Νέες ανησυχίες για τις επιπτώσεις της εκρηκτικής ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της Ευρωζώνης εκφράζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), προειδοποιώντας ότι η αυξανόμενη έκθεση των αγορών σε επιχειρήσεις AI, η διεύρυνση του δανεισμού για τη χρηματοδότηση των σχετικών υποδομών και οι νέοι κίνδυνοι κυβερνοασφάλειας δημιουργούν ένα σύνθετο πεδίο συστημικών απειλών.
Το ζήτημα ανέδειξε ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, Boris Vujčić, σε ομιλία του τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, στο συνέδριο Euro Finance Week στη Φρανκφούρτη. Όπως επισήμανε, δύο κατηγορίες κινδύνων ξεχωρίζουν πλέον σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά: οι εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και η κατάσταση στις αγορές κρατικού χρέους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι κίνδυνοι που συνδέονται με την AI δεν περιορίζονται πλέον στις υψηλές χρηματιστηριακές αποτιμήσεις των τεχνολογικών εταιρειών. Επεκτείνονται στη χρηματοδότηση των επενδύσεων, στην αυξανόμενη συγκέντρωση χρηματοπιστωτικών εκθέσεων, στην εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό τεχνολογικών παρόχων και στην ενίσχυση των κυβερνοαπειλών.
Επενδύσεις 5,5 τρισ. δολαρίων έως το 2030
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στην ΕΚΤ η κλίμακα των κεφαλαίων που απαιτούνται για την ανάπτυξη των υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι μεγάλοι πάροχοι υπηρεσιών cloud και υποδομών AI στρέφονται ολοένα περισσότερο στις αγορές χρέους, με τις εκδόσεις ομολόγων να καταγράφουν επίπεδα-ρεκόρ μέσα στο 2026.
Ο Vujčić εκτιμά ότι οι σωρευτικές κεφαλαιουχικές δαπάνες των μεγάλων αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών αναμένεται να φτάσουν τα 5,5 τρισ. δολάρια έως το 2030, γεγονός που αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τις ανάγκες δανεισμού.
Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ επισημαίνει την αυξανόμενη χρήση λιγότερο διαφανών χρηματοδοτικών σχημάτων εκτός ισολογισμού, καθώς και κυκλικών χρηματοοικονομικών συμφωνιών για την ανάπτυξη υποδομών AI.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν περιπτώσεις στις οποίες εταιρείες παραγωγής ημιαγωγών και πάροχοι υπηρεσιών cloud επενδύουν σε εταιρείες ανάπτυξης AI, οι οποίες στη συνέχεια δεσμεύονται να αγοράσουν τον εξοπλισμό και τις υπηρεσίες των ίδιων επενδυτών. Τέτοιες διασυνδέσεις ενδέχεται να αυξήσουν την αδιαφάνεια και να δυσκολέψουν την αποτίμηση των πραγματικών χρηματοοικονομικών κινδύνων.
Ο φόβος μιας απότομης διόρθωσης στις αγορές
Στο μέτωπο των χρηματιστηριακών αγορών, η ΕΚΤ προειδοποιεί για τον κίνδυνο υπερβολικής αισιοδοξίας σχετικά με τις μελλοντικές αποδόσεις των επενδύσεων στην AI.
Ο όγκος των δημόσιων εγγραφών (IPO) τεχνολογικών εταιρειών στις ΗΠΑ κινείται πλέον σε τροχιά που θα μπορούσε να ξεπεράσει, σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας, τα επίπεδα της περιόδου της φούσκας των dot-com.
Όπως σημειώνει ο Vujčić, ιστορικά τέτοιες αυξήσεις έχουν συχνά συμπέσει με κορυφώσεις των αγορών. Η πιθανότητα μιας αναθεώρησης των προσδοκιών για την ανάπτυξη της AI θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη αναπροσαρμογή των αποτιμήσεων και σημαντικές απώλειες για τους επενδυτές.
Οι επιπτώσεις δεν θα περιορίζονταν απαραίτητα στις μετοχές. Επενδυτικά κεφάλαια με αυξημένη έκθεση σε εταιρείες AI θα μπορούσαν να δεχθούν πιέσεις, οδηγώντας σε περισσότερες εξαγορές μεριδίων και αναγκαστικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων. Η συγκέντρωση επενδύσεων και η μόχλευση θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω τις αναταράξεις.
Η AI ενισχύει τις κυβερνοεπιθέσεις κατά των τραπεζών
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η διάσταση της κυβερνοασφάλειας. Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της ΕΚΤ, τα ολοένα ισχυρότερα και περισσότερο αυτόνομα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης αυξάνουν την κλίμακα, την ταχύτητα και την πολυπλοκότητα των κυβερνοεπιθέσεων.
Παράλληλα, οι επιθέσεις κοινωνικής μηχανικής γίνονται αποτελεσματικότερες, δημιουργώντας πρόσθετες δυσκολίες για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να ευνοήσει τους επιτιθέμενους, καθώς οι τράπεζες μπορεί να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος και μεγαλύτερους περιορισμούς στην αξιοποίηση της AI για την άμυνα των συστημάτων τους.
Ένας ακόμη παράγοντας κινδύνου είναι η αυξανόμενη εξάρτηση των τραπεζών και των χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών από έναν περιορισμένο αριθμό τρίτων παρόχων κρίσιμων υπηρεσιών, ιδιαίτερα στον τομέα των πληροφοριακών και επικοινωνιακών συστημάτων.
Όπως επισημαίνεται στην ομιλία, η συγκέντρωση αυτών των υπηρεσιών δημιουργεί ευπάθειες που μπορούν να αποκτήσουν συστημικό χαρακτήρα, εάν μια σοβαρή διακοπή ή κυβερνοεπίθεση επηρεάσει ταυτόχρονα πολλούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Η ΕΚΤ καλεί τις τράπεζες να ενισχύσουν τις άμυνες κυβερνοασφάλειας, να επιταχύνουν την αντιμετώπιση των ευπαθειών τους και να προσαρμόσουν τα πλαίσια διαχείρισης κινδύνων στις νέες απειλές.
Ο κίνδυνος μετάδοσης στις χρηματοπιστωτικές αγορές
Η προειδοποίηση της ΕΚΤ δεν περιορίζεται στις τράπεζες, αλλά επεκτείνεται και στον μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό τομέα, όπου αυξάνεται ο ρόλος των επενδυτικών κεφαλαίων, των εταιρειών ιδιωτικών κεφαλαίων και των hedge funds στη χρηματοδότηση των υποδομών AI.
Η αυξανόμενη μόχλευση, η περιορισμένη διαφάνεια και οι στενές διασυνδέσεις μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών δημιουργούν πρόσθετες ευπάθειες.
Σε περίπτωση απότομης διόρθωσης στις αγορές, οι πιέσεις θα μπορούσαν να μεταφερθούν από έναν τομέα σε άλλον, προκαλώντας απώλειες και προβλήματα ρευστότητας σε διαφορετικές κατηγορίες επενδυτών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Ο Vujčić υπογραμμίζει την ανάγκη ισχυρότερων εποπτικών δικλίδων για τον μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό τομέα, μεταξύ άλλων μέσω καλύτερης αντιστοίχισης των όρων εξαγοράς μεριδίων των επενδυτικών κεφαλαίων με τη ρευστότητα των στοιχείων ενεργητικού τους, ενίσχυσης των αποθεμάτων ρευστότητας των αμοιβαίων κεφαλαίων χρηματαγοράς και εξέτασης περιορισμών στη μόχλευση των hedge funds.
Στο επίκεντρο και το δημόσιο χρέος
Παράλληλα με τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης, η ΕΚΤ αναδεικνύει τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους ως δεύτερη σημαντική πηγή ανησυχίας για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Τα υψηλά επίπεδα χρέους σε αρκετές χώρες της Ευρωζώνης, σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες κρατικού δανεισμού και την άνοδο του κόστους χρηματοδότησης, ενδέχεται να επιβαρύνουν περαιτέρω τις δημοσιονομικές προοπτικές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύνδεση των δύο κινδύνων. Οι τεράστιες χρηματοδοτικές ανάγκες για την ανάπτυξη υποδομών AI ενδέχεται να εντείνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών δανειοληπτών για την άντληση κεφαλαίων από τις αγορές, ασκώντας πρόσθετες ανοδικές πιέσεις στο κόστος χρηματοδότησης.
Η παρέμβαση του αντιπροέδρου της ΕΚΤ έρχεται δύο ημέρες πριν από τη δημοσίευση της νέας Έκθεσης Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τράπεζας, στις 18 Νοεμβρίου 2026, η οποία αναμένεται να εξετάσει αναλυτικότερα τις νέες ευπάθειες του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

