Τοπική Αυτοδιοίκηση

Ανεμογεννήτριες: Πανελλαδικές αντιδράσεις από δήμους και τοπικές κοινωνίες με προσφυγές και κινητοποιήσεις

του Πάνου Παπαϊωάννου

Ένα ευρύ μέτωπο αντιδράσεων απέναντι στη χωροθέτηση μεγάλων αιολικών εγκαταστάσεων διαμορφώνεται σε ολόκληρη τη χώρα, με δήμους, Περιφέρειες, συλλογικότητες και κατοίκους να εντείνουν τις παρεμβάσεις τους, διεκδικώντας ουσιαστικότερο λόγο στον ενεργειακό σχεδιασμό. Από την Εύβοια και την Άνδρο μέχρι το Πήλιο, τα Άγραφα, την Ικαρία και τη Βορειοδυτική Αργολίδα, η αντιπαράθεση περνά πλέον από το επίπεδο των ψηφισμάτων και των τοπικών διαμαρτυριών στις δικαστικές αίθουσες, με προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας και παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκά όργανα.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την έγκριση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο επιχειρεί να θέσει νέους κανόνες για τη χωροθέτηση αιολικών και άλλων ενεργειακών εγκαταστάσεων. Ωστόσο, αντί να κλείσει τις εκκρεμότητες, η νέα ρύθμιση έχει ανοίξει έναν νέο κύκλο αντιπαραθέσεων, καθώς αρκετές δημοτικές αρχές θεωρούν ότι δεν έχουν συνεκτιμηθεί επαρκώς τα ιδιαίτερα γεωγραφικά, περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά των περιοχών τους.

Το βασικό επιχείρημα των τοπικών φορέων δεν αφορά συνολικά την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αλλά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται και κατανέμεται η εγκατάστασή τους. Η υπερσυγκέντρωση έργων σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ενότητες, οι εκτεταμένες διανοίξεις δρόμων, οι συνοδές υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και η αλλοίωση του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου αποτελούν τους βασικούς άξονες των αντιδράσεων.

Νέο χωροταξικό, νέες δικαστικές αντιπαραθέσεις

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2026, αντικαθιστώντας το προηγούμενο πλαίσιο του 2008. Στόχος του είναι να προσδιορίσει τις περιοχές καταλληλότητας, τις ζώνες αποκλεισμού και τους ειδικότερους όρους εγκατάστασης ενεργειακών έργων, ενσωματώνοντας πρόσθετες περιβαλλοντικές και χωροταξικές παραμέτρους.

Παρά τις προβλέψεις για αυστηρότερους περιορισμούς σε ευαίσθητες περιοχές, ορισμένοι Δήμοι θεωρούν ότι ο νέος σχεδιασμός δεν αποτυπώνει με επάρκεια τη σωρευτική επιβάρυνση που έχουν ήδη υποστεί. Ειδικά σε περιοχές με σημαντική συγκέντρωση αιολικών πάρκων, η ένταξη νέων εκτάσεων στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας αντιμετωπίζεται ως συνέχιση μιας πολιτικής που δεν λαμβάνει υπόψη τα πραγματικά όρια αντοχής των τοπικών οικοσυστημάτων.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δήμου Νοτίου Πηλίου, ο οποίος προχώρησε σε προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της υπουργικής απόφασης για το νέο χωροταξικό. Η δημοτική αρχή αμφισβητεί την ένταξη και των πέντε Δημοτικών Ενοτήτων του Δήμου, Αργαλαστής, Αφετών, Μηλεών, Σηπιάδος και Τρικερίου, στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας, υποστηρίζοντας ότι δεν έχουν αξιολογηθεί επαρκώς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής, μεταξύ των οποίων και οι εκτάσεις που υπάγονται στο δίκτυο Natura 2000.

Η προσφυγή αυτή δεν αποτελεί τη μοναδική δικαστική κίνηση του Δήμου. Είχε προηγηθεί η αμφισβήτηση συγκεκριμένης περιβαλλοντικής αδειοδότησης για αιολικά έργα στις Δημοτικές Ενότητες Αργαλαστής και Σηπιάδος. Παράλληλα, στις 24 Οκτωβρίου, μαζική κινητοποίηση κατοίκων πραγματοποιήθηκε στον Λαύκο, με συγκέντρωση και πορεία προς τις περιοχές όπου σχεδιάζονται εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών ύψους έως 180 μέτρων. Η δημοτική αρχή ζητά, επιπλέον, τη στήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας σε μια κοινή δικαστική πρωτοβουλία.

Αντιδράσεις σε Άνδρο και Εύβοια

Στις Κυκλάδες, η Άνδρος αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις αντίδρασης απέναντι στις προβλέψεις του νέου χωροταξικού. Η δημοτική αρχή έχει εκφράσει την αντίθεσή της στο κριτήριο της έκτασης των νησιών, υποστηρίζοντας ότι η γεωγραφική επιφάνεια δεν μπορεί από μόνη της να καθορίζει τη δυνατότητα εγκατάστασης μεγάλων ενεργειακών έργων.

Το καλοκαίρι, ο Δήμος προχώρησε σε κινητοποιήσεις, μεταξύ των οποίων και το συμβολικό κλείσιμο των διοικητικών υπηρεσιών του, ενώ διαμόρφωσε κοινό μέτωπο με κατοίκους και τοπικούς φορείς. Στη συνέχεια, κατέθεσε προσφυγή κατά του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, σε μία από τις πρώτες δικαστικές αμφισβητήσεις της νέας ρύθμισης.

Η βασική ένσταση αφορά το γεγονός ότι η Άνδρος δεν εντάσσεται στις κατηγορίες των μικρών νησιών που προστατεύονται από τον γενικό περιορισμό, λόγω της έκτασής της. Η δημοτική αρχή αντιτείνει ότι η φέρουσα ικανότητα ενός νησιού δεν εξαρτάται μόνο από τα τετραγωνικά χιλιόμετρα, αλλά και από το ανάγλυφο, τους υδατικούς πόρους, τη βιοποικιλότητα, το πολιτιστικό τοπίο και τις ήδη υφιστάμενες ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Την ίδια στιγμή, η Εύβοια παραμένει μία από τις περιοχές όπου η αντιπαράθεση για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων έχει αποκτήσει διαχρονικά χαρακτηριστικά. Ιδιαίτερα στη νότια και κεντρική πλευρά του νησιού, οι τοπικές αντιδράσεις συνδέονται με την ήδη σημαντική παρουσία ανεμογεννητριών, αλλά και με νέους σχεδιασμούς που αφορούν ορεινές και δασικές εκτάσεις.

Στον Δήμο Κύμης-Αλιβερίου, η δημοτική αρχή έχει διατυπώσει την αντίθεσή της σε περαιτέρω εγκαταστάσεις, επικαλούμενη τον κορεσμό της περιοχής και την ανάγκη να συνεκτιμηθεί το σύνολο των υφιστάμενων έργων. Αντίστοιχα, σε περιοχές όπως το Παρθένι, κάτοικοι και περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες οργανώνουν ενημερωτικές δράσεις και νομικές παρεμβάσεις απέναντι σε σχεδιαζόμενα έργα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση σχεδιασμού για την εγκατάσταση 50 ανεμογεννητριών, η οποία έχει προκαλέσει κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας.

Ιδιαίτερη διάσταση έχει λάβει και η υπόθεση της Ερέτριας. Ο Δήμος έχει κινηθεί προς τα ευρωπαϊκά όργανα, με αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ζητήματα συμμόρφωσης με το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο. Η υπόθεση συνδέεται με σχεδιασμό εγκατάστασης 51 ανεμογεννητριών συνολικής ισχύος 214,2 MW σε περιοχές του δικτύου Natura 2000, καθώς και με εκτεταμένα συνοδά έργα οδοποιίας.

Το ζήτημα έχει ήδη καταγραφεί στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μέσω της αναφοράς 0100/2025, που υποβλήθηκε εκ μέρους του Δήμου Ερέτριας. Η παρέμβαση αυτή αναδεικνύει ότι οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται πλέον στην εσωτερική διοικητική και δικαστική διαδικασία, αλλά επεκτείνονται και στο πεδίο της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Άγραφα: Η μάχη για τις κορυφογραμμές

Στα Άγραφα, η αντιπαράθεση επικεντρώνεται στην προστασία ενός από τους σημαντικότερους ορεινούς όγκους της χώρας. Η σχεδιαζόμενη εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας έχει προκαλέσει αντιδράσεις από κατοίκους, συλλογικότητες και φορείς της Αυτοδιοίκησης.

Μία από τις πρόσφατες υποθέσεις αφορά την κορυφή Καζάρμα, στη θέση Ζυγουρολίβαδο, όπου προβλέπεται η εγκατάσταση εννέα ανεμογεννητριών ύψους 150 μέτρων. Στις 11 Νοεμβρίου εξετάστηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας αίτηση ακύρωσης της περιβαλλοντικής άδειας, την οποία έχουν καταθέσει τέσσερις Δήμοι και φορείς της περιοχής.

Οι ενστάσεις αφορούν τις παρεμβάσεις στο ορεινό ανάγλυφο, τις διανοίξεις δρόμων, τις εκσκαφές και τις επιπτώσεις στα δασικά οικοσυστήματα. Για τις τοπικές κοινωνίες, το διακύβευμα δεν περιορίζεται στην εγκατάσταση των ανεμογεννητριών, αλλά αφορά συνολικά τη διατήρηση της φυσιογνωμίας των Αγράφων και τη δυνατότητα ανάπτυξης δραστηριοτήτων που συνδέονται με το φυσικό περιβάλλον.

Ικαρία: Η δικαστική εξέλιξη για τις 110 ανεμογεννήτριες

Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στο μέτωπο των αντιδράσεων καταγράφεται στην Ικαρία. Εκεί, έπαψε να ισχύει η άδεια παραγωγής για το σχεδιαζόμενο έργο των 110 ανεμογεννητριών, συνολικής ισχύος 330 MW, στην κορυφογραμμή του Αθέρα.

Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, με την απόφαση ΑΔ-02684 της 18ης Σεπτεμβρίου 2026, διαπίστωσε την αυτοδίκαιη παύση ισχύος της σχετικής αδειοδότησης, έπειτα από μακρά δικαστική και διοικητική αντιπαράθεση. Καθοριστική εξέλιξη υπήρξε η παραίτηση του επενδυτικού ομίλου από την έφεση κατά των δικαστικών αποφάσεων που είχαν κρίνει μη νόμιμη την ανανέωση της σχετικής βεβαίωσης παραγωγού.

Η εξέλιξη αποτελεί σημαντική νίκη για τους τοπικούς φορείς που αντιτάχθηκαν στο έργο επί σειρά ετών. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχουν εκλείψει οι αντιπαραθέσεις για την εγκατάσταση αιολικών έργων στο νησί. Στη θέση Φυριάσπα, ο Δήμος και κάτοικοι έχουν κινητοποιηθεί για διαφορετική υπόθεση εγκατάστασης ανεμογεννήτριας, με τη δημοτική αρχή να προχωρά σε νομικές ενέργειες.

Ήπειρος και Δυτική Μακεδονία: Οι επιπτώσεις των συνοδών έργων

Στην Ήπειρο, οι αντιδράσεις εκφράζονται και μέσα από τα θεσμικά όργανα της Περιφέρειας. Στις 27 Αυγούστου, η Επιτροπή Περιβάλλοντος, Χωρικού Σχεδιασμού και Ανάπτυξης γνωμοδότησε ομόφωνα αρνητικά για τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αιολικού σταθμού ισχύος 30 MW στη θέση «Σδιργιάνι», σε περιοχές των Δήμων Μετεώρων και Μετσόβου.

Αρνητικές γνωμοδοτήσεις καταγράφηκαν επίσης τον Σεπτέμβριο για δύο αιολικά έργα στις Δημοτικές Ενότητες Λούρου και Φαναρίου, στους Δήμους Πρέβεζας και Πάργας. Στην περίπτωση αυτή, η Περιφέρεια επικαλέστηκε, μεταξύ άλλων, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των έργων και ελλείψεις στα στοιχεία που αφορούν την ορνιθοπανίδα.

Την ίδια στιγμή, στο Μαργαρίτι Θεσπρωτίας, η χορήγηση άδειας εγκατάστασης για αιολικό σταθμό ισχύος 30 MW, με πέντε ανεμογεννήτριες, προκάλεσε νέες αντιδράσεις, παρά τις αρνητικές γνωμοδοτήσεις φορέων της Αυτοδιοίκησης.

Στη Δυτική Μακεδονία, η συζήτηση συνδέεται με τη συνολική ενεργειακή αναδιάρθρωση της περιοχής. Στην ευρύτερη περιοχή Αμυνταίου και Φλώρινας, κάτοικοι έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για σχεδιασμούς που περιλαμβάνουν δεκάδες ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, υποστηρίζοντας ότι η συγκέντρωση ενεργειακών έργων ασκεί δυσανάλογες πιέσεις στις παραγωγικές εκτάσεις, στη βιοποικιλότητα και στις τοπικές δραστηριότητες.

Το κοινό αίτημα: Συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης και έλεγχος της φέρουσας ικανότητας

Παρά τις διαφορετικές γεωγραφικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, οι παρεμβάσεις των Δήμων συγκλίνουν σε ορισμένα βασικά αιτήματα. Πρώτον, ζητούν να αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις όλων των υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων εγκαταστάσεων και όχι κάθε έργο απομονωμένα. Δεύτερον, διεκδικούν ουσιαστική συμμετοχή στον σχεδιασμό και στην περιβαλλοντική αδειοδότηση, με έγκαιρη ενημέρωση και πρόσβαση στα κρίσιμα στοιχεία των μελετών. Τρίτον, ζητούν αυξημένη προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων, των περιοχών Natura 2000, των δασικών εκτάσεων και των τοπίων ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Το ζήτημα έχει και μία σαφή θεσμική διάσταση. Οι Δήμοι δεν διαθέτουν γενικό δικαίωμα αρνησικυρίας για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών. Οι αποφάσεις και οι γνωμοδοτήσεις τους, αν και αποτελούν κρίσιμες παρεμβάσεις στη διαδικασία, δεν συνεπάγονται αυτομάτως την ακύρωση ενός έργου. Έτσι, όταν οι δημοτικές αρχές θεωρούν ότι οι ενστάσεις τους δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη, η δικαστική προσφυγή συχνά αποτελεί το βασικό μέσο διεκδίκησης.

Παράλληλα, επανέρχεται στο προσκήνιο η ανάγκη ενίσχυσης των ενεργειακών κοινοτήτων, της αυτοπαραγωγής και των αποκεντρωμένων μορφών παραγωγής ενέργειας, ώστε οι τοπικές κοινωνίες να συμμετέχουν περισσότερο ενεργά στην ενεργειακή μετάβαση και να αποκομίζουν ουσιαστικά οφέλη από αυτήν.

Η πράσινη μετάβαση δοκιμάζεται στην πράξη

Η αυξανόμενη κινητοποίηση των Δήμων αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα για την ενεργειακή πολιτική της χώρας: πώς μπορεί να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των ΑΠΕ χωρίς να δημιουργούνται νέες περιβαλλοντικές και κοινωνικές ανισορροπίες;

Η ανάγκη για καθαρή ενέργεια και η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα αποτελούν στρατηγικές προτεραιότητες. Ωστόσο, η χωροθέτηση μεγάλων εγκαταστάσεων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με όρους ενεργειακής ισχύος και επενδυτικής ταχύτητας. Η προστασία της βιοποικιλότητας, η διατήρηση των φυσικών πόρων, η συμβατότητα με τις παραγωγικές και τουριστικές δραστηριότητες και η κοινωνική αποδοχή αποτελούν εξίσου κρίσιμες παραμέτρους.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο καλείται πλέον να δοκιμαστεί στην εφαρμογή του, ενώ οι δικαστικές προσφυγές θα κρίνουν σημαντικές πτυχές της νομιμότητας επιμέρους σχεδιασμών και αδειοδοτήσεων. Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το ζητούμενο είναι να αποκτήσει ουσιαστικότερο ρόλο πριν από τη λήψη των αποφάσεων και όχι να καλείται εκ των υστέρων να διαχειριστεί τις συνέπειες.

close menu