Η αυτοματοποιημένη οδήγηση συχνά μοιάζει με σενάριο του μέλλοντος — ιδιαίτερα στην Ευρώπη και ακόμη περισσότερο στην Ελλάδα. Κι όμως, από τεχνολογικής άποψης, βρισκόμαστε ήδη σχεδόν εκεί: τα συστήματα αντίληψης, λήψης αποφάσεων και αυτοματισμού έχουν ωριμάσει σημαντικά. Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν τα οχήματα μπορούν να κινούνται μόνα τους, αλλά αν μπορούν να το κάνουν με ασφάλεια μέσα σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας — σε δρόμους όπως η Πατησίων, ανάμεσα σε πεζούς, ποδήλατα, δίκυκλα και απρόβλεπτες ανθρώπινες συμπεριφορές, ή σε επαρχιακά δίκτυα όπου η πολυπλοκότητα δεν ακολουθεί κανόνες εργαστηρίου.
Τα ερωτήματα αυτά και άλλα σχετικά έρχεται να απαντήσει πρωτοπόρα ερευνητική δραστηριότητα που συντονίζεται από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτου Συστημάτων Επικοινωνίας και Υπολογιστών (ΕΠΙΣΕΥ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ). Με συνεχή παρουσία εδώ και χρόνια στις παγκόσμιες τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα της κινητικότητας, οι ελληνικές ερευνητικές ομάδες δεν περιορίζονται στο ρόλο του παρατηρητή. Στο ΕΠΙΣΕΥ του ΕΜΠ, υλοποιούνται σήμερα περισσότερα από πέντε ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα για την αυτοματοποιημένη οδήγηση, με κοινό παρονομαστή την ανάπτυξη προηγμένων ψηφιακών εργαλείων που ενισχύουν την οδική ασφάλεια. Το ευρωπαϊκό έργο PoDIUM – που πρόσφατα έλαβε τέλος παρουσιάζοντας πρωτοπόρα αποτελέσματα- είναι ένα από αυτά. Με το ΕΠΙΣΕΥ στον ρόλο του συντονιστή, το PoDIUM συγκρότησε μια επιτυχημένη πανευρωπαϊκή κοινοπραξία από 26 καίριους φορείς και εστίασε σε αυτό που λείπει συχνά από τη συζήτηση για την αυτοματοποιημένη οδήγηση: εκτεταμένες πιλοτικές δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας. Κομβικό ρόλο στο έργο είχαν διεθνείς οργανισμοί και εταιρείες όπως οι Robert Bosch GmbH, Nokia, ERTICO – ITS Europe και Stellantis – Centro Ricerche Fiat (CRF), ενώ συμμετείχαν σειρά από πανεπιστήμια, διαχειριστές αυτοκινητοδρόμων, τεχνολογικούς παρόχους και δήμους από Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία και Λουξεμβούργο.
Από ένα προαστιακό δρόμο της Γερμανίας στις σύνθετες διασταυρώσεις της Ιταλίας και στους πολυσύχναστους δρόμους και αυτοκινητοδρόμους της Ισπανίας και μέσα από πιλότους σε πόλεις, αυτοκινητοδρόμους και απαιτητικά περιβάλλοντα όπως τα τούνελ, το έργο δοκίμασε στην πράξη πώς ο συνδυασμός φυσικών και ψηφιακών υποδομών μπορεί να υποστηρίξει με ασφάλεια τη συνεργατική και αυτοματοποιημένη οδήγηση. Οι δοκιμές που ακολουθούν δείχνουν τι σημαίνει αυτό στην πράξη για τους δρόμους του μέλλοντος.
Όπως εξηγεί ο Δρ Άγγελος Αμδίτης, επιστημονικός συντονιστής του έργου -επίσης Διευθυντής Ε&Α του ΕΠΙΣΕΥ και Πρόεδρος ITS Hellas και ERTICO ITS – Europe – τα ευρωπαϊκά έργα στην αυτοματοποιημένη οδήγηση δεν καλούνται πλέον να απαντήσουν μόνο σε τεχνολογικά ερωτήματα, αλλά και στα κρίσιμα ρυθμιστικά και πολιτικά ζητήματα που καθορίζουν την εφαρμογή της στους δρόμους. «Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από το θεσμικό πλαίσιο», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και μετά τις πρόσφατες κατευθυντήριες γραμμές της UNECE, το ζητούμενο παραμένει η ασφαλής ένταξη των συστημάτων στην πραγματική κυκλοφορία. «Δεν αρκεί να δείξουμε ότι η αυτοματοποιημένη οδήγηση λειτουργεί· πρέπει να αποδείξουμε πώς μπορεί να συνυπάρξει με τους ανθρώπους στον δρόμο, με κοινούς κανόνες, σαφείς ευθύνες και κοινωνική αποδοχή — και αυτό ακριβώς επιχείρησε να κάνει το PoDIUM δοκιμάζοντας τις λύσεις του σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας».
Όταν τα οχήματα συνεργάζονται για ασφαλείς προσπεράσεις – Γερμανία
Σε έναν προαστιακό δρόμο της Ουλμ, στη νοτιοδυτική Γερμανία, ένα φαινομενικά απλό αλλά κρίσιμο σενάριο καθημερινής οδήγησης μετατράπηκε σε πεδίο δοκιμής του μέλλοντος: μια λωρίδα κυκλοφορίας μπλοκαρισμένη από ακινητοποιημένο όχημα, μέσα σε συνθήκες μικτής κυκλοφορίας. Εκεί όπου συνήθως θα ακολουθούσαν καθυστερήσεις, νευρικοί ελιγμοί και αυξημένος κίνδυνος, τα οχήματα —μαζί με ευάλωτους χρήστες του δρόμου όπως οι ποδηλάτες— «συνεννοήθηκαν» ψηφιακά. Το όχημα της ελεύθερης λωρίδας παραχώρησε προτεραιότητα σε εκείνο που βρισκόταν πίσω από το εμπόδιο, ενώ τα εμπλεκόμενα συστήματα αντάλλαξαν σε πραγματικό χρόνο κρίσιμες πληροφορίες, συγχρονίζοντας τις κινήσεις τους και επιτρέποντας μια ασφαλή προσπέραση χωρίς αιφνιδιασμούς. Οι πιλοτικές δοκιμές έδειξαν ότι ακόμη και με περιορισμένα δεδομένα από συνδεδεμένους χρήστες του δρόμου —ενισχυμένα όπου χρειάζεται από την υποδομή— η κυκλοφορία μπορεί να ρυθμιστεί αξιόπιστα και συνεργατικά, βελτιώνοντας αισθητά την οδική ασφάλεια, ιδίως για τους πιο ευάλωτους, μια ομάδα που εξακολουθεί να πληρώνει βαρύ τίμημα στους ευρωπαϊκούς δρόμους.
Figure 1- Συνεργατική προσπέραση συνδεδεμένων και αυτοματοποιημένων οχημάτων στο Ulm της Γερμανίας Copyright @PoDIUM EU Project
Προλαμβάνοντας τον κίνδυνο στους δρόμους της Ισπανίας
Στην πολυσύχναστη Gran Via της Βαρκελώνη, οι δοκιμές έδειξαν πώς μια πόλη μπορεί να διαχειρίζεται προνοητικά την κυκλοφορία. Όταν ένα όχημα έκτακτης ανάγκης κινείται στον αστικό ιστό, τα συστήματα γνωρίζουν εκ των προτέρων τη διαδρομή του και προσαρμόζουν τη σηματοδότηση, δημιουργώντας έναν «πράσινο διάδρομο» πριν φτάσει στις διασταυρώσεις. Τα συνδεδεμένα οχήματα τροφοδοτούν την υποδομή με ανώνυμα δεδομένα θέσης, επιτρέποντας την έγκαιρη πρόβλεψη συμφόρησης και κινδύνων, ενώ πεζοί και ποδηλάτες λαμβάνουν προειδοποιήσεις σε πραγματικό χρόνο στα κινητά τους. Η ίδια λογική εφαρμόζεται και στον αυτοκινητόδρομο C-32, όπου οι δοκιμές του PoDIUM έδειξαν ότι η συνεχής ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ οχημάτων, υποδομών και κέντρων διαχείρισης επιτρέπει τον άμεσο εντοπισμό κινδύνων, την αποφυγή αιφνίδιων επιβραδύνσεων και τη μείωση καθυστερήσεων και ατυχημάτων.
 Figure 2- Σενάριο προτεραιότητας οχήματος έκτακτης ανάγκης (EV) στη Gran Via, Βαρκελώνη Copyright @PoDIUM EU Project |  Figure 3 – Κέντρο Λειτουργίας και Οδικής Ασφάλειας της Abertis Autopistas στη Βαρκελώνη Copyright @ Abertis Autopistas |
Ψηφιακές υποδομές που ενισχύουν την οδική ασφάλεια στην Ιταλία
Στο Τορίνο, οι δοκιμές του PoDIUM επικεντρώθηκαν στη διασταύρωση —το πιο απαιτητικό σημείο του αστικού δικτύου— δείχνοντας πώς οι ψηφιακές υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα «κοινό μάτι» για οχήματα, πεζούς και ποδηλάτες. Αισθητήρες οδοστρώματος, δεδομένα σηματοδότησης και αποτελεσματική επικοινωνία οχημάτων τροφοδότησαν ένα ‘ψηφιακό δίδυμο’ της διασταύρωσης, το οποίο συγκέντρωνε και αξιολογούσε πληροφορίες από πολλαπλές πηγές, παρέχοντας σε πραγματικό χρόνο προειδοποιήσεις και καθοδήγηση για πιο έγκαιρες και ασφαλείς αποφάσεις. Η εμπειρία επεκτάθηκε εκτός πόλης, στα τούνελ του αυτοκινητόδρομου A22 και στο τούνελ Piedicastello της Autostrada del Brennero, όπου χωρίς GPS και με περιορισμένη ορατότητα, οχήματα και υποδομές δημιούργησαν ένα ζωντανό ψηφιακό μοντέλο του τούνελ, επιτρέποντας έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων, ομαλότερες προσαρμογές ταχύτητας και λιγότερους αιφνιδιασμούς — αποδεικνύοντας ότι ακόμη κι όταν η τεχνολογία «χάνει την όρασή της», η συνεργασία διατηρεί την ασφάλεια.
 Figure 4- Φυσικές οδικές υποδομές στο Τορίνο Copyright @PodIUM EU Project |  Figure 5- Προειδοποίηση κυκλοφοριακής συμφόρησης/ατυχήματος σε οδική υποδομή πριν από τούνελ στην Ιταλία Copyright @Stellantis-CRF |
Ασφάλεια δεν είναι μόνο τεχνολογία, είναι διαδικασία
Το PoDIUM απέδειξε ότι στο τέλος της ημέρας, η αυτοματοποιημένη οδήγηση πέρα από μια τεχνολογική υπόσχεση είναι μια μακρά διαδικασία ενσωμάτωσης σε έναν κόσμο που παραμένει βαθιά ανθρώπινος και απρόβλεπτος. Τα παραδείγματα από τη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία δείχνουν ότι ο δρόμος προς την ασφάλεια δεν περνά μόνο από αλγόριθμους και αισθητήρες, αλλά από συνεργασία, δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες και κοινό όραμα. «Η αυτοματοποιημένη οδήγηση δεν θα έρθει με ένα άλμα, αλλά με πολλά μικρά, τεκμηριωμένα βήματα», σημειώνει ο Δρ Άγγελος Αμδίτης, υπογραμμίζοντας τη σημασία των πανευρωπαϊκών ερευνητικών πρωτοβουλιών: «Μέσα από έργα και πιλότους σε διαφορετικές χώρες, περιβάλλοντα και κουλτούρες οδήγησης, χτίζουμε τη γνώση και την εμπιστοσύνη που απαιτούνται για να συνυπάρξουν με ασφάλεια άνθρωποι και αυτοματοποιημένα συστήματα στον ίδιο δρόμο». Στο πλαίσιο αυτό, έχει ιδιαίτερη σημασία ότι, σε μια τόσο σύνθετη και απαιτητική μετάβαση, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στη γνώση και τον σχεδιασμό, συμμετέχοντας σε έρευνα αιχμής με ουσιαστικό ρόλο.
