Η αδυναμία εκλογής προέδρου στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα δεν είναι μια ακόμη κοινοβουλευτική διαφωνία που μπορεί να καταγραφεί ως ένα επεισόδιο πολιτικής αντιπαράθεσης και να ξεχαστεί την επόμενη ημέρα. Αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα στη λειτουργία των θεσμών: την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να συμφωνήσει ακόμη και για τη στελέχωση ανεξάρτητων αρχών, οι οποίες υποτίθεται ότι πρέπει να λειτουργούν έξω από τις κομματικές αντιπαραθέσεις.
Η εξέλιξη του αδιεξόδου στην εκλογή Προέδρου, με την αποχή του ΠΑΣΟΚ να εμποδίζει τη συγκέντρωση της απαιτούμενης πλειοψηφίας, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: μέχρι ποιο σημείο η πολιτική διαφωνία μπορεί να δικαιολογεί τη διατήρηση μιας ανεξάρτητης αρχής χωρίς εκλεγμένη ηγεσία; Και κυρίως, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν η αναζήτηση συναινέσεων μετατρέπεται σε διαρκή διαδικασία αλληλοκατηγοριών και αδιεξόδων;
Το ΠΑΣΟΚ και η πολιτική της επιλεκτικής συναίνεσης
Το πολιτικό ενδιαφέρον της υπόθεσης βρίσκεται κυρίως στη στάση του ΠΑΣΟΚ. Ο Παναγιώτης Δουδωνής ανακοίνωσε την αποχή του ΠΑΣΟΚ, υποστηρίζοντας ότι έπρεπε να συνεχιστεί η διαδικασία της 30ής Απριλίου, κατά την οποία είχε προταθεί η Αικατερίνη Συγγούνα και, σύμφωνα με την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, είχε διαμορφωθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία των τριών πέμπτων. Η νέα πρόταση του Νικήτα Κακλαμάνη αφορούσε στον καθηγητή Άλκη Δερβιτσιώτη, τον οποίο το ΠΑΣΟΚ είχε προτείνει στο παρελθόν για τη θέση του Συνηγόρου του πολίτη. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική αντίφαση που προκάλεσε την ένταση. Ο πρόεδρος της Βουλής κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ ότι αρνήθηκε να στηρίξει έναν άνθρωπο που το ίδιο είχε προτείνει για άλλη ανεξάρτητη αρχή. Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι οι υποψηφιότητες δεν μπορούν να μεταφέρονται από τη μία θέση στην άλλη και να αντιμετωπίζονται ως ανταλλάξιμες επιλογές. Το αποτέλεσμα ήταν 15 ψήφοι υπέρ, αποχή του ΠΑΣΟΚ και καταψήφιση από τους εκπροσώπους των υπόλοιπων κομμάτων της αντιπολίτευσης. Η απαιτούμενη πλειοψηφία δεν συγκεντρώθηκε. Η εξήγηση του ΠΑΣΟΚ για τη στάση του έχει διαδικαστική βάση. Δεν είναι παράλογο να ζητά ένα κόμμα τη συνέχιση μιας προηγούμενης διαδικασίας, εφόσον θεωρεί ότι εκείνη διακόπηκε ενώ υπήρχε δυνατότητα συμφωνίας. Ωστόσο, η πολιτική αξιολόγηση δεν μπορεί να σταματήσει στην επίκληση της διαδικασίας. Όταν ένα κόμμα διεκδικεί κυβερνητικό ρόλο και παρουσιάζεται ως εναλλακτική πολιτική δύναμη, η στάση του απέναντι σε κρίσιμες θεσμικές εκκρεμότητες αποτελεί μέρος της συνολικής πολιτικής του αξιοπιστίας. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ οφείλει να συμφωνεί με κάθε πρόταση της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Προφανώς και δεν οφείλει. Είναι αν μπορεί να διαμορφώσει ένα σταθερό πλαίσιο συνεννόησης, με σαφείς κανόνες και συγκεκριμένα κριτήρια, ώστε οι διαφωνίες να μην καταλήγουν μονίμως σε θεσμικό αδιέξοδο.
Η ανεξαρτησία των αρχών, οι κομματικές ισορροπίες. Ποια συγκυβέρνηση και με ποιους όρους;
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα δεν είναι μια υπηρεσία διοικητικής διεκπεραίωσης. Έχει κρίσιμο ρόλο στην προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών, στον έλεγχο της επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων και στην εποπτεία υποθέσεων με σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις, μεταξύ των οποίων και η υπόθεση των υποκλοπών. Η παραμονή της χωρίς εκλεγμένο πρόεδρο από την άνοιξη του 2025, μετά την παραίτηση του Κωνσταντίνου Μενουδάκου, αποτελεί ήδη σοβαρή εκκρεμότητα. Η σημερινή αποτυχία δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ακόμη ένα επεισόδιο σε μια διαδικασία που έχει παραταθεί υπερβολικά. Εδώ η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά από τη μία πολιτική πλευρά στην άλλη. Η κυβέρνηση και ο πρόεδρος της Βουλής έχουν ευθύνη να διαμορφώνουν διαδικασίες που οδηγούν σε θεσμικές λύσεις και όχι σε διαδοχικές αποτυχημένες συνεδριάσεις. Η αντιπολίτευση, από την άλλη, έχει ευθύνη να διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις και να εξηγεί με συνέπεια τις επιλογές της. Η απαίτηση των τριών πέμπτων υπάρχει ακριβώς για να επιβάλλει συναινέσεις. Δεν υπάρχει για να μετατρέπει τις ανεξάρτητες αρχές σε ομήρους των κομματικών συσχετισμών. Και όταν η πολιτική αντιπαράθεση καταλήγει σε προσωπικές αιχμές, αλληλοκατηγορίες και δημόσιες εκρήξεις μέσα στη Διάσκεψη των Προέδρων, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αποτυχία μιας ψηφοφορίας. Είναι η εικόνα που εκπέμπει συνολικά το κοινοβουλευτικό σύστημα.
Η υπόθεση αποκτά ευρύτερη πολιτική σημασία αν εξεταστεί μέσα από τη συζήτηση για τις μετεκλογικές συνεργασίες και την προοπτική συγκυβέρνησης.
Το ΠΑΣΟΚ υπό τον Νίκο Ανδρουλάκη διεκδικεί να αποτελέσει εναλλακτική κυβερνητική πρόταση απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Ταυτόχρονα, όμως, η πολιτική συζήτηση για την επόμενη ημέρα δεν μπορεί να αγνοεί το ενδεχόμενο κοινοβουλευτικών συσχετισμών που θα απαιτήσουν συνεργασίες. Η σημερινή εξέλιξη αναδεικνύει μια ουσιαστική αντίφαση που αξίζει να απαντηθεί: Πώς μπορεί να οικοδομηθεί μια κυβερνητική συνεργασία, όταν δεν μπορεί να επιτευχθεί συνεννόηση ούτε για την πλήρωση μιας θέσης σε μια ανεξάρτητη αρχή;
Ασφαλώς, η αποτυχία μιας ψηφοφορίας δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι ένα κόμμα δεν μπορεί να συμμετάσχει σε κυβέρνηση συνεργασίας. Οι κοινοβουλευτικές συναινέσεις δεν είναι ενιαίες ούτε υποχρεωτικά μεταφέρονται από ένα ζήτημα σε ένα άλλο. Όμως, η σημερινή συμπεριφορά προσθέτει ένα ακόμη ερώτημα στην ήδη σύνθετη συζήτηση για τη δυνατότητα πολιτικών συγκλίσεων. Ειδικά για το ΠΑΣΟΚ, το ζήτημα έχει διπλή διάσταση. Από τη μία πλευρά, θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη θεσμικής υπευθυνότητας και κυβερνητικής εναλλακτικής. Από την άλλη, η πολιτική του στρατηγική χρειάζεται να προσδιορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια όχι μόνο με ποιους δεν επιθυμεί να συνεργαστεί, αλλά και με ποιους όρους, σε ποια βάση και με ποιο πρόγραμμα θα μπορούσε να συνεργαστεί. Η προηγούμενη εμπειρία της συγκυβέρνησης ΠΑΣΟΚ – Νέας Δημοκρατίας εξακολουθεί να αποτελεί πολιτικό σημείο αναφοράς. Και η επαναφορά αυτής της συζήτησης δεν είναι αυθαίρετη, καθώς το ενδεχόμενο νέων κυβερνητικών συνεργασιών απασχολεί ήδη τη δημόσια αντιπαράθεση. Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν η πολιτική στρατηγική της Χαριλάου Τρικούπη στηρίζεται σε ένα συγκροτημένο σχέδιο διακυβέρνησης ή εάν παραμένει πρωτίστως μια στρατηγική πολιτικής διαφοροποίησης από τη σημερινή κυβέρνηση. Αυτή είναι μια διάκριση που δεν αφορά μόνο το ΠΑΣΟΚ. Αφορά την ίδια τη δυνατότητα του πολιτικού συστήματος να παράγει κυβερνητικές λύσεις σε συνθήκες όπου η αυτοδυναμία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Η σημερινή εξέλιξη πρέπει να λειτουργήσει ως αφορμή για έναν ευρύτερο προβληματισμό σχετικά με τη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών στην Ελλάδα. Δεν είναι δυνατόν η στελέχωση θεσμών που ελέγχουν την άσκηση δημόσιας εξουσίας να εξαρτάται από το αν ένα κόμμα θα αποδεχθεί μια πρόταση που καταθέτει ένα άλλο. Ούτε μπορεί η κάθε πολιτική πλευρά να επικαλείται την ανεξαρτησία των αρχών μόνο όταν η διαδικασία εξυπηρετεί τη δική της θέση. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τις απαιτούμενες συναινέσεις ως τυπική υποχρέωση που πρέπει απλώς να εξασφαλίσει αριθμητικά. Η αντιπολίτευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τη συναίνεση ως πολιτική υποχώρηση που πρέπει πάση θυσία να αποφύγει. Και το ΠΑΣΟΚ, ειδικότερα, καλείται να αποδείξει στην πράξη τι σημαίνει η θεσμική υπευθυνότητα που επικαλείται. Η διαφωνία είναι απολύτως θεμιτή. Η πολιτική συνέπεια, όμως, προϋποθέτει σαφείς θέσεις, σταθερά κριτήρια και διάθεση εξεύρεσης λύσεων. Η σημερινή αποτυχία δεν αφήνει μόνο μια Ανεξάρτητη Αρχή χωρίς πρόεδρο. Αφήνει ανοιχτό ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: αν το πολιτικό σύστημα μπορεί να συνεργαστεί για τη λειτουργία των θεσμών, πώς θα μπορέσει να συνεργαστεί για τη διακυβέρνηση της χώρας;
Και αυτό το ερώτημα δεν αφορά μόνο την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Αφορά στην ποιότητα της δημοκρατικής λειτουργίας, την αξιοπιστία των κομμάτων και την ικανότητα της χώρας να αποκτήσει σταθερούς θεσμούς, ανεξάρτητους από τις εκάστοτε πολιτικές σκοπιμότητες.
ictplus.gr
