Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισκέφθηκε χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με αφορμή την ολοκλήρωση της ψηφιακής και ενεργειακής αναβάθμισης του Ανώτατου Δημοσιονομικού Δικαστηρίου. Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκε η νέα ψηφιακή λειτουργία του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με διασυνδεδεμένα πληροφοριακά συστήματα, ηλεκτρονικό προσυμβατικό έλεγχο και νέες υπηρεσίες για τη διαχείριση των δικαστικών υποθέσεων. Παράλληλα, παρουσιάστηκε η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης μέσω «εικονικού βοηθού δικαστή», σηματοδοτώντας το επόμενο βήμα στην ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη περνά από τη γενική συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην καθημερινή λειτουργία της Δικαιοσύνης». Αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα του Κυριάκου Μητσοτάκη στην εκδήλωση για την ολοκλήρωση της ψηφιακής και ενεργειακής αναβάθμισης του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Στο επίκεντρο της λειτουργίας των δομών απονομής της Δικαιοσύνης βρίσκεται ο «εικονικός βοηθός δικαστή», που αξιοποιεί AI για την αναζήτηση νομοθεσίας και νομολογίας και την υποβοήθηση του δικαστικού έργου. Η τελική κρίση παραμένει φυσικά στον Δικαστή και με την τεχνολογία να λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί το επόμενο στάδιο μιας πολύ μεγαλύτερης ψηφιακής αλλαγής που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στη Δικαιοσύνη.
Από το ηλεκτρονικό δικόγραφο στην ψηφιακή δίκη
Το πληροφοριακό σύστημα του Ελεγκτικού Συνεδρίου διασυνδέεται με δικαστήρια, υπουργεία, δήμους, περιφέρειες και άλλους φορείς του Δημοσίου. Ο προσυμβατικός έλεγχος μεγάλων δημοσίων συμβάσεων και η κατάθεση δικογράφων πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά, ενώ οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να παρακολουθούν ψηφιακά την πορεία των υποθέσεών τους και να λαμβάνουν ηλεκτρονικά τις αποφάσεις. Το επόμενο βήμα είναι η ψηφιακή δίκη: ένα μοντέλο στο οποίο η τεχνολογία δεν περιορίζεται στη διακίνηση εγγράφων, αλλά διαπερνά ολόκληρη τη δικαστική διαδικασία.
Ήδη ο Ηλεκτρονικός Φάκελος Υπόθεσης δημιουργεί έναν ενιαίο ψηφιακό χώρο για την ηλεκτρονική υποβολή δικογράφων και εγγράφων και για την παρακολούθηση της υπόθεσης μέσα από τα πληροφοριακά συστήματα της Δικαιοσύνης.
AI και έλεγχος των δημοσίων συμβάσεων
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ανοίγει παράλληλα ένα νέο πεδίο στους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Όπως ανέφερε ο πρωθυπουργός, μπορεί να αξιοποιηθεί για τον εντοπισμό περιπτώσεων κατάτμησης συμβάσεων και καταχρηστικής προσφυγής σε απευθείας αναθέσεις, εντοπίζοντας μοτίβα που χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο. Η τεχνολογία μπορεί επίσης να συμβάλει στη συγκέντρωση των αναγκών του Δημοσίου, ώστε οι προμήθειες να γίνονται με μεγαλύτερες οικονομίες κλίμακας.
Εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αλλαγές: η ψηφιοποίηση περνά από την απλή ηλεκτρονική διεκπεραίωση στην ανάλυση δεδομένων και την υποβοήθηση του ελεγκτικού έργου.
Το μεγάλο στοίχημα της ταχύτητας
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός συνδέεται με ένα ευρύτερο πρόγραμμα αλλαγών στη Δικαιοσύνη, σημαντικό μέρος του οποίου χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι έχουν ολοκληρωθεί 24 «έργα-ορόσημα» και έχουν απορροφηθεί περισσότερα από 360 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις στον χώρο της Δικαιοσύνης. Η κυβέρνηση θέτει ως στόχο έως το τέλος του 2027 ο χρόνος έκδοσης τελεσίδικης δικαστικής απόφασης να περιοριστεί στις 600 με 650 ημέρες, από περίπου 1.500 σήμερα. Στα Πρωτοδικεία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο πρωθυπουργός, ο χρόνος έχει ήδη μειωθεί από τις 774 στις 386 ημέρες, ενώ το ποσοστό εκκαθάρισης των υποθέσεων πλησιάζει το 100%.
Τα βασικά ψηφιακά έργα της Δικαιοσύνης
Το πρόγραμμα ψηφιακού μετασχηματισμού είναι πολύ ευρύτερο από την αναβάθμιση του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Κεντρικό έργο είναι η αναβάθμιση και επέκταση των υποδομών ΤΠΕ της Δικαιοσύνης, με βασικά πληροφοριακά σκέλη το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, την ενίσχυση του Εθνικού Ποινικού Μητρώου και την αναβάθμιση του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων Πολιτικής και Ποινικής Δικαιοσύνης – ΟΣΔΔΥ-ΠΠ Β΄ Φάση. Στο ίδιο ψηφιακό οικοσύστημα εντάσσεται ο Ηλεκτρονικός Φάκελος Υπόθεσης, που μεταφέρει τη διαχείριση εγγράφων και δικογράφων σε ενιαίο ηλεκτρονικό περιβάλλον.
Προχωρά επίσης η ψηφιακή αναβάθμιση του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων Διοικητικής Δικαιοσύνης, ενώ στην πολιτική και ποινική δικαιοσύνη η δεύτερη φάση του ΟΣΔΔΥ-ΠΠ επεκτείνει την ψηφιοποίηση και τη διαχείριση των δικαστικών υποθέσεων.
Σημαντικό έργο αποτελεί και η ψηφιοποίηση των αρχείων της Δικαιοσύνης, με μεγάλο όγκο δικαστικών εγγράφων να μετατρέπεται σε ψηφιακό αρχείο και να ενσωματώνεται στα πληροφοριακά συστήματα. Στα έργα περιλαμβάνονται ακόμη η προμήθεια σαρωτών για τα δικαστήρια όλης της χώρας, η αναβάθμιση των υποδομών ΤΠΕ και η ανάπτυξη νέων ηλεκτρονικών υπηρεσιών. Παράλληλα, έχουν σχεδιαστεί εφαρμογές ΤΝ για συγκεκριμένες δικαστικές χρήσεις, μεταξύ άλλων για την ανωνυμοποίηση δικαστικών αποφάσεων και την υποβοήθηση σε υποθέσεις μικροδιαφορών.
Το ψηφιακό πρόγραμμα συνοδεύεται από μεγάλο κτηριολογικό σχέδιο, με την ανέγερση 7 νέων δικαστικών μεγάρων και την ανακατασκευή 13 υφιστάμενων κτηρίων, ώστε η τεχνολογική αναβάθμιση να συνδυαστεί με την αναβάθμιση των φυσικών υποδομών της Δικαιοσύνης.
Το δύσκολο «στοίχημα» αρχίζει τώρα
Το μέγεθος του εγχειρήματος είναι μεγάλο και η δυσκολία ακόμη μεγαλύτερη. Η Δικαιοσύνη δεν ψηφιοποιείται απλώς με την προμήθεια πληροφοριακών συστημάτων, τη σάρωση αρχείων ή την ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων. Απαιτείται να λειτουργήσουν μεταξύ τους πολλά διαφορετικά συστήματα, δικαστήρια και δημόσιοι φορείς, να μεταφερθεί τεράστιος όγκος παλαιών δεδομένων και εγγράφων σε ψηφιακή μορφή και, κυρίως, να αλλάξουν διαδικασίες που επί δεκαετίες βασίστηκαν στο χαρτί και στη φυσική παρουσία.
Ακόμη δυσκολότερο είναι το επόμενο επίπεδο. Η αξιοποίηση της AI, ο «εικονικός βοηθός δικαστή» και οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι προϋποθέτουν αξιόπιστα δεδομένα, διαλειτουργικότητα, ασφάλεια, σαφείς κανόνες και συνεχή ανθρώπινο έλεγχο. Χωρίς αυτά, η τεχνολογία μπορεί να προσθέσει ένα ακόμη ψηφιακό στρώμα πάνω σε παλιές δυσλειτουργίες, αντί να τις αντιμετωπίσει. Γι’ αυτό και το πραγματικό τεστ δεν θα είναι πόσα πληροφοριακά συστήματα θα παραδοθούν ή πόσες σελίδες θα ψηφιοποιηθούν. Θα είναι αν ο πολίτης θα βλέπει ταχύτερη απονομή Δικαιοσύνης, λιγότερη γραφειοκρατία, καλύτερη πρόσβαση στον φάκελό του και αποτελεσματικότερο έλεγχο του δημοσίου χρήματος. Οι στόχοι που τέθηκαν είναι φιλόδοξοι. Η μετάβαση από τη μηχανογράφηση σε μια πραγματικά ψηφιακή Δικαιοσύνη, όμως, είναι έργο πολλών ετών και όχι μιας κυβερνητικής περιόδου.
Εκεί θα κριθεί τελικά αν η μεγάλη επένδυση στην ψηφιακή Δικαιοσύνη θα αλλάξει πραγματικά την απονομή της Δικαιοσύνης, άρα και τον τρόπο λειτουργίας του κράτους ή απλώς θα δημιουργήσει μια πιο σύγχρονη, αλλά ψηφιακά αναποτελεσματική, εκδοχή των ίδιων παλαιών διαδικασιών.
