Η Ελλάδα, που για χρόνια βρέθηκε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης ως το «μαύρο πρόβατο» της Ευρώπης, με αποκλεισμό από τις διεθνείς αγορές, υψηλή εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση και περιορισμένη φορολογική απόδοση για τη στήριξη των δημόσιων υπηρεσιών και της ανάπτυξης, έχει πλέον εξελιχθεί σε μία από τις πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που καταγράφουν πρωτογενές πλεόνασμα στον κρατικό προϋπολογισμό. Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται σε νέα έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου με τίτλο “How Tax Administration Supported Greece’s Economic Recovery”, την οποία υπογράφουν οι Andrew Okello, Stoyan Evtimov Markov και Chenghong Wang. Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται ο καθοριστικός ρόλος που διαδραμάτισε η ριζική αναμόρφωση και ο εκσυγχρονισμός της φορολογικής διοίκησης στην πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης και οικονομικής ανάκαμψης της χώρας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Έκθεσης, η Ελλάδα κατάφερε μέσα σε περίπου δεκαπέντε χρόνια να περιορίσει δραστικά το λεγόμενο «κενό συμμόρφωσης» στον ΦΠΑ, το οποίο από επίπεδα κοντά στο 30% το 2011 μειώθηκε στο 9% το 2024. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την εντατικοποίηση των ελέγχων, τη συστηματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του φοροεισπρακτικού μηχανισμού, οδηγώντας σε σημαντική αύξηση των δημοσίων εσόδων. Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η φορολογική διοίκηση στην Ελλάδα έχει πλέον μετατραπεί σε έναν κρίσιμο μηχανισμό παραγωγής «δημοσιονομικού χώρου», μέσω της οργανωμένης καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Τα σχετικά έσοδα εκτιμώνται σε περίπου 1,7 δισ. ευρώ για το 2024, αυξάνονται σε 2,2 δισ. ευρώ το 2025 και, σύμφωνα με τις προβολές, εκτιμάται ότι μπορούν να προσεγγίσουν ή και θα υπερβούν τα 3 δισ. ευρώ ετησίως από το 2026 και έπειτα.
Επιτάχυνση του Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Φορολογικής Διοίκησης
Η συγκεκριμένη πρόοδος αποδίδεται κυρίως στην επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού της φορολογικής διοίκησης, με την ευρεία εφαρμογή της πλατφόρμας myDATA, την εισαγωγή της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, καθώς και τη χρήση προηγμένων συστημάτων μαζικής ανάλυσης δεδομένων για τον εντοπισμό παραβατικών συμπεριφορών και φορολογικών αποκλίσεων. Παρά τη σημαντική πρόοδο, το Ταμείο υπογραμμίζει ότι η μεταρρυθμιστική προσπάθεια δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, καθώς το βασικό ζητούμενο πλέον είναι η διατήρηση, η σταθεροποίηση και η μονιμοποίηση των κερδών που επιτεύχθηκαν την τελευταία δεκαπενταετία. Η πρόκληση μετατοπίζεται από την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στη διασφάλιση της βιωσιμότητάς τους στο χρόνο.
Όπως αναφέρεται, η επόμενη φάση απαιτεί ακόμη πιο εκτεταμένη αξιοποίηση εργαλείων ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης για την έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων φοροδιαφυγής, παράλληλη αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, καθώς και συνεχή επένδυση στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την εξειδίκευση του προσωπικού της φορολογικής διοίκησης, ώστε να ανταποκρίνεται στις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις. Παράλληλα, το ΔΝΤ τονίζει ότι η διατήρηση της θεσμικής ανεξαρτησίας της φορολογικής διοίκησης και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το φορολογικό σύστημα αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής σταθερότητας και της αναπτυξιακής δυναμικής της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια.
Στην ανάλυση της πορείας της χώρας, το Ταμείο διακρίνει τρεις διαδοχικές αλλά αλληλένδετες φάσεις μετασχηματισμού:
- την περίοδο της σταθεροποίησης (2010–2012),
- τη φάση της θεσμικής οικοδόμησης και αναδιάρθρωσης (2013–2017) και
- την περίοδο του εκτεταμένου ψηφιακού μετασχηματισμού (2018–2025), η οποία χαρακτηρίζεται από την ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων και σύγχρονων πρακτικών διοίκησης.
Στο ίδιο πλαίσιο σημειώνεται ότι η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει τα αυξημένα έσοδα που προκύπτουν από τη βελτιωμένη φορολογική συμμόρφωση, προκειμένου να χρηματοδοτήσει φορολογικές ελαφρύνσεις και να δημιουργήσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για την ενίσχυση των επενδύσεων και της ανάπτυξης. Το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2026 προβλέπει δημοσιονομικές παρεμβάσεις συνολικού ύψους 2,9 δισ. ευρώ, ενώ η μεταρρύθμιση στη φορολογική κλίμακα εισοδήματος εκτιμάται ότι θα επιφέρει ελάφρυνση για νοικοκυριά και εργαζόμενους της τάξης των 1,2 δισ. ευρώ μέσα στο ίδιο έτος. Παράλληλα, σύμφωνα με τα δημοσιονομικά δεδομένα, η χώρα εμφανίζει πρωτογενές πλεόνασμα περίπου 4,7% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος έχει υποχωρήσει σημαντικά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή βελτίωση της δημοσιονομικής εικόνας και της μακροοικονομικής σταθερότητας της ελληνικής οικονομίας.
