Σε δικαστική διαμάχη με τρεις μεγάλους τεχνολογικούς και αμυντικούς ομίλους, την IBM, την Atos και τη Leonardo, βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, εξαιτίας των καθυστερήσεων στην ανάπτυξη του νέου ψηφιακού συστήματος ελέγχου των εξωτερικών συνόρων της ζώνης Σένγκεν.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, το οποίο βασίζεται σε εσωτερική αλληλογραφία και στοιχεία της δικαστικής υπόθεσης, η ευρωπαϊκή υπηρεσία eu-LISA κατέθεσε αγωγή κατά της κοινοπραξίας που αποτελείται από την IBM Belgium, τη γαλλική Atos και την ιταλική Leonardo. Η προσφυγή κατατέθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2025 σε δικαστήριο της Εσθονίας, όπου βρίσκεται η έδρα του οργανισμού.
Η υπόθεση αφορά το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System – EES), μια νέα ψηφιακή υποδομή που καταγράφει ηλεκτρονικά τις εισόδους και εξόδους πολιτών τρίτων χωρών στα εξωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν.
Τι είναι το νέο ψηφιακό σύστημα συνόρων
Το EES έχει σχεδιαστεί για να αντικαταστήσει τη χειροκίνητη σφράγιση των διαβατηρίων με ηλεκτρονική καταγραφή των ταξιδιωτών που εισέρχονται και εξέρχονται από τον χώρο Σένγκεν για σύντομη παραμονή.
Κατά την πρώτη είσοδό τους, οι ταξιδιώτες από χώρες εκτός ΕΕ υποβάλλονται σε καταγραφή φωτογραφίας προσώπου και δακτυλικών αποτυπωμάτων, ώστε να δημιουργείται ένα ηλεκτρονικό αρχείο των μετακινήσεών τους.
Το σύστημα εφαρμόζεται στις 29 χώρες του χώρου Σένγκεν και αποσκοπεί στον εντοπισμό όσων παραμένουν στην Ευρώπη πέρα από την επιτρεπόμενη διάρκεια της θεώρησης εισόδου τους (visa overstayers), στην αντιμετώπιση της πλαστοπροσωπίας και στην ενίσχυση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα.
Η ανάπτυξή του ανατέθηκε το 2019 στην κοινοπραξία των IBM Belgium, Atos Belgium και Leonardo, μέσω εξαετούς σύμβασης που περιλάμβανε την υλοποίηση και τη συντήρηση του κεντρικού συστήματος. Αν και η αρχική πρόβλεψη ήταν να τεθεί σε εφαρμογή το 2022, η πλήρης ανάπτυξή του ολοκληρώθηκε μόλις το 2026.
Οι καθυστερήσεις και η διαφωνία για τα πρόστιμα
Οι διαφωνίες μεταξύ της eu-LISA και των εταιρειών είχαν ξεκινήσει αρκετά χρόνια πριν από τη δικαστική προσφυγή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έφεραν στο φως οι Financial Times, τον Οκτώβριο του 2021 η Atos Belgium και η IBM Belgium αμφισβήτησαν τόσο την επιβολή όσο και τον υπολογισμό προστίμου από την ευρωπαϊκή υπηρεσία. Οι δύο εταιρείες υποστήριξαν ότι οι καθυστερήσεις συνδέονταν με εξωτερικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και οι περιορισμοί που προκάλεσε η πανδημία COVID-19.
Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε και το 2022. Τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς, οι τρεις εταιρείες διαφώνησαν με τα αναθεωρημένα χρονοδιαγράμματα που πρότεινε η eu-LISA, αμφισβητώντας τη δυνατότητα τήρησής τους.
Η δικαστική διαμάχη αφορά πλέον τις συμβατικές υποχρεώσεις, τις καθυστερήσεις και τις οικονομικές απαιτήσεις που προέκυψαν από την ανάπτυξη του έργου.
Η διευκρίνιση της eu-LISA για τη λειτουργία του EES
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία ξεκαθάρισε ότι η δικαστική διαδικασία αφορά αποκλειστικά τις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά τη φάση ανάπτυξης και παράδοσης του συστήματος και δεν επηρεάζει τη σημερινή λειτουργία του.
Η διευκρίνιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εφαρμογή του EES έχει ήδη αντιμετωπίσει τεχνικές δυσκολίες. Προβλήματα σε εξοπλισμό και λογισμικό, μεταξύ των οποίων δυσλειτουργίες σε σαρωτές δακτυλικών αποτυπωμάτων, προκάλεσαν καθυστερήσεις και μεγάλες ουρές σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια κατά την περίοδο εφαρμογής του.
Παρά τις δυσκολίες αυτές, η eu-LISA υποστηρίζει ότι η εκκρεμής δικαστική υπόθεση δεν συνδέεται με την επιχειρησιακή λειτουργία της υποδομής.
Η εξέλιξη αναδεικνύει τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν κατά την υλοποίηση μεγάλων διασυνοριακών ψηφιακών έργων, ιδιαίτερα όταν συνδέονται με κρίσιμες υποδομές ασφάλειας και απαιτούν τη συνεργασία πολλών κρατών και τεχνολογικών ομίλων.
