομης παρατήρησης, η συλλογή ηλεκτρονικών πληροφοριών και η διατήρηση ασφαλών επικοινωνιών αποτελούν στοιχεία που μπορούν να ενισχύσουν την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την αυτονομία της χώρας.
Το επόμενο διάστημα θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η εξειδίκευση του σχεδιασμού σε επίπεδο προμηθειών, συμβάσεων, χρονοδιαγραμμάτων και βιομηχανικής συμμετοχής. Ειδικά για την ελληνική αγορά τεχνολογίας, το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσοι δορυφόροι θα αποκτηθούν, αλλά και ποιο τμήμα της τεχνογνωσίας, της ανάπτυξης λογισμικού, των ηλεκτρονικών και της υποστήριξής τους θα αναπτυχθεί εγχώρια. Η ανακοίνωση του Νίκου Δένδια σηματοδοτεί, επομένως, την είσοδο της Ελλάδας σε μια νέα φάση αμυντικού και τεχνολογικού σχεδιασμού. Το Διάστημα μετατρέπεται σε οργανικό τμήμα της εθνικής αμυντικής αρχιτεκτονικής και ταυτόχρονα σε ένα νέο πεδίο ανάπτυξης για την ελληνική βιομηχανία, τις επιχειρήσεις Πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών και το εγχώριο οικοσύστημα διαστημικής τεχνολογίας.
