Έπρεπε να έχει γίνει εδώ και χρόνια.
Η ανάγκη να ελέγχεται συστηματικά τι διαφημίζουν στο Διαδίκτυο ιατρεία, ιδιωτικές μονάδες υγείας και κέντρα ευεξίας δεν προέκυψε σήμερα. Η αγορά έχει μεταφερθεί εδώ και χρόνια στο Διαδίκτυο, όμως ο ελεγκτικός μηχανισμός εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να λειτουργεί με τη λογική της καταγγελίας και του εκ των υστέρων ελέγχου. Το Υπουργείο Υγείας επιχειρεί τώρα να αλλάξει αυτό το μοντέλο, σχεδιάζοντας έναν ψηφιακό μηχανισμό εποπτείας της διαδικτυακής παρουσίας των παρόχων υγείας. Η ιδέα είναι να εντοπίζονται δημόσια διαθέσιμες διαφημίσεις, ιστοσελίδες, αναρτήσεις και άλλες αναφορές υπηρεσιών υγείας και να διασταυρώνονται με το τι επιτρέπεται νόμιμα να παρέχει κάθε ιατρείο ή μονάδα.
Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία εφαρμογή του Δημοσίου. Είναι αλλαγή μοντέλου ελέγχου: από το κράτος που περιμένει να καταγγείλει κάποιος μια παρανομία, στο κράτος που διαθέτει τεχνολογικά εργαλεία για να την εντοπίζει.
Πρώτα οι κανόνες, μετά η τεχνολογία
Για να λειτουργήσει ένας τέτοιος μηχανισμός χρειάζεται πρώτα ένα σαφές, σύγχρονο και αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο. Πρέπει να οριστεί με ακρίβεια τι είναι ιατρείο, τι είναι κλινική, τι είναι μονάδα ευεξίας ή μακροζωίας, ποιες πράξεις επιτρέπονται σε κάθε κατηγορία, ποιος μπορεί να τις πραγματοποιεί, υπό ποιες προϋποθέσεις και ποιος έχει την ευθύνη του ελέγχου. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στα κέντρα ευεξίας, αντιγήρανσης και μακροζωίας, όπου η εμπορική προβολή μπορεί να θολώσει τα όρια ανάμεσα στην υπηρεσία ευεξίας και την ιατρική πράξη. Δεν μπορεί μια επιχείρηση να εμφανίζεται εμπορικά ότι παρέχει υπηρεσίες που προϋποθέτουν διαφορετική αδειοδότηση ή ιατρική ειδικότητα από αυτή που πραγματικά διαθέτει.
Το πρώτο βήμα, λοιπόν, είναι νομοθετικό: τι επιτρέπεται, ποιος μπορεί να το κάνει, πού και με ποια άδεια.
Το δεύτερο είναι τεχνολογικό: ποιος ελέγχει ότι αυτά τηρούνται.
Το ψηφιακό «ραντάρ» της αγοράς υγείας
Με δεδομένους τους κανόνες, η υπό σχεδιασμό πλατφόρμα μπορεί να αποτελέσει το τεχνολογικό «ραντάρ» της αγοράς.
Η λογική είναι να αναζητά στο δημόσια διαθέσιμο περιεχόμενο του Διαδικτύου διαφημίσεις, ιστοσελίδες, αναρτήσεις, θεραπευτικούς ισχυρισμούς και αναφορές σε συγκεκριμένες υπηρεσίες. Να εντοπίζει ποιος τις προβάλλει και να συνδέει το ψηφιακό ίχνος με συγκεκριμένο ιατρείο ή μονάδα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η διασταύρωση. Αυτό που ένας πάροχος διαφημίζει θα συγκρίνεται με αυτό που πραγματικά επιτρέπεται να παρέχει βάσει της άδειας και του θεσμικού πλαισίου.
Εδώ μπορεί να αξιοποιηθεί και τεχνητή νοημοσύνη: όχι για να αποφασίζει αυτομάτως ότι κάποιος παρανομεί, αλλά για να αναγνωρίζει μοτίβα, να εντοπίζει ύποπτες περιπτώσεις, να ταξινομεί το περιεχόμενο και να δίνει προτεραιότητα στους ελέγχους.
Ο πολίτης δεν μπορεί να πληρώνει για να καταγγείλει
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη θεσμική διάσταση. Ο πολίτης που φτάνει στο σημείο να καταγγείλει ένα πρόβλημα στον χώρο της υγείας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν πελάτης μιας διαδικασίας που πρέπει να πληρώσει για να ενεργοποιήσει. Εάν για μια απλή καταγγελία προς τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών απαιτείται οικονομική επιβάρυνση, τότε το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι θεσμικό. Ο πολίτης πρέπει να έχει δωρεάν, εύκολη και προσβάσιμη δυνατότητα αναφοράς, ιδιαίτερα όταν καταγγέλλει πρακτικές που ενδέχεται να θέτουν σε κίνδυνο άλλους ασθενείς.
Η λογική πρέπει να είναι η αντίστροφη: ο πολίτης ενημερώνει, το κράτος ελέγχει και ο αρμόδιος θεσμός αποφασίζει και επιβάλλει κυρώσεις. Ο έλεγχος της αγοράς υγείας δεν μπορεί να εξαρτάται από το πόσοι πολίτες έχουν τον χρόνο, τη διάθεση ή την οικονομική δυνατότητα να κάνουν καταγγελίες. Εάν μια παραπλανητική διαφήμιση είναι δημόσια ορατή στο Διαδίκτυο, δεν είναι λογικό το κράτος να περιμένει πρώτα να την καταγγείλει κάποιος.
Πραγματικός και αποδοτικός ο ψηφιακός ελεγκτικός μηχανισμός
Το κράτος του 2026 διαθέτει πλέον τα τεχνολογικά εργαλεία για να γνωρίζει τι διαφημίζεται, ποιος το διαφημίζει, τι άδεια διαθέτει και εάν αυτό που υπόσχεται αντιστοιχεί σε αυτό που νόμιμα μπορεί να παρέχει. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να δημιουργηθεί ακόμη μία πλατφόρμα. Είναι να δημιουργηθεί ένας πραγματικός ψηφιακός ελεγκτικός μηχανισμός, πάνω σε ένα σύγχρονο και αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο. Και εδώ βρίσκεται η πολιτική ουσία: η τεχνολογία μπορεί πλέον να εντοπίζει αυτό που μέχρι σήμερα έμενε αόρατο. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την πολιτική βούληση για καθαρούς κανόνες και πραγματικό έλεγχο.
Το σχέδιο του Υπουργείου Υγείας κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Η πραγματική του αξία, όμως, θα κριθεί από δύο πράγματα: πόσο καθαρά θα οριοθετηθεί νομοθετικά η αγορά και πόσο αποφασιστικά θα χρησιμοποιηθεί η ψηφιακή τεχνολογία για να εφαρμοστούν οι κανόνες. Μέχρι σήμερα έχει δημοσιοποιηθεί η κατεύθυνση της παρέμβασης και όχι η τελική τεχνική μορφή ενός ολοκληρωμένου συστήματος αυτόματης σάρωσης του Διαδικτύου.
Αυτό όμως δεν αλλάζει την ουσία: η ιδιωτική αγορά υγείας χρειάζεται επιπλέον κανόνες που να εφαρμόζονται και στον ψηφιακό χώρο, όχι μόνο στα χαρτιά και μετά από καταγγελίες.
