Στην ανάπτυξη εθνικού αστερισμού τριών οπτικών δορυφόρων Παρατήρησης της Γης, με δυνατότητα λήψης εικόνων ανάλυσης έως 30 εκατοστά, προχωρά η Ελλάδα μέσω του HELLAS-SPACE 2.0. Ο πρώτος διαγωνισμός του νέου Εθνικού Διαστημικού Προγράμματος έχει προϋπολογισμό 69 εκατ. ευρώ και αποτελεί την αφετηρία μιας σειράς έργων για την ενίσχυση των διαστημικών υποδομών της χώρας.
Την προκήρυξη ανακοίνωσε στις 12 Νοεμβρίου το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης. Η διαγωνιστική διαδικασία διενεργείται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), σε συνεργασία με το υπουργείο και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ), και αφορά την ανάπτυξη τριών οπτικών δορυφόρων πολύ υψηλής χωρικής ανάλυσης (VHR).
Με τη λειτουργία του νέου συστήματος, η Ελλάδα θα αποκτήσει τη δυνατότητα συχνότερης παρατήρησης της επικράτειάς της και της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου, με δορυφορικές εικόνες ανάλυσης έως 30 εκατοστών. Η νέα υποδομή αποσκοπεί στην ενίσχυση της αυτονομίας της χώρας στην πρόσβαση σε δορυφορικά δεδομένα, περιορίζοντας την εξάρτηση από τρίτους παρόχους και προσφέροντας στις δημόσιες υπηρεσίες περισσότερα εργαλεία για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
Από τον έλεγχο αυθαιρεσιών έως την πολιτική προστασία
Μία από τις βασικές χρήσεις των νέων δορυφόρων αφορά την παρακολούθηση των μεταβολών στην ελληνική επικράτεια. Η σύγκριση εικόνων από διαφορετικές χρονικές περιόδους θα επιτρέπει τον εντοπισμό νέων κατασκευών και αλλαγών στη χρήση γης, διευκολύνοντας τους ελέγχους για πιθανές αυθαίρετες επεμβάσεις σε δασικές, παράκτιες και προστατευόμενες περιοχές.
Παράλληλα, τα δεδομένα θα μπορούν να αξιοποιούνται για τον εντοπισμό νέων αποθέσεων υλικών και πιθανών παράνομων χωματερών, ενισχύοντας την εποπτεία του φυσικού περιβάλλοντος.
Σημαντικό πεδίο εφαρμογής είναι και η πολιτική προστασία. Οι δορυφορικές εικόνες θα υποστηρίζουν την ταχεία χαρτογράφηση περιοχών που έχουν πληγεί από πυρκαγιές, πλημμύρες και σεισμούς, καθώς και την αποτύπωση ζημιών σε υποδομές. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να προσφέρει στις αρμόδιες υπηρεσίες ταχύτερη εικόνα της έκτασης μιας καταστροφής και των αναγκών που προκύπτουν.
Στη θαλάσσια επιτήρηση, η συνδυαστική αξιοποίηση των οπτικών εικόνων με άλλα δορυφορικά δεδομένα και πληροφορίες ναυσιπλοΐας θα συμβάλλει στον εντοπισμό και την παρακολούθηση πλοίων που δεν εκπέμπουν σήμα αναγνώρισης AIS, γνωστών ως «dark vessels». Η δυνατότητα αυτή συνδέεται με την επιτήρηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας, τον εντοπισμό ύποπτων δραστηριοτήτων, την αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Στόχος η συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 50%
Πέρα από την ανάπτυξη των δορυφορικών υποδομών, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συμμετοχή της εγχώριας διαστημικής βιομηχανίας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του προγράμματος, στρατηγική προτεραιότητα είναι η ουσιαστική συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων με επιδιωκόμενο ποσοστό τουλάχιστον 50%.
Η στόχευση αφορά την ενίσχυση των εγχώριων εταιρειών και της ερευνητικής κοινότητας, αλλά και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Πρόκειται για έναν από τους βασικούς άξονες του HELLAS-SPACE 2.0, καθώς η ανάπτυξη των νέων υποδομών συνδέεται και με την ενίσχυση της εγχώριας τεχνογνωσίας στον διαστημικό τομέα.
Το αντικείμενο του πρώτου διαγωνισμού δεν περιορίζεται στην κατασκευή των δορυφόρων. Περιλαμβάνει τον σχεδιασμό, την κατασκευή, την ολοκλήρωση και τις δοκιμές τους, την εκτόξευση και την παραλαβή τους σε τροχιά, καθώς και την ανάπτυξη του επίγειου τμήματος ελέγχου και επεξεργασίας δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο προβλέπεται η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης υποδομής, από τη συλλογή των εικόνων έως την επεξεργασία και την αξιοποίησή τους από τους αρμόδιους φορείς.
Το πρόγραμμα των 350 εκατ. ευρώ και οι επόμενοι διαγωνισμοί
Ο διαγωνισμός των 69 εκατ. ευρώ αποτελεί την πρώτη διαγωνιστική διαδικασία του HELLAS-SPACE 2.0, συνολικού προϋπολογισμού 350 εκατ. ευρώ. Η δεύτερη φάση του Εθνικού Διαστημικού Προγράμματος συνεχίζει και διευρύνει τις δυνατότητες που αναπτύχθηκαν μέσω του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, με στόχο τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των εθνικών διαστημικών δυνατοτήτων και τη συμβολή στην ευρωπαϊκή τεχνολογική αυτονομία και ανθεκτικότητα.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει διαγωνισμούς για δορυφορικούς αισθητήρες, ασφαλείς επικοινωνίες, επίγειες υποδομές και υπηρεσίες αξιοποίησης δορυφορικών δεδομένων. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό που ανακοίνωσε το υπουργείο, εντός Νοεμβρίου αναμένεται η προκήρυξη δεύτερου διαγωνισμού για θερμικούς δορυφόρους ελληνικής ιδιοκτησίας, οι οποίοι θα ενισχύσουν την περιβαλλοντική παρακολούθηση και τον εντοπισμό εστιών πυρκαγιάς, ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Έως το τέλος του 2026 προγραμματίζονται επίσης δύο ακόμη διαγωνισμοί. Ο ένας για μικροδορυφόρους εντοπισμού ραδιοσημάτων, με εφαρμογές μεταξύ άλλων στον εντοπισμό σκαφών που δεν εκπέμπουν σήμα αναγνώρισης, και ο δεύτερος για συστήματα επίγνωσης της κατάστασης στο διάστημα, με αντικείμενο την παρακολούθηση κινδύνων που ενδέχεται να επηρεάσουν την ασφαλή λειτουργία των διαστημικών υποδομών.
Η πρόσκληση υποβολής προσφορών για το έργο των οπτικών δορυφόρων έχει δημοσιευθεί στην πλατφόρμα esa-star Publication του ESA, με αριθμό ITT 1-13758 και τίτλο «Greek National Satellite Space Project P1.1 Sensing Layer: VHR RGB-NIR Optical Satellites».
Η καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών είναι η 23η Δεκεμβρίου 2026, στις 13:00, σύμφωνα με τους όρους της προκήρυξης.
