Σε οριστική και άμεση αλλαγή της αρχικής κυβερνητικής προσέγγισης για τη μεταφορά συντελεστή δόμησης οδεύει η κυβέρνηση, όπως προκύπτει από τη συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τους επτά δημάρχους των βορείων προαστίων, καθώς η κυβέρνηση δεσμεύθηκε ότι δεν θα πραγματοποιείται μεταφορά συντελεστή από έναν Δήμο σε άλλον και ότι η τελική απόφαση για την αξιοποίηση του πολεοδομικού εργαλείου θα ανήκει στις ίδιες τις δημοτικές αρχές.
Η εξέλιξη σηματοδοτεί μια σημαντική μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο προχωρά ο σχεδιασμός του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσε η προτεινόμενη οριοθέτηση Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, το Μέγαρο Μαξίμου επιλέγει να απομακρυνθεί από ένα ενιαίο, κεντρικά καθορισμένο πλαίσιο εφαρμογής και να δώσει στους Δήμους τη δυνατότητα να αποφασίσουν εάν, με ποιους όρους και σε ποια έκταση θα αξιοποιήσουν το συγκεκριμένο εργαλείο.
Η κυβερνητική παρέμβαση επιχειρεί έτσι να αποκλιμακώσει την αντιπαράθεση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, χωρίς να εγκαταλείπει κατ’ ανάγκη τον βασικό στόχο της μεταφοράς συντελεστή: την εξασφάλιση κοινόχρηστων χώρων και την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτητών διατηρητέων κτιρίων.
Οι δύο βασικές κυβερνητικές δεσμεύσεις
Το αποτέλεσμα της συνάντησης αποτυπώνεται σε δύο σαφείς κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά τον αποκλεισμό της μεταφοράς συντελεστή δόμησης μεταξύ διαφορετικών Δήμων. Η δεύτερη προβλέπει ότι κάθε Δήμος θα έχει τον τελικό λόγο για το εάν θα εφαρμόσει το εργαλείο στην περιοχή του ή εάν θα ζητήσει σημαντικές τροποποιήσεις στον σχεδιασμό.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά μετά τη σύσκεψη, οι δημοτικές αρχές δεν θα είναι απλοί αποδέκτες ενός κεντρικού πολεοδομικού σχεδιασμού. Αντίθετα, θα μπορούν να αποφασίσουν εάν επιθυμούν να αξιοποιήσουν τις προβλέψεις της μελέτης, να ζητήσουν αλλαγές ή ακόμη και να μην προχωρήσουν στην εφαρμογή του εργαλείου.
Παράλληλα, η κυβέρνηση υπογράμμισε ότι θα γίνει σεβαστή η γνώμη των τοπικών κοινωνιών. Η συγκεκριμένη δέσμευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο τεχνικές πολεοδομικές παραμέτρους, αλλά και τη δυνατότητα των περιοχών να υποδεχθούν πρόσθετη δόμηση, λαμβάνοντας υπόψη τις υφιστάμενες υποδομές, τους κοινόχρηστους χώρους και τις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων.
Από τον κεντρικό σχεδιασμό στη συναίνεση της Αυτοδιοίκησης
Η κυβερνητική επιλογή έχει και ευρύτερη θεσμική διάσταση. Η αρχική διαδικασία είχε προκαλέσει αντιδράσεις επειδή οι Δήμοι θεωρούσαν ότι καλούνταν να αποδεχθούν έναν σχεδιασμό χωρίς να έχουν ουσιαστικό λόγο στη διαμόρφωσή του. Με τη νέα κατεύθυνση, η κυβέρνηση αναγνωρίζει στην πράξη ότι η εφαρμογή ενός τόσο σύνθετου πολεοδομικού εργαλείου δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη συμμετοχή και τη σύμφωνη γνώμη της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι καταργείται η μεταφορά συντελεστή δόμησης ως θεσμός. Σημαίνει, όμως, ότι η εφαρμογή της δεν θα αντιμετωπίζεται ως υποχρεωτική συνέπεια ενός ενιαίου σχεδιασμού για τις περιοχές που περιλαμβάνονται στις σχετικές μελέτες.
Το επόμενο διάστημα θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο θα ενσωματωθούν οι παρατηρήσεις των Δήμων και ποιες αλλαγές θα προκύψουν στις προτεινόμενες Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή. Η συζήτηση αναμένεται να μεταφερθεί πλέον σε επίπεδο δημοτικών αρχών και δημοτικών συμβουλίων, όπου θα εξεταστούν οι ειδικότερες πολεοδομικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρήσει το εργαλείο
Από την πλευρά της κυβέρνησης, η μεταφορά συντελεστή δόμησης εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως ένα σημαντικό πολεοδομικό εργαλείο. Η συζήτησή του έχει ιστορία δεκαετιών, ενώ, σύμφωνα με την κυβερνητική ενημέρωση, έχει πλέον εξασφαλίσει και την έγκριση του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Η φιλοσοφία του μηχανισμού συνδέεται με τη δυνατότητα αξιοποίησης δικαιωμάτων δόμησης που δεν μπορούν να εξαντληθούν σε ορισμένα ακίνητα, όπως συμβαίνει με διατηρητέα κτίρια, και τη μεταφορά τους υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις σε κατάλληλα καθορισμένες περιοχές. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των ιδιοκτητών, αλλά και να δημιουργηθούν νέοι κοινόχρηστοι χώροι.
Η κυβέρνηση, επομένως, δεν εγκαταλείπει τον θεσμό, αλλά επιχειρεί να αλλάξει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εφαρμοστεί, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην τοπική αποδοχή και στις ιδιαιτερότητες κάθε Δήμου.
Το επόμενο βήμα
Η συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου δεν συνιστά οριστική ολοκλήρωση της διαδικασίας ούτε σημαίνει ότι οι υφιστάμενες μελέτες αποσύρονται αυτομάτως. Αποτελεί, ωστόσο, μια σαφή πολιτική δέσμευση ότι ο σχεδιασμός δεν θα προχωρήσει ερήμην των Δήμων και ότι οι προτάσεις τους μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστικές αλλαγές.
Το πραγματικό τεστ για την κυβερνητική πρωτοβουλία θα είναι πλέον η εφαρμογή των δεσμεύσεων στην πράξη: εάν οι μελέτες αναθεωρηθούν όπου χρειάζεται, εάν οι τοπικές κοινωνίες συμμετάσχουν ουσιαστικά και εάν οι Δήμοι αποκτήσουν πραγματική δυνατότητα επιλογής.
Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα της σύσκεψης συνιστά μια σημαντική μεταβολή ισορροπιών στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η κυβέρνηση επιχειρεί να διατηρήσει ένα εργαλείο που θεωρεί χρήσιμο, αποδεχόμενη παράλληλα ότι η τύχη του σε κάθε περιοχή δεν μπορεί να αποφασίζεται αποκλειστικά από το κέντρο. Η τελική ευθύνη περνά πλέον σε μεγάλο βαθμό στην Αυτοδιοίκηση.

