Ένα πακέτο έξι άμεσων μέτρων και δύο πρόσθετων ενεργειακών πρωτοβουλιών, με αποδέκτες τους δήμους της χώρας, παρουσίασε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης την Πέμπτη από το βήμα του ετήσιου συνεδρίου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), στην Καλαμάτα. Οι ανακοινώσεις περιλαμβάνουν χρηματοδοτήσεις για έργα ανακύκλωσης, σχολικές υποδομές και αστική οδοποιία, ενίσχυση για την προμήθεια συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, αλλά και παρεμβάσεις για τις συσσωρευμένες οφειλές των ΟΤΑ προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.
Το πακέτο περιλαμβάνει συγκεκριμένα ποσά και χρονοδιαγράμματα, αλλά και ορισμένες προϋποθέσεις που θα καθορίσουν την ταχύτητα εφαρμογής του. Ιδιαίτερα για την αστική οδοποιία, η χρηματοδότηση των 200 εκατ. ευρώ ετησίως για την επόμενη τετραετία θα εξαρτηθεί από την ομαλοποίηση της αγοράς καυσίμων και την ενεργοποίηση ειδικού τέλους.
Οι έξι παρεμβάσεις και οι χρηματοδοτήσεις
Πρώτη εξαγγελία είναι η άμεση διάθεση 300 εκατ. ευρώ από τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), τα οποία θα πιστωθούν στους δήμους για τη χρηματοδότηση έργων ανακύκλωσης. Πρόκειται για πόρους που προορίζονται να υποστηρίξουν παρεμβάσεις σε τοπικό επίπεδο, με τους δήμους να αναλαμβάνουν την αξιοποίησή τους στις περιοχές ευθύνης τους.
Δεύτερη παρέμβαση είναι η διάθεση 240 εκατ. ευρώ μέσα στον Νοέμβριο για την αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών των δήμων προς τους παρόχους ενέργειας. Η συγκεκριμένη χρηματοδότηση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση ενός από τα σημαντικότερα προβλήματα που επιβαρύνουν τους δημοτικούς προϋπολογισμούς, καθώς το ενεργειακό κόστος έχει αυξήσει τις οικονομικές πιέσεις στις δημοτικές υπηρεσίες και υποδομές.
Τρίτο μέτρο είναι η αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων από 0,75% σε 1%. Η εφαρμογή της αύξησης θα είναι προαιρετική και θα εναπόκειται στην επιλογή κάθε δήμου, προσφέροντας τη δυνατότητα ενίσχυσης των ίδιων εσόδων, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη τουριστική δραστηριότητα.
Τέταρτη εξαγγελία αποτελεί ο διπλασιασμός της ετήσιας κρατικής επιχορήγησης για τη συντήρηση των σχολικών κτιρίων. Η παρέμβαση έρχεται να προστεθεί στο πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου», μέσω του οποίου προβλέπεται να διατεθούν συνολικά 400 εκατ. ευρώ την επόμενη τετραετία για την επισκευή σχεδόν 2.000 σχολείων σε όλη τη χώρα.
Πέμπτη παρέμβαση είναι η χρηματοδότηση της αστικής οδοποιίας με 200 εκατ. ευρώ ετησίως για τέσσερα χρόνια. Οι πόροι θα κατευθυνθούν σε επισκευές και παρεμβάσεις στο οδικό δίκτυο εντός των δήμων και των οικισμών. Ο πρωθυπουργός, ωστόσο, διευκρίνισε ότι η χρηματοδότηση θα προέλθει από ειδικό τέλος, το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή όταν ομαλοποιηθεί η αγορά καυσίμων. Εκτίμησε, πάντως, ότι η διάθεση των πρώτων πόρων θα μπορούσε να ξεκινήσει μέσα στο 2027.
Έκτη εξαγγελία είναι η πρόσθετη χρηματοδότηση 50 εκατ. ευρώ για την προμήθεια μπαταριών αποθήκευσης ενέργειας. Στόχος είναι οι δήμοι να μπορούν να αξιοποιούν για αυτοκατανάλωση την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από τοπικές ανανεώσιμες πηγές, ενισχύοντας την ενεργειακή τους αυτονομία και περιορίζοντας τις δαπάνες ηλεκτροδότησης.
Δύο ακόμη κινήσεις για το ενεργειακό κόστος
Πέρα από τις έξι χρηματοδοτικές παρεμβάσεις, ο πρωθυπουργός παρουσίασε δύο πρόσθετες πρωτοβουλίες με επίκεντρο τις ενεργειακές οφειλές και το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πρώτη αφορά τη διαμόρφωση πρόσθετης ρύθμισης, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, για τα χρέη των δήμων που εξακολουθούν να εκκρεμούν. Όπως ανέφερε, το ύψος των οφειλών που θα μπορούσαν να υπαχθούν στη νέα ρύθμιση φτάνει έως τα 60 εκατ. ευρώ.
Η δεύτερη αφορά την έναρξη άμεσων συζητήσεων με τη ΔΕΗ για τη διαμόρφωση ειδικού τιμολογίου ηλεκτρικού ρεύματος για τους δήμους. Ο κ. Μητσοτάκης διευκρίνισε ότι δεν είναι ακόμη έτοιμος να ανακοινώσει συγκεκριμένη συμφωνία, καθώς η προώθηση της παρέμβασης συνδέεται και με την αποκλιμάκωση της αναταραχής στις ενεργειακές αγορές. Δεσμεύθηκε, ωστόσο, ότι θα ασχοληθεί προσωπικά με το ζήτημα.
Οι δύο αυτές πρωτοβουλίες έχουν ιδιαίτερη σημασία για τους ΟΤΑ, καθώς επιχειρούν να αντιμετωπίσουν όχι μόνο τις συσσωρευμένες υποχρεώσεις τους, αλλά και το διαρκές κόστος λειτουργίας δημοτικών εγκαταστάσεων και υπηρεσιών.
Η κυβερνητική αποτίμηση για τους πόρους της Αυτοδιοίκησης
Στην ομιλία του, ο πρωθυπουργός παρουσίασε και την κυβερνητική αποτίμηση για την πορεία της χρηματοδότησης των δήμων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, η ετήσια χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αυξήθηκε από λιγότερα από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε 3 δισ. ευρώ το 2026, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 67%.
Επικαλέστηκε επίσης περίπου 20.000 νέες προσλήψεις με τη συνδρομή της κυβέρνησης, καθώς και την ικανοποίηση ουσιαστικά όλων των αιτημάτων που αφορούν τις ανταποδοτικές υπηρεσίες. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, υποστηρίζοντας ότι η ενοποίηση και αποσαφήνιση εκατοντάδων διάσπαρτων αρμοδιοτήτων δημιουργεί ένα πιο λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για τους δήμους.
Ως παράδειγμα έργων που υλοποιούνται με δημόσια και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, αναφέρθηκε στη νέα μονάδα επεξεργασίας λυματολάσπης στην Καλαμάτα, την οποία είχε επισκεφθεί πριν από την ομιλία του. Όπως σημείωσε, από το 2023 και μετά κατασκευάστηκαν 18 νέες μονάδες, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, πέραν των τεσσάρων που λειτουργούσαν προηγουμένως στη χώρα.
Ενεργειακή κρίση και δημοσιονομικά περιθώρια
Ο κ. Μητσοτάκης συνέδεσε τις νέες παρεμβάσεις με τις πιέσεις που προκαλεί η διεθνής ενεργειακή κρίση, αναφερόμενος στις πολεμικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή και στις επιπτώσεις τους στις τιμές, στον πληθωρισμό και στο κόστος ζωής. Αναγνώρισε ότι οι ανατιμήσεις επιβαρύνουν και τους δημοτικούς προϋπολογισμούς, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι οι δυνατότητες του κρατικού προϋπολογισμού δεν είναι απεριόριστες.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε και στους πόρους του Πράσινου Ταμείου, επισημαίνοντας ότι δεν μπορούν να διατίθενται χωρίς δημοσιονομικούς περιορισμούς. Όπως είπε, περίπου 235 εκατ. ευρώ ετησίως κατευθύνονται σε έργα που ωφελούν τους δήμους, από αναπλάσεις και απαλλοτριώσεις έως ζώνες πυροπροστασίας και αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις.
Παράλληλα, απηύθυνε έκκληση προς τους δημάρχους να εξετάσουν την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των διαθέσιμων πόρων. Έκανε ειδική αναφορά στις απευθείας αναθέσεις και στις προσλήψεις έκτακτου προσωπικού, ζητώντας μεγαλύτερη αυτοκριτική και καλύτερη αξιοποίηση των δημοτικών οικονομικών και ανθρώπινων πόρων.
Το στοίχημα των ευρωπαϊκών κονδυλίων 2028-2034
Ιδιαίτερη θέση στην ομιλία είχε και η επόμενη προγραμματική περίοδος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η διαπραγμάτευση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 αναμένεται να καθορίσει τη ροή νέων ευρωπαϊκών πόρων προς την Ελλάδα.
Ο πρωθυπουργός έκανε λόγο για δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ νέων πόρων και κάλεσε την Αυτοδιοίκηση να προετοιμαστεί εγκαίρως, καθώς η νέα χρηματοδοτική αρχιτεκτονική της ΕΕ θα συνδέει τις εκταμιεύσεις με συγκεκριμένα ορόσημα, μεταρρυθμίσεις και στόχους, ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό τη λογική του Ταμείου Ανάκαμψης.
Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε ότι η συμμετοχή των δήμων στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση των προγραμμάτων θα είναι κρίσιμη, ενώ υπενθύμισε ότι η Ελλάδα θα ασκήσει την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027, περίοδο κατά την οποία θα συμμετάσχει στη διαμόρφωση των κανόνων για τη διάθεση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Κλείνοντας, επανέλαβε τον στόχο για ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας με ρυθμούς τουλάχιστον διπλάσιους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης την επόμενη τετραετία, συνδέοντας την οικονομική μεγέθυνση με την περιφερειακή σύγκλιση και την ενίσχυση των δήμων που βρίσκονται σήμερα κάτω από τον εθνικό μέσο όρο.
Ο πρωθυπουργός δεσμεύθηκε ότι οι έξι παρεμβάσεις που ανακοινώθηκαν θα προωθηθούν άμεσα, ενώ για τα ζητήματα που απαιτούν πρόσθετο σχεδιασμό, κυρίως εκείνα που αφορούν το ενεργειακό κόστος, ανέλαβε προσωπικά την παρακολούθησή τους. Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι η συνεργασία με τους 332 δήμους θα συνεχιστεί ανεξαρτήτως της κομματικής προέλευσης των δημοτικών αρχών.
