Ένα εναλλακτικό σχέδιο, το οποίο αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι η Ευρώπη θα μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της μέσω των υφιστάμενων δομών του ΝΑΤΟ σε περίπτωση αποχώρησης των Ηνωμένες Πολιτείες από τη Συμμαχία, φαίνεται να αποκτά όλο και μεγαλύτερη υποστήριξη. Καθοριστική εξέλιξη θεωρείται η μεταστροφή της Γερμανία, η οποία για χρόνια αντιδρούσε στην ιδέα μιας πιο αυτόνομης ευρωπαϊκής άμυνας, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal.
Οι εξελίξεις φαίνεται να επιταχύνονται και λόγω δηλώσεων του Donald Trump, ο οποίος έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο περιορισμού ή αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη. Παράλληλα, εντάσεις γύρω από διεθνείς συγκρούσεις και διαφωνίες με ευρωπαϊκούς συμμάχους έχουν ενισχύσει την αίσθηση επείγοντος.
Οι ευρωπαϊκές ισορροπίες
Κεντρικό ρόλο στις μεταβολές ισορροπιών διαδραματίζει ο Καγκελάριος της Γερμανίας, Friedrich Merz, με το Βερολίνο να επανεξετάζει τη μακροχρόνια εξάρτησή του από την αμερικανική ασφάλεια και να υιοθετεί πιο ενεργή στάση στην ευρωπαϊκή άμυνα. Η μετατόπιση αυτή διευκολύνει τη σύγκλιση με χώρες όπως η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πολωνία. Παρά τη νέα δυναμική, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές, καθώς η αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική συμβολή, από τις πληροφορίες και τα logistics έως τη στρατιωτική διοίκηση. Οι ευρωπαϊκές χώρες επιχειρούν να καλύψουν σταδιακά αυτά τα κενά, ενισχύοντας τις δικές τους δυνατότητες. Όπως ανέφερε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Mark Rutte, η Συμμαχία κινείται προς μια πιο ευρωπαϊκή ηγεσία, αν και αυτή τη φορά η ώθηση δεν προέρχεται από αμερικανικές πιέσεις αλλά από την αυξανόμενη αβεβαιότητα στις διατλαντικές σχέσεις.
Αντίστοιχα, ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Alexander Stubb, σημείωσε ότι η μεταφορά ευθυνών από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και πρέπει να γίνει με τρόπο που να αποτρέψει κενά ασφαλείας. Στο πλαίσιο αυτών των διεργασιών, που από ορισμένους αξιωματούχους περιγράφονται ως «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», εξετάζεται η ενίσχυση του ευρωπαϊκού ρόλου σε κρίσιμους τομείς διοίκησης και ελέγχου της Συμμαχίας, καθώς και η σταδιακή αντικατάσταση αμερικανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων με ευρωπαϊκές. Οι σχετικές συζητήσεις διεξάγονται άτυπα, μέσω επαφών εντός του ΝΑΤΟ, χωρίς να τίθεται, όπως τονίζεται, ζήτημα ανταγωνισμού με την υπάρχουσα δομή.
Βασική επιδίωξη των ευρωπαϊκών κρατών είναι να διατηρηθεί η αποτρεπτική ισχύς απέναντι στη Ρωσία, η επιχειρησιακή συνέχεια και η αξιοπιστία της πυρηνικής αποτροπής, ακόμη και σε σενάριο μερικής ή πλήρους αποχώρησης των ΗΠΑ. Τα σχέδια αυτά, που είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται ήδη από το προηγούμενο έτος, αποκτούν πλέον μεγαλύτερη ώθηση, αντανακλώντας την αυξανόμενη ανησυχία για τη συνέπεια της αμερικανικής δέσμευσης.
Σε πρακτικό επίπεδο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν την ενίσχυση της αεράμυνας και της πυραυλικής προστασίας, την ανάπτυξη των logistics και την αύξηση της παραγωγής στρατιωτικού εξοπλισμού, ενώ επανέρχεται και η συζήτηση για πιθανή επαναφορά της στρατιωτικής θητείας σε ορισμένες χώρες. Ωστόσο, κρίσιμα κενά παραμένουν, ιδιαίτερα στην πληροφοριακή υποστήριξη και στην πυρηνική αποτροπή, όπου η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει καθοριστική. Αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο ως τις μόνες ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνάμεις.
Συνολικά, η προοπτική ενός «εξευρωπαϊσμού» του ΝΑΤΟ αποτυπώνει μια βαθιά αλλαγή στη στρατηγική σκέψη της Ευρώπης, η οποία όμως θα απαιτήσει χρόνο, σημαντικούς πόρους και ισχυρή πολιτική βούληση σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
