του ΓΙΑΝΝΗ ΧΑΛΑΒΑΖΗ
Καθώς πλησιάζει η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης στο τέλος του 2026, στις Βρυξέλλες και στα κράτη-μέλη έχει ήδη ξεκινήσει η διαδικασία αναδιάταξης των πόρων, που δεν θα προλάβουν να απορροφηθούν μέσω ολοκληρωμένων έργων και «οροσήμων». Το τελικό πλαίσιο θεωρείται δεδομένο: οι πόροι που δεν θα αξιοποιηθούν από το RRF, θα κατευθύνονται σε νέα χρηματοδοτικά σχήματα ή επιστρέφουν στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό εφόσον δεν δεσμευθούν εγκαίρως.
Η πρώτη κατεύθυνση αφορά τη μεταφορά μέρους των αδιάθετων πόρων σε νέα ευρωπαϊκά «εργαλεία» στρατηγικών επενδύσεων. Η συζήτηση στην Commission επικεντρώνεται ήδη στη χρηματοδότηση τομέων όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι ενεργειακές υποδομές, η αμυντική βιομηχανία, τα data centers και οι κρίσιμες ψηφιακές τεχνολογίες μέσω του STEP και άλλων ευρωπαϊκών μηχανισμών ανταγωνιστικότητας. Ουσιαστικά εξετάζεται η αξιοποίηση των πόρων που δεν θα απορροφηθούν από τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης, ώστε να μην χαθεί η δημοσιονομική ισχύς του προγράμματος σε επίπεδο ΕΕ.
Παράλληλα, για μεγάλα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη αλλά δεν μπορούν να ολοκληρωθούν έως το 2026, προωθείται μοντέλο τμηματικής χρηματοδότησης. Το μέρος του έργου που θα έχει ολοκληρωθεί και πιστοποιηθεί μέχρι τη λήξη του RRF θα καλυφθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ το υπόλοιπο θα μεταφερθεί είτε στο νέο ΕΣΠΑ είτε σε εθνικούς πόρους και δανειακά εργαλεία. Η λογική αυτή αφορά κυρίως σιδηροδρομικά έργα, ψηφιακές υποδομές του Δημοσίου, ενεργειακά δίκτυα και μεγάλα έργα πληροφορικής που έχουν υψηλό βαθμό πολυπλοκότητας και μεγάλους χρόνους υλοποίησης.
Τι θα γίνει στην Ελλάδα;
Στην ελληνική περίπτωση, το επόμενο διάστημα αναμένεται νέα αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0», με απομάκρυνση έργων που θεωρούνται ανέφικτα χρονικά και ενίσχυση δράσεων που μπορούν να ολοκληρωθούν γρήγορα και να πιστοποιηθούν έως το τέλος της περιόδου. Η διαδικασία αυτή ήδη εξελίσσεται σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς η πίεση πλέον δεν αφορά μόνο τις συμβάσεις αλλά κυρίως τη φυσική ολοκλήρωση και την παράδοση αποτελεσμάτων.
Το βασικό πολιτικό μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι ότι δεν προετοιμάζεται καμία γενική παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης. Αντίθετα, διαμορφώνεται σταδιακά νέο πλαίσιο ανακύκλωσης των πόρων προς στρατηγικές επενδύσεις της επόμενης περιόδου. Αυτό σημαίνει ότι τα χρήματα που δεν θα μετατραπούν σε ολοκληρωμένα έργα έως το 2026 δεν θα παραμείνουν διαθέσιμα με τους σημερινούς όρους, αλλά θα επανατοποθετηθούν σε νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες με διαφορετικούς κανόνες και χρηματοδοτικά σχήματα.
