Το άρθρο (2.200 λέξεων) που ακολουθεί, επισημαίνει την απουσία ενός αυτόνομου τομέα Ψηφιακής Διακυβέρνησης από τις πρόσφατες κυβερνητικές θέσεις και το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ. Το κόμμα που ιστορικά συνδέθηκε με τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό του ελληνικού κράτους, τις πρώτες συστηματικές προσπάθειες μηχανογράφησης του Δημοσίου, την ίδρυση του Υπουργείου Έρευνας και Τεχνολογίας έως τα ΚΕΠ και τη «Διαύγεια», εμφανίζεται σήμερα να υποβαθμίζει έναν τομέα, που βρίσκεται σήμερα στον «πυρήνα» της σύγχρονης διακυβέρνησης.
Το άρθρο επισημαίνει ότι η ψηφιακή πολιτική δεν αποτελεί πλέον ένα εξειδικευμένο γνωστικό αντικείμενο, αλλά επηρεάζει καταλυτικά την οικονομία, την υγεία, την άμυνα, την εκπαίδευση και φυσικά την ίδια την λειτουργία της Δημοκρατίας. Παρότι το ΠΑΣΟΚ έχει διατυπώσει, και πρόσφατα, αναλυτικές θέσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, την καινοτομία, την κυβερνοασφάλεια και τις ψηφιακές υποδομές, δεν τις έχει εντάξει στις κορυφαίες πολιτικές του προτεραιότητες.
Η αντίφαση αυτή δημιουργεί την εικόνα ενός κόμματος, που μπορεί να αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της ψηφιακής εποχής, αλλά δεν την αντιμετωπίζει ως στρατηγικό πυλώνα της Διακυβέρνησης. Η παράλειψη αυτή δεν χαρακτηρίζεται ως μία απλή οργανωτική αστοχία, αλλά ένδειξη πολιτικής αβλεψίας και θολού οράματος για την Ελλάδα της τεχνητής νοημοσύνης, της καινοτομίας των startups και του εξαιρετικού ανθρώπινου δυναμικού.
Άρθρο του Γιάννη Χαλαβαζή
Η πρόσφατη παρουσίαση της «σκιώδους κυβέρνησης» του ΠΑΣΟΚ προκάλεσε συζητήσεις για τα πρόσωπα και τις πολιτικές ισορροπίες που επελέγησαν. Εκείνο όμως που πέρασε μάλλον απαρατήρητο είναι μια απουσία με ιδιαίτερο συμβολισμό: η απουσία ενός αυτόνομου τομέα Ψηφιακής Διακυβέρνησης ή έστω ενταγμένου σε μία ευρύτερη τομέων π.χ των Εσωτερικών, της Ανάπτυξης ή και της Οικονομίας γενικότερα .
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια, τα δεδομένα, οι ψηφιακές υπηρεσίες και ο ψηφιακός μετασχηματισμός καθορίζουν την οικονομία, τη δημόσια διοίκηση και την καθημερινότητα των πολιτών, το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να έχει υποβαθμίσει θεσμικά ένα πεδίο που θα έπρεπε να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της πολιτικής του ατζέντας.
Η επιλογή αυτή δεν είναι οργανωτική κατεύθυνσης. Είναι πολιτική θέση. Και έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ιστορική παράδοσή του κόμματος, που συνδέθηκε όσο λίγα με τον εκσυγχρονισμό και την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στο ελληνικό κράτος.
Ανδρέας Παπανδρέου: Ο πρώτος πρωθυπουργός που αντιλήφθηκε τις ψηφιακές προκλήσεις
Ο Ανδρέας Παπανδρέου υπήρξε ο πρώτος Έλληνας Πρωθυπουργούς που μίλησε για τη στρατηγική σημασία της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών για την ανάπτυξη της χώρας. Σε μια εποχή που οι περισσότεροι αντιμετώπιζαν τους υπολογιστές ως «ηλεκτρονικούς εγκεφάλους», ως τεχνικό εξοπλισμό και προμήθειες περιορισμένης χρήσης, αναγνώριζε ότι η ψηφιακή τεχνολογία θα αποτελούσε κρίσιμο παράγοντα παραγωγικότητας, εκσυγχρονισμού και εθνικής ανταγωνιστικότητας.
Δεν είναι τυχαίο ότι από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ξεκίνησαν οι πρώτες μεγάλες μηχανογραφικές παρεμβάσεις στο Δημόσιο. Το ΜΟΠ Πληροφορικής ακόμη και τώρα δεν έχει χάσει την αίγλη του. Οι Εφορίες άρχισαν να παραμερίζουν τα χειρόγραφα και τους φακέλους και να περνούν σε ηλεκτρονικά συστήματα. Στα μέσα του ’80 δημιουργήθηκαν οι βάσεις. Για να ξεκινήσει αρχές του ’90 το TAXIS και τα Τελωνεία, ψηφιακά συστήματα που εξελίχθηκαν σήμερα στο my-Data και στην ψηφιακή φορολογική διοίκηση. Ξεκίνησαν πρώτες σοβαρές προσπάθειες να αποκτήσει το κράτος ενιαία πληροφοριακά συστήματα και να περιοριστεί η γραφειοκρατία. Ιδρύθηκε το 1982 το πρώτο αυτοτελές Υπουργείο Έρευνας και Τεχνολογίας, με υπουργό τον καθηγητή Γιώργο Λιάνη, με στόχο τη συγκρότηση εθνικής πολιτικής για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία.
Την ίδια περίοδο προωθήθηκε η εισαγωγή πληροφοριακών συστημάτων στα δημόσια νοσοκομεία, στα ασφαλιστικά ταμεία και σε κρίσιμες υπηρεσίες του Δημοσίου. Μπορεί τα έργα εκείνης της εποχής να φαντάζουν σήμερα απαρχαιωμένα και παρωχημένα, ωστόσο αποτέλεσαν το πρώτο βήμα για τη μετάβαση του ελληνικού κράτους στην ψηφιακή εποχή. Η επιχειρησιακή οργάνωση της «Κοινωνίας της Πληροφορίας» σε ανώνυμη εταιρεία με δομές και προσωπικό ήταν μία από τις σημαντικές πρωτοβουλίες της εποχής.
Οι βάσεις για την σημερινή ψηφιακή ανάπτυξη
Και συνεχίζοντας να επισημάνουμε την ίδρυση και την η ανάπτυξη των πρώτων πανεπιστημιακών τμημάτων Πληροφορικής, η ενίσχυση της έρευνας και η δημιουργία ενός πρώτου οικοσυστήματος τεχνολογίας συνδέθηκαν άμεσα με πολιτικές επιλογές των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ. Χαρακτηριστικά παραδείγματα το ΙΤΥ και το ΙΤΕ. Χιλιάδες επιστήμονες που στελεχώνουν σήμερα τα ελληνικά και διεθνή πανεπιστημιακά και ερευνητικά Ιδρύματα προέρχονται από εκείνη τη στρατηγική επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο.
Τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ) αποτέλεσαν μια από τις σημαντικότερες τομές στον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης. Δημιουργήθηκαν το 2002 επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, με υπουργό Εσωτερικών τον Κώστα Σκανδαλίδη. Αναπτύχθηκαν από τον Αλέκο Παπαδόπουλο, τον Γιώργο Φλωρίδη και τον Κώστα Μπένο προσφέροντας στους πολίτες μοναδικές υπηρεσίες για την εποχή τους από ένα ενιαίο σημείο εξυπηρέτησης για εκατοντάδες διοικητικές διαδικασίες. Η λειτουργία τους μείωσε τη γραφειοκρατία, περιόρισε τις μετακινήσεις μεταξύ υπηρεσιών και βελτίωσε ουσιαστικά την καθημερινή επαφή πολιτών και κράτους. Τα ΚΕΠ αποτέλεσαν επίσης τη βάση για τη μετέπειτα ανάπτυξη των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών, εισάγοντας μια νέα κουλτούρα εξυπηρέτησης, απλοποίησης διαδικασιών και διαλειτουργικότητας μεταξύ των φορέων του Δημοσίου, με επίκεντρο τις ανάγκες του πολίτη και των επιχειρήσεων.
Η «Διαύγεια» αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις διαφάνειας στη δημόσια διοίκηση. Θεσμοθετήθηκε το 2010 από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, με υπουργό Εσωτερικών τον Γιάννη Ραγκούση, καθιερώνοντας την υποχρεωτική ανάρτηση όλων των διοικητικών και κυβερνητικών αποφάσεων στο διαδίκτυο. Το μέτρο ενίσχυσε τη λογοδοσία, τον δημόσιο έλεγχο και την πρόσβαση των πολιτών στην πληροφορία, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό του κράτους.
Η συνέχεια και η διάρκεια των κινήσεων
Ακόμη πιο έντονα συνδέθηκε με τις ψηφιακές τεχνολογίες ο Γιώργος Παπανδρέου. Ως υπουργός αλλά και ως πρωθυπουργός αργότερα, προώθησε πολιτικές ανοικτής διακυβέρνησης, ηλεκτρονικής συμμετοχής των πολιτών, ψηφιακής διαφάνειας και ανοικτών δεδομένων και λογισμικού.
Για δεκαετίες το ΠΑΣΟΚ είχε κατακτήσει αποδεδειγμένα και επάξια τον τίτλο της πολιτικής δύναμης, που έφερε τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό στο ελληνικό κράτος. Σήμερα, όμως, μοιάζει να αντιμετωπίζει την ψηφιακή πολιτική ως δευτερεύον ζήτημα.
Και αυτό συμβαίνει τη στιγμή που η ψηφιακή μετάβαση δεν αποτελεί πλέον έναν εξειδικευμένο τομέα δημόσιας πολιτικής. Είναι οριζόντια πολιτική στρατηγική που επηρεάζει την οικονομία, την παραγωγή, την άμυνα, την υγεία, την εκπαίδευση και τη λειτουργία της δημοκρατίας με την τεχνητή νοημοσύνη να αναδιαμορφώνει ολόκληρους παραγωγικούς κλάδους.
Τα αντιφατικά μηνύματα προς την κοινωνία
Σε όλη την Ευρώπη τα κόμματα διαμορφώνουν ολοκληρωμένες προτάσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, την ψηφιακή κυριαρχία, τα δίκτυα νέας γενιάς, τα data centers και την κυβερνοασφάλεια. Στην Ελλάδα. Το ΠΑΣΟΚ δείχνει να στέλνει το αντίθετο μήνυμα: ότι η Ψηφιακή Διακυβέρνηση δεν αξίζει ξεχωριστή θέση στο πολιτικό οργανόγραμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, αυτή που έχει δώσει η Νέα Δημοκρατία και το κόμμα ΕΛΑΣ
Η απουσία αυτή ίσως να είναι περισσότερο από ένα οργανωτικό λάθος. Ίσως να αποτελεί ένδειξη ότι το κόμμα δυσκολεύεται να αντιληφθεί πως η μεγάλη πολιτική σύγκρουση της επόμενης δεκαετίας δεν θα αφορά μόνο την οικονομία ή το κοινωνικό κράτος, αλλά και τον έλεγχο της τεχνολογίας, των δεδομένων και της ψηφιακής ισχύος. Και αν πράγματι συμβαίνει αυτό, τότε το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπει ένας τομεάρχης Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Το πρόβλημα είναι ότι λείπει ένα ολόκληρο όραμα για την Ελλάδα της ψηφιακής εποχής.
Η ακατανόητη απουσία του αυτονόητου
Η επιλογή του ΠΑΣΟΚ γίνεται ακόμη πιο ακατανόητη, αν συγκριθεί με όσα έχουν συμβεί τα τελευταία οκτώ χρόνια στον τομέα της Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ανεξάρτητα από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έχει να επιδείξει ένα εκτεταμένο έργο ψηφιακού μετασχηματισμού, το οποίο άλλαξε ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας του κράτους και την καθημερινή σχέση των πολιτών με τη δημόσια διοίκηση.
Η δημιουργία του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης το 2019 αποτέλεσε την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια συγκέντρωσης των διάσπαρτων ψηφιακών αρμοδιοτήτων του Δημοσίου σε έναν ενιαίο κυβερνητικό φορέα. Από εκεί και πέρα ακολούθησε μια σειρά συστηματικών παρεμβάσεων και συνεκτικής στρατηγικής, που μετασχημάτισαν τη λειτουργία του κράτους.
Η πλατφόρμα Gov.gr συγκέντρωσε χιλιάδες υπηρεσίες σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον, περιορίζοντας δραστικά την ανάγκη φυσικής παρουσίας των πολιτών στις δημόσιες υπηρεσίες. Η άυλη συνταγογράφηση, το Gov.gr το ψηφιακό Wallet, οι ψηφιακές εξουσιοδοτήσεις και υπεύθυνες δηλώσεις, οι ηλεκτρονικές συναλλαγές με το Δημόσιο, οι υπηρεσίες myPhoto και δεκάδες άλλες εφαρμογές διαμόρφωσαν ένα νέο μοντέλο εξυπηρέτησης του πολίτη.
Στην Υγεία ο ψηφιακός μετασχηματισμός προχώρησε σε επίπεδο που μέχρι πριν λίγα χρόνια φάνταζε αδιανόητο. Η ΗΔΥΚΑ είναι πρότυπο Κέντρου Ψηφιακού Μετασχηματισμού με την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση, τον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας, την εφαρμογή MyHealth και τις νέες υπηρεσίες πρόσβασης σε ιατρικά δεδομένα να δίνουν στους πολίτες άμεση ψηφιακή πρόσβαση σε πληροφορίες που παλαιότερα βρίσκονταν διάσπαρτες σε νοσοκομεία, ασφαλιστικά ταμεία και ιατρεία.
Παράλληλα, η Ελλάδα πέρασε από την θεωρητική συζήτηση στην έμπρακτη εφαρμογή και υλοποίηση της ψηφιακής διοίκησης και στην αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Στο αρμόδιο υπουργείο προστέθηκε στον τίτλο του «και Τεχνητής Νοημοσύνης» με αρμόδιο Γενικό Γραμματέα. Η ανάπτυξη υπηρεσιών όπως ο MyHealth Agent, που αξιοποιεί και τεχνολογίες AI για την εξυπηρέτηση των πολιτών, δείχνει ότι η ψηφιακή πολιτική δεν περιορίζεται πλέον στην ηλεκτρονικοποίηση διαδικασιών, αλλά επεκτείνεται σε ένα νέο μοντέλο «έξυπνης» Δημόσιας Διοίκησης.
Την ίδια στιγμή αναπτύσσονται νέες υποδομές για τη Διακυβέρνηση Δεδομένων, τη Διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και την Κυβερνοασφάλεια με αρμόδια Γενική Γραμματεία, ενώ παρουσιάζονται νέες ψηφιακές υπηρεσίες για την παρακολούθηση αιτημάτων των πολιτών και τη διαφάνεια στη λειτουργία του Δημοσίου. Και φυσικά τονίζουμε την πλήρη ψηφιακή λειτουργία του φορολογικού συστήματος από την ΑΑΔΕ.
Ακριβώς γι’ αυτό η απουσία ενός αυτόνομου τομέα Ψηφιακής Διακυβέρνησης από τη «σκιώδη» κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση και απορία. Σε μια περίοδο κατά την οποία η τεχνολογία βρίσκεται στον «πυρήνα» της κρατικής λειτουργίας, της οικονομικής ανάπτυξης, της υγείας, της εκπαίδευσης και της εθνικής ασφάλειας, το κόμμα που ιστορικά ταυτίστηκε με τις πρώτες μεγάλες προσπάθειες εκσυγχρονισμού, εμφανίζεται να υποβαθμίζει εμφατικά έναν από τους σημαντικότερους τομείς Δημόσιας και Αναπτυξιακής Πολιτικής, που το ίδιο ξεκίνησε και ανάπτυξε.
Γιατί δεν την εντάσσει στις προτεραιότητές του;
Το ΠΑΣΟΚ έχει διατυπώσει κατά καιρούς αναλυτικές θέσεις για την ψηφιακή διακυβέρνηση, την καινοτομία, την έρευνα, την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές δεξιότητες. Αναγνωρίζει ότι η οικονομία, η δημόσια διοίκηση, η εκπαίδευση και η παραγωγή μετασχηματίζονται από τις νέες τεχνολογίες. Ωστόσο, όταν παρουσιάστηκαν οι κεντρικές προγραμματικές του προτεραιότητες, οι τομείς αυτοί απουσιάζουν ή υποβαθμίζονται σε δευτερεύουσες θέσεις.
Το ΠΑΣΟΚ έχει διατυπώσει συγκεκριμένες θέσεις για την ψηφιακή διακυβέρνηση, την καινοτομία, την έρευνα και την τεχνητή νοημοσύνη. Μεταξύ άλλων προτείνει:
- Δημιουργία εθνικής στρατηγικής για την τεχνητή νοημοσύνη με έμφαση στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
- Ενίσχυση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης μέσω αύξησης των σχετικών επενδύσεων και στενότερης διασύνδεσης πανεπιστημίων και επιχειρήσεων.
- Στήριξη των νεοφυών επιχειρήσεων και του οικοσυστήματος καινοτομίας.
- Ανάπτυξη προηγμένων ψηφιακών υποδομών και δικτύων νέας γενιάς.
- Αναβάθμιση των ψηφιακών δεξιοτήτων των πολιτών και του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας.
- Αξιοποίηση ανοικτών δεδομένων και σύγχρονων τεχνολογιών για ένα πιο αποτελεσματικό και διαφανές κράτος.
- Ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας και της ψηφιακής ανθεκτικότητας των δημόσιων υποδομών.
- Προώθηση της ψηφιοποίησης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και της παραγωγικής οικονομίας.
Ωστόσο, παρά την ύπαρξη αυτών των θέσεων, η απουσία της ψηφιακής πολιτικής, της καινοτομίας και της τεχνητής νοημοσύνης από τους κεντρικούς άξονες του πρόσφατου προγραμματικού πλαισίου του ΠΑΣΟΚ προκαλεί εύλογα ερωτήματα.
Η αντίφαση είναι προφανής και αδικαιολόγητη
Αν η τεχνητή νοημοσύνη πρόκειται να επηρεάσει την εργασία, την παραγωγικότητα, την άμυνα, την υγεία, την εκπαίδευση και τη λειτουργία του κράτους, τότε πώς είναι δυνατόν να μην αποτελεί ξεχωριστό πυλώνα πολιτικής του ΠΑΣΟΚ; Αν η καινοτομία θεωρείται μοχλός ανάπτυξης, γιατί δεν βρίσκεται στον πυρήνα του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ;
Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να αντιμετωπίζει την ψηφιακή τεχνολογία ως συμπληρωματικό εργαλείο και όχι ως τον καταλύτη που αναδιαμορφώνει το σύνολο της οικονομίας και της κοινωνίας. Ακόμη πιο περίεργο είναι ότι το κόμμα χάνει την ευκαιρία να αναδείξει ένα πεδίο στο οποίο διαθέτει ιστορικό αποτύπωμα. Αντί να αξιοποιήσει αυτή την πολιτική και τεχνολογική κληρονομιά για να διατυπώσει ένα φιλόδοξο και εναλλακτικό σχέδιο για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, εμφανίζεται εγκλωβισμένο σε μια ατζέντα που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη διαχείριση των συνεπειών της ανάπτυξης παρά στις δυνάμεις που την παράγουν.
Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει μεν θέσεις για την ψηφιακή Ελλάδα, αλλά δεν δείχνει να πιστεύει αρκετά σε αυτές, ώστε να τις τοποθετήσει στο κέντρο του πολιτικού αφηγήματός του. Και αυτό δημιουργεί την εικόνα ενός κόμματος που συζητά για το μέλλον, ενώ πολιτεύεται με προτεραιότητες του παρελθόντος
Η αντίθεση στη διατύπωση λόγων και δημόσιων θέσεων
Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, που επένδυσε στη μηχανογράφηση του κράτους και το ΠΑΣΟΚ, του Γιώργου Παπανδρέου που προώθησε τη «Διαύγεια», την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση και το Ελεύθερο Λογισμικό, μοιάζει σήμερα να απεμπολεί το ισχυρό παρελθόν του από ένα πεδίο που υπήρξε ιστορικά μέρος της πολιτικής του ταυτότητας. Και αυτό συμβαίνει ακριβώς τη στιγμή που η Ψηφιακή Διακυβέρνηση εξελίσσεται ίσως στο σημαντικότερο εργαλείο μετασχηματισμού του ελληνικού κράτους. Η απουσία της Ψηφιακής Διακυβέρνησης από τους βασικούς τομείς πολιτικής που παρουσίασε το ΠΑΣΟΚ δεν είναι μια απλή παράλειψη οργανωτικού σχεδιασμού.
Το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη έκανε πιο καθοριστικά της βήματα προς την ψηφιακή εποχή. Το έργο του στηρίχθηκε στην ιδέα του «εκσυγχρονισμού» και έθεσε τις βάσεις για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση πάνω στους εξής κύριους άξονες:
Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κοινωνία της Πληροφορίας»
Σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα αναπτυξιακά προγράμματα της χώρας, ύψους πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την εξάλειψη του ψηφιακού χάσματος και την αναβάθμιση των τεχνολογικών υποδομών.
Τις Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες για τον πολίτη (Taxisnet και Εθνικό Κτηματολόγιο)
Επί των ημερών του ξεκίνησε η δημιουργία του TAXISnet, το οποίο άλλαξε ριζικά τον τρόπο φορολόγησης, επιτρέποντας την ηλεκτρονική υποβολή των φορολογικών δηλώσεων. Προωθήθηκαν έργα πληροφορικής που υποστήριξαν τη βάση για το Εθνικό Κτηματολόγιο, εκσυγχρονίζοντας τα αρχεία ακίνητης περιουσίας της χώρας.
Ευρυζωνικότητα και Δίκτυα Επικοινωνιών
Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από τον τερματισμό του μονοπωλίου στον χώρο των τηλεπικοινωνιών (με βασικό μοχλό την απελευθέρωση της αγοράς και τον OTE) και το άνοιγμα της πρόσβασης στο διαδίκτυο και τις ευρυζωνικές συνδέσεις για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Ο «ζωτικός πολιτικός χώρος» και οι εκλογές
Αυτή η παραχώρηση προνομιακού «ζωτικού πολιτικού χώρου» δεν μπορεί να εξηγηθεί από παλαιά στελέχη, που πρωτοστάτησαν στη διαμόρφωση και υλοποίηση της στρατηγικής της δεκαετίας του ’80 και ’90. Απορούν μάλιστα πως έγινε αυτή η αστοχία από τη στιγμή που είναι ευρύτερα παραδεκτό στο ΠΑΣΟΚ ότι οι Ψηφιακές Υπηρεσίες και η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση είναι απαραίτητα συστατικά στοιχεία για τον «πυρήνα» λειτουργίας του σύγχρονου κράτους: από τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, την παραγωγικότητα, την ασφάλεια των δεδομένων, ακόμη και την ισχύ της δημόσιας διοίκησης απέναντι σε ιδιωτικά και διεθνή τεχνολογικά συστήματα. Όποιος πολιτικός οργανισμός αντιμετωπίζει την Ψηφιακή Διακυβέρνησης ως δευτερεύον χαρτοφυλάκιο, όχι μόνο απλώς δεν έχει αντιληφθεί το μέγεθος της αλλαγής που έχει ήδη συντελεστεί, αλλά δεν θα έχει το δικαίωμα να διεκδικήσει ρόλο ρυθμιστή σε ένα ενδεχόμενο κυβέρνησης συνεργασίας.
Σήμερα η ψηφιακή τεχνολογία και διακυβέρνηση είναι «το ίδιο το κράτος» και είναι προφανές ότι μηνύματα που ανήκουν στην εποχή των «διάτρητων καρτών» εκπροσωπούν την εποχή όπου η τεχνολογία ήταν «υποστηρικτικό εργαλείο».
Οποιος δεν μπορεί να καταλάβει όλα τα παραπάνω, μένει πίσω.
Όχι μόνο πολιτικά, αλλά και ιστορικά.
