Η ευρωπαϊκή φιλοδοξία να εξελιχθεί σε ισχυρό παγκόσμιο πόλο Τεχνητής Νοημοσύνης προσκρούει στις διαφορετικές ταχύτητες των κρατών-μελών, στις εκκρεμότητες εφαρμογής του AI Act και στις δυσκολίες χρηματοδότησης των μεγάλων υπολογιστικών υποδομών. Η Ελλάδα έχει ήδη διαμορφώσει εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του ευρωπαϊκού κανονισμού, συμμετέχει στην κοινή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τις AI Gigafactories και επιδιώκει να αξιοποιήσει τον ΔΑΙΔΑΛΟ και τις επενδύσεις σε data centers. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα για το τεχνολογικό της μέλλον: θα καταφέρει να περάσει από τη διαμόρφωση κανόνων για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην ανάπτυξη δικής της τεχνολογικής και παραγωγικής ισχύος ή θα παραμείνει κυρίως μια μεγάλη αγορά εφαρμογής συστημάτων που αναπτύσσονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα; Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και τους κινδύνους από τη χρήση των νέων συστημάτων. Αφορά πρωτίστως την υπολογιστική ισχύ, τα data centers, τους ημιαγωγούς, την ενέργεια, τις επενδύσεις και τη δυνατότητα ανάπτυξης ευρωπαϊκών μοντέλων και εφαρμογών. Σε αυτούς τους τομείς διαμορφώνεται ο πραγματικός ανταγωνισμός και εκεί εντοπίζεται το μεγαλύτερο έλλειμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δυσκολία συνεννόησης μεταξύ των κρατών-μελών, η καθυστέρηση ορισμένων εθνικών μηχανισμών εποπτείας και οι αλλεπάλληλες χρηματοδοτικές και διοικητικές διαδικασίες για τις μεγάλες υποδομές αποκαλύπτουν ότι η κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε κοινή επιχειρησιακή δράση.
AI Act: Η Ευρώπη δυσκολεύεται να εφαρμόσει ενιαία τους κανόνες της
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες νομοθετικές παρεμβάσεις διεθνώς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχείρησε να δημιουργήσει ένα ενιαίο πλαίσιο κανόνων για την ανάπτυξη και χρήση συστημάτων ΑΙ, με βάση την κατηγοριοποίηση των κινδύνων, τις υποχρεώσεις διαφάνειας και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή του κανονισμού αποδεικνύεται δυσκολότερη από τη νομοθετική συμφωνία. Τα κράτη-μέλη πρέπει να ορίσουν αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς και κοινοποίησης οργανισμών αξιολόγησης, να οργανώσουν μηχανισμούς ελέγχου και να εξασφαλίσουν εξειδικευμένο προσωπικό και χρηματοδότηση. Ο διαφορετικός ρυθμός προετοιμασίας δημιουργούν ένα ανομοιόμορφο ευρωπαϊκό περιβάλλον. Σε ορισμένες χώρες οι αρμόδιες αρχές έχουν συγκροτηθεί, σε άλλες εκκρεμούν θεσμικές και διοικητικές αποφάσεις, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις απαιτείται περαιτέρω αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εποπτικών φορέων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξασφαλίσει ότι οι κανόνες θα εφαρμόζονται με κοινό τρόπο σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Διαφορετικά, επιχειρήσεις που αναπτύσσουν ή διαθέτουν συστήματα ΑΙ θα αντιμετωπίζουν διαφορετικές διαδικασίες, επίπεδα ελέγχου και διοικητικές απαιτήσεις ανάλογα με τη χώρα δραστηριοποίησής τους.
Εγκαίνια του υπερυπολογιστή “Δαίδαλος”, στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αλέξανδρος Μπελτές
Η ελληνική θέση: Εθνικό πλαίσιο, εποπτεία και συμμετοχή στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία
Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει στη θέσπιση εθνικού πλαισίου για την εφαρμογή του AI Act, με τον ν. 5321/2026, ο οποίος καθορίζει τις αρμόδιες αρχές, τις διαδικασίες εποπτείας και τους μηχανισμούς υποστήριξης της καινοτομίας. Το πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου τεχνητής νοημοσύνης (AI Sandbox), μητρώου συστημάτων ΑΙ του δημόσιου τομέα και Παρατηρητηρίου Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ελληνική προσέγγιση επιχειρεί να συνδυάσει την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων με τη δημιουργία συνθηκών για την ανάπτυξη και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Η εποπτεία της αγοράς, η προστασία των δικαιωμάτων και η διαφάνεια αποτελούν τη μία πλευρά της πολιτικής. Η υποστήριξη των επιχειρήσεων, των ερευνητικών ομάδων και της δημόσιας διοίκησης στην αξιοποίηση της ΑΙ αποτελεί την άλλη. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι η Ελλάδα δεν περιορίζεται στη θεσμική εφαρμογή του κανονισμού. Έχει ενταχθεί στην κοινή ευρωπαϊκή διαδικασία προμήθειας υπολογιστικής ισχύος για τις νέες AI Gigafactories, συμμετέχοντας στην ομάδα των 18 κρατών-μελών που έχουν υπογράψει τη σχετική συμφωνία συνεργασίας. Πρόκειται για μια ουσιαστική δυνατότητα διεκδίκησης ρόλου στη νέα γενιά ευρωπαϊκών υποδομών. Η συμμετοχή στη διαδικασία, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι έχει εξασφαλιστεί ήδη η εγκατάσταση μιας τέτοιας υποδομής στην Ελλάδα. Αποτελεί όμως προϋπόθεση για να μπορέσει η χώρα να διεκδικήσει συγκεκριμένο έργο ή συμμετοχή σε διακρατική κοινοπραξία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι δημόσιες τοποθετήσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για το ζήτημα της ευρωπαϊκής τεχνολογικής κυριαρχίας. Τον Ιούλιο του 2026, σε συζήτησή του στο πλαίσιο του Economist Government Roundtable, αναγνώρισε ότι η Ευρώπη υστερεί σημαντικά έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας στις κεφαλαιουχικές επενδύσεις για τις υποδομές ΑΙ. Επισήμανε, επίσης, ότι η ευρωπαϊκή προσπάθεια δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε δημόσια χρηματοδότηση, αλλά απαιτεί πολύ μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. Για την Ελλάδα προσδιόρισε ως επιδίωξη τη διεκδίκηση ενός μεγάλου έργου αναφοράς στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών AI Gigafactories, συνδέοντας την προοπτική αυτή με τον νέο εθνικό υπερυπολογιστή και τις δυνατότητες που δημιουργούνται για το κράτος και τις νεοφυείς επιχειρήσεις. Η τοποθέτηση αυτή έχει σημασία, καθώς περιγράφει μια συγκεκριμένη ελληνική φιλοδοξία: η χώρα να μην περιοριστεί στην κατανάλωση υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης, αλλά να αποκτήσει ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη και λειτουργία των υποδομών που θα τις υποστηρίζουν.
AI Gigafactories: Επενδύσεις άνω των 30 δισ. ευρώ και νέες καθυστερήσεις
Το μεγαλύτερο ίσως τεστ για την ευρωπαϊκή στρατηγική είναι η δημιουργία έως και επτά AI Gigafactories, δηλαδή υποδομών τεράστιας υπολογιστικής ισχύος, σχεδιασμένων για την εκπαίδευση, τη βελτιστοποίηση και τη λειτουργία προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Η πρωτοβουλία προβλέπει τη μόχλευση περισσότερων από 30 δισ. ευρώ συνολικών επενδύσεων. Από αυτά, έως 10 δισ. ευρώ θα προέλθουν από ευρωπαϊκή και εθνική δημόσια χρηματοδότηση, με στόχο την προσέλκυση τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων. Οι υποδομές θα συνδυάζουν προηγμένους επεξεργαστές ΑΙ, συστήματα αποθήκευσης, λογισμικό, υπολογιστικά νέφη, τηλεπικοινωνιακές διασυνδέσεις και ενεργειακά αποδοτικά data centers. Δεν πρόκειται, επομένως, για απλά κέντρα δεδομένων, αλλά για εγκαταστάσεις που θα αποτελέσουν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής υπολογιστικής δυνατότητας για την επόμενη γενιά εφαρμογών ΑΙ.
Το σχέδιο προβλέπει πρόσβαση σε αυτή την υπολογιστική ισχύ για νεοφυείς επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, βιομηχανίες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες. Με αυτόν τον τρόπο η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει το σημερινό πλεονέκτημα των μεγάλων αμερικανικών τεχνολογικών ομίλων, οι οποίοι διαθέτουν τεράστιους οικονομικούς πόρους και ελέγχουν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας υποδομής cloud και ΑΙ. Οι δυσκολίες, ωστόσο, εμφανίζονται ήδη στο στάδιο της υλοποίησης. Στις 5 Νοεμβρίου ανακοινώθηκε νέα παράταση για την υποβολή προσφορών στο πρώτο σκέλος του διαγωνισμού, προκειμένου τα κράτη-μέλη να ολοκληρώσουν τις εθνικές δημοσιονομικές διαδικασίες και να καταθέσουν τις χρηματοδοτικές δεσμεύσεις τους. Η νέα προθεσμία για το πρώτο σκέλος μεταφέρθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2027, ενώ για το δεύτερο σκέλος παραμένει η 3η Δεκεμβρίου 2026. Η εξέλιξη αποτυπώνει το βασικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας: οι μεγάλες επενδύσεις απαιτούν όχι μόνο κοινό σχεδιασμό, αλλά και έγκαιρες δεσμεύσεις κεφαλαίων από τις κυβερνήσεις που συμμετέχουν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια με τη στήριξη δημόσιων πόρων, αλλά η επιτυχία του μοντέλου εξαρτάται από την ικανότητα των κρατών να λειτουργήσουν συντονισμένα.
ΔΑΙΔΑΛΟΣ και Pharos: Η ελληνική βάση για την επόμενη ημέρα
Για την Ελλάδα, η ανάπτυξη των υποδομών ΑΙ συνδέεται άμεσα με τον εθνικό υπερυπολογιστή ΔΑΙΔΑΛΟΣ, ο οποίος εγκαθίσταται στο Λαύριο και αποτελεί βασικό στοιχείο της εθνικής υπολογιστικής υποδομής. Η σημασία του δεν περιορίζεται στην ερευνητική δραστηριότητα. Η υπολογιστική ισχύς του μπορεί να υποστηρίξει σύνθετες εφαρμογές, την ανάπτυξη και δοκιμή μοντέλων, την επεξεργασία μεγάλων δεδομένων και την παροχή υπολογιστικών πόρων σε επιχειρήσεις και δημόσιους οργανισμούς. Στο ίδιο οικοσύστημα εντάσσεται το Pharos, το ελληνικό AI Factory, που έχει σχεδιαστεί για να διευκολύνει την πρόσβαση επιχειρήσεων, ερευνητών και δημόσιων φορέων σε υποδομές και υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης. Η σύνδεση των δύο πρωτοβουλιών δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη μετάβαση από την απλή διάθεση υπολογιστικής ισχύος στην ανάπτυξη εφαρμογών με πραγματική οικονομική και παραγωγική αξία.
Παράλληλα, η ελληνική αγορά data centers αποκτά αυξανόμενη σημασία. Οι επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων, η ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακών διασυνδέσεων και η διαθεσιμότητα ενεργειακών πόρων μπορούν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας ως περιφερειακού κόμβου ψηφιακών υποδομών. Το ζητούμενο είναι να υπάρξει σύνδεση αυτών των επενδύσεων με την εθνική στρατηγική ΑΙ. Η λειτουργία μεγάλων data centers δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανάπτυξη εγχώριας τεχνολογίας ή παραγωγή καινοτόμων εφαρμογών. Απαιτείται συνεργασία με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσεις και μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους, καθώς και δυνατότητα πρόσβασης σε υπολογιστικούς πόρους με ανταγωνιστικούς όρους. Στην ίδια εξίσωση εισέρχεται αναπόφευκτα η ενέργεια. Η επόμενη γενιά υποδομών ΑΙ απαιτεί μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ισχύος, υψηλή διαθεσιμότητα δικτύων, αποτελεσματική ψύξη και αυστηρότερες προδιαγραφές ενεργειακής αποδοτικότητας. Η Ελλάδα θα χρειαστεί, συνεπώς, να αντιμετωπίσει τις ψηφιακές και ενεργειακές υποδομές ως ενιαίο επενδυτικό πεδίο.
Το πραγματικό διακύβευμα: Από τη ρύθμιση στην παραγωγή τεχνολογίας
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη αποκαλύπτει μια βαθύτερη στρατηγική δυσκολία. Η Ευρώπη έχει καταφέρει να διαμορφώσει ένα εκτεταμένο κανονιστικό πλαίσιο, αλλά εξακολουθεί να αναζητά τον τρόπο με τον οποίο θα μετατρέψει την τεχνολογική της αγορά σε παραγωγική δύναμη. Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η δυνατότητα να θέτεις τους κανόνες για τη χρήση της ΑΙ δεν σημαίνει ότι διαθέτεις και την τεχνολογία, τους επεξεργαστές, τα υπολογιστικά συστήματα, τα κεφάλαια και τις επιχειρήσεις που θα καθορίσουν την εξέλιξή της. Η αμερικανική και η κινεζική αγορά έχουν ήδη αναπτύξει ισχυρά οικοσυστήματα επιχειρήσεων και υποδομών, ενώ η Ευρώπη επιχειρεί να καλύψει το κενό με συντονισμένες επενδύσεις και κοινές πρωτοβουλίες. Για την Ελλάδα, η συγκυρία δημιουργεί μια ευκαιρία που υπερβαίνει την απλή υιοθέτηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Η συμμετοχή στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα των AI Gigafactories, η ανάπτυξη του ΔΑΙΔΑΛΟΥ και του Pharos, η προσέλκυση επενδύσεων σε data centers και η αξιοποίηση της ερευνητικής δραστηριότητας μπορούν να αποτελέσουν τα συστατικά μιας πιο ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής. Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η σύνδεση αυτών των υποδομών με την πραγματική οικονομία. Η ελληνική βιομηχανία, οι επιχειρήσεις πληροφορικής, οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι, οι τράπεζες, η δημόσια διοίκηση και οι νεοφυείς επιχειρήσεις πρέπει να αποκτήσουν ουσιαστική πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους και να αναπτύξουν εφαρμογές που θα βελτιώνουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους.
Η ευρωπαϊκή πρόκληση δεν είναι πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να νομοθετεί για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά ότι μπορεί να επενδύει, να αναπτύσσει και να παράγει τεχνολογία. Και για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι να διεκδικήσει θέση σε αυτή τη νέα ψηφιακή βιομηχανία, αντί να περιοριστεί στον ρόλο του χρήστη των τεχνολογιών που θα αναπτύξουν άλλοι.
