Τοπική Αυτοδιοίκηση

Ελληνική παρουσία στην COP31: Θαλάσσια προστασία, κλιματική διπλωματία και ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Από την πρωτοβουλία «Αμοργόραμα» και τον στόχο προστασίας του 35% των ελληνικών θαλασσών έως τις παρεμβάσεις για την ανθεκτικότητα των πόλεων και τη σύνδεση της κλιματικής πολιτικής με τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ελληνική συμμετοχή στην COP31 ανέδειξε διαφορετικές πτυχές της περιβαλλοντικής δράσης.

του Πάνου Παπαϊωάννου

Με παρουσία σε κυβερνητικό, αυτοδιοικητικό και θεσμικό επίπεδο συμμετέχει η Ελλάδα στην 31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), που πραγματοποιείται στην Αττάλεια της Τουρκίας από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026. Οι ελληνικές παρεμβάσεις καλύπτουν ένα ευρύ πεδίο θεμάτων, από την ενεργειακή μετάβαση και την κυκλική οικονομία μέχρι την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, την κλιματική ανθεκτικότητα των πόλεων και τη διάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κεντρικό ρόλο στην εθνική εκπροσώπηση έχει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος εκπροσωπεί την Ελλάδα στις εργασίες της Διάσκεψης. Παράλληλα, η ελληνική παρουσία ενισχύεται από τη συμμετοχή του Κώστα Μπακογιάννη στην αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, καθώς και από την εκπροσώπηση της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Το ελληνικό περίπτερο και η πρωτοβουλία «Αμοργόραμα»

Στις 12 Νοεμβρίου εγκαινιάστηκε το ελληνικό περίπτερο στην COP31, με κεντρικό μήνυμα «Κλίμα: Μία Ελληνική λέξη, μία παγκόσμια πρόκληση». Η πρώτη σημαντική εκδήλωση που φιλοξενήθηκε στον χώρο ήταν αφιερωμένη στο «Αμοργόραμα», μια πρωτοβουλία που παρουσιάστηκε στη διεθνή κοινότητα ως παράδειγμα κινητοποίησης μιας τοπικής κοινωνίας για την προστασία της θαλάσσιας ζωής και της βιοποικιλότητας.

Στη συζήτηση συμμετείχαν ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Αλιευτικού Συλλόγου Αμοργού «Η Χοζοβιώτισσα», Μιχάλης Κρόσμαν, και η Angela Lazou-Dean από το Blue Marine Foundation. Η παρουσίαση ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας ανάμεσα στους επαγγελματίες της αλιείας, τις τοπικές κοινότητες, την Πολιτεία, τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και την επιστημονική κοινότητα.

Το ενδιαφέρον της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας βρίσκεται στο ότι η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα κρατικής πολιτικής ή εφαρμογής κανονισμών. Αντίθετα, στηρίζεται στην ενεργό συμμετοχή των ανθρώπων που ζουν και δραστηριοποιούνται καθημερινά σε μια περιοχή και γνωρίζουν τις ανάγκες και τις πιέσεις που δέχεται το οικοσύστημά της.

Στην ίδια εκδήλωση, ο κ. Παπασταύρου αναφέρθηκε στον στόχο της Ελλάδας να έχει θέσει υπό καθεστώς προστασίας το 35% των θαλάσσιων περιοχών της έως το 2027, παρουσιάζοντας τη θαλάσσια προστασία ως βασικό πεδίο της εθνικής περιβαλλοντικής πολιτικής. Η συγκεκριμένη επιδίωξη συνδέει τη διατήρηση της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας των οικοσυστημάτων.

Ενεργειακή μετάβαση και κυκλική οικονομία στο επίκεντρο

Η ελληνική παρουσία στην COP31 δεν περιορίστηκε στο πεδίο της βιοποικιλότητας. Στις 11 Νοεμβρίου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας συμμετείχε σε θεματική συζήτηση με αντικείμενο τη συμβολή του ενεργειακού τομέα και της κυκλικής οικονομίας στην πράσινη μετάβαση και την κλιματική ουδετερότητα.

Στο πάνελ συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova και η γενική διευθύντρια Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Céline Gauer. Η συζήτηση έφερε στο προσκήνιο τη σύνδεση της ενεργειακής πολιτικής με την αποδοτικότερη χρήση των πόρων, την ανακύκλωση και τη μετάβαση σε ένα παραγωγικό μοντέλο χαμηλότερου περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Παράλληλα, στο περιθώριο των εργασιών, ο κ. Παπασταύρου είχε συνάντηση με την υπουργό Περιβάλλοντος της Κροατίας Marija Vučković, με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, την επικείμενη συζήτηση για την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS1. Η συγκεκριμένη θεματική έχει ιδιαίτερη σημασία για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, καθώς συνδέεται με το κόστος της μετάβασης, την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και την πορεία περιορισμού των εκπομπών.

Στο ελληνικό περίπτερο φιλοξενήθηκαν επίσης εκπρόσωποι του Youth Climate Diplomacy Forum for Southeast Europe, ενός περιφερειακού δικτύου που λειτουργεί υπό την αιγίδα της Έδρας UNESCO για την Κλιματική Διπλωματία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Οι νέοι παρουσίασαν στον υπουργό προτάσεις για την ενίσχυση της ελληνικής συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Νεανική Αντιπροσωπεία, αναδεικνύοντας τη διάσταση της νέας γενιάς στη διεθνή κλιματική διπλωματία.

Κώστας Μπακογιάννης: Η κλιματική ανθεκτικότητα ξεκινά από τις πόλεις

Σημαντική είναι και η συμμετοχή του Κώστα Μπακογιάννη, ως προέδρου της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Κλιματικής Αλλαγής και Ενέργειας (ENVE) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών και δημοτικού συμβούλου Αθηναίων. Ο κ. Μπακογιάννης συμμετέχει στην επίσημη ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία, μεταφέροντας στη διεθνή συζήτηση τις προτεραιότητες των πόλεων και των περιφερειών για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Στις παρεμβάσεις του στην COP31 έθεσε ως βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική κλιματική δράση την ουσιαστική συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των πολιτικών. Όπως ανέδειξε, οι δήμοι και οι περιφέρειες δεν μπορούν να περιορίζονται στην υλοποίηση αποφάσεων που λαμβάνονται σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο. Χρειάζονται πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνική υποστήριξη και δυνατότητα να διαμορφώνουν τις παρεμβάσεις με βάση τις πραγματικές ανάγκες των περιοχών τους.

Η εμπειρία της Αθήνας στην αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών αποτέλεσε ένα από τα παραδείγματα που αξιοποιήθηκαν στις σχετικές συζητήσεις. Η ακραία ζέστη αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζήτημα για τις μεγάλες πόλεις, επηρεάζοντας τη δημόσια υγεία, τις υποδομές, την ενεργειακή κατανάλωση και την καθημερινότητα των κατοίκων. Η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση απαιτεί, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε η ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία, ώριμα επενδυτικά σχέδια, κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία και απλούστερη πρόσβαση των τοπικών αρχών στους διαθέσιμους πόρους.

Η ανάγκη αυτή βρέθηκε στο επίκεντρο της Ημέρας Ανθεκτικών Πόλεων (Resilient Cities Day), στις 12 Νοεμβρίου. Στις εργασίες της ημέρας συμμετείχαν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών και τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες από διάφορες χώρες. Ιδιαίτερη θεσμική σημασία είχε, επίσης, ο πρώτος Διάλογος Υψηλού Επιπέδου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή, στο πλαίσιο της Συνόδου των Παγκόσμιων Ηγετών, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης και διεθνών οργανισμών.

Το βασικό αίτημα που αναδείχθηκε ήταν η δημιουργία πιο άμεσων διαδρομών χρηματοδότησης για τις πόλεις και τις περιφέρειες, ώστε οι διεθνείς δεσμεύσεις για το κλίμα να μεταφράζονται σε συγκεκριμένα έργα: από παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των καυσώνων έως την αναβάθμιση υποδομών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αστικών περιοχών.

Η ελληνική διάσταση της κλιματικής πολιτικής και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Μια διαφορετική, αλλά εξίσου ουσιαστική, διάσταση της ελληνικής συμμετοχής εκπροσωπήθηκε από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ). Η πρόεδρός της, καθηγήτρια Μαρία Γαβουνέλη, συμμετείχε στις 10 Νοεμβρίου σε εκδήλωση για την ενσωμάτωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία διοργανώθηκε από την Παγκόσμια Συμμαχία Εθνικών Θεσμών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Raoul Wallenberg Institute.

Η ελληνική παρέμβαση εστίασε στη σύνδεση της κλιματικής δράσης με την προστασία των δικαιωμάτων, στη διασφάλιση της λογοδοσίας για την εφαρμογή των περιβαλλοντικών δεσμεύσεων και στον ρόλο των ανεξάρτητων θεσμών ως γέφυρας ανάμεσα στην Πολιτεία και την κοινωνία των πολιτών. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην προστασία των υπερασπιστών του περιβάλλοντος, αλλά και στις δυσκολίες που δημιουργούνται όταν οι ενεργειακές επιλογές καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ασφάλεια εφοδιασμού, την απανθρακοποίηση, την περιβαλλοντική προστασία και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Η παρέμβαση αυτή υπενθυμίζει ότι η κλιματική μετάβαση δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνικό ή οικονομικό εγχείρημα. Οι πολιτικές που σχεδιάζονται πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις κοινωνικές επιπτώσεις, να προστατεύουν τις ευάλωτες ομάδες και να εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις που επηρεάζουν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής τους.

Από τις διεθνείς δεσμεύσεις στις εφαρμοσμένες λύσεις

Η ελληνική συμμετοχή στην COP31 αποτυπώνει το εύρος των προκλήσεων που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα: προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, ενεργειακή μετάβαση, κυκλική οικονομία, ανθεκτικότητα των πόλεων και κοινωνικά δίκαιη εφαρμογή της κλιματικής πολιτικής. Παράλληλα, οι διαφορετικές ελληνικές παρουσίες αναδεικνύουν ότι η κλιματική δράση δεν αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της κεντρικής κυβέρνησης, αλλά προϋποθέτει συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση, την επιστημονική κοινότητα, τους θεσμούς και τις τοπικές κοινωνίες.

Για την Ελλάδα, το επόμενο ζητούμενο είναι οι πρωτοβουλίες που παρουσιάζονται σε διεθνές επίπεδο να αποκτήσουν συνέχεια στο εσωτερικό της χώρας. Η προστασία των θαλασσών χρειάζεται αποτελεσματική εφαρμογή και παρακολούθηση, η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί επενδύσεις και προσαρμογή των υποδομών, ενώ οι δήμοι χρειάζονται πόρους και τεχνική επάρκεια για να ανταποκριθούν στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η COP31 προσφέρει ένα διεθνές βήμα για την ανάδειξη αυτών των προτεραιοτήτων. Η ουσιαστική αποτίμηση, ωστόσο, θα κριθεί από το κατά πόσο οι δεσμεύσεις, οι συνεργασίες και οι καλές πρακτικές θα μετατραπούν σε μετρήσιμες παρεμβάσεις με απτό όφελος για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.

close menu