Η Ελλάδα θέλει να γίνει κόμβος ψηφιακών υποδομών, αλλά εξακολουθεί να ενημερώνει τους πολίτες με τη μέθοδο «πρώτα εγκαθιστούμε και μετά εξηγούμε». Η ψήφιση του νέου νόμου για το πλαίσιο ανάπτυξης των Κέντρων Δεδομένων με τις ψήφους μόνο της Νέας Δημοκρατίας, και οι αντιδράσεις στα Χανιά λίγα εικοσιτετράωρα μετά, αποκαλύπτουν ένα σοβαρό πολιτικό και αναπτυξιακό έλλειμμα. Η ψηφιακή οικονομία δεν μπορεί να προχωρήσει με κοινωνίες αιφνιδιασμένες, επενδύσεις χωρίς επαρκή δημόσια ενημέρωση και πολιτικούς, που ανακαλύπτουν το πρόβλημα όταν αυτό γίνεται πρωτοσέλιδο.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται.
Πριν από χρόνια ήταν οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας. Σήμερα είναι τα Data Centers. Τότε οι πολίτες ανακάλυπταν τις κεραίες στις ταράτσες και στις γειτονιές τους και ακολουθούσαν διαμαρτυρίες, προσφυγές και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Σήμερα ανακαλύπτουν τις μεγάλες ψηφιακές εγκαταστάσεις, όταν πλέον βρίσκονται μπροστά σε ένα συγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο. Τριάντα χρόνια ψηφιακής ανάπτυξης δεν ήταν αρκετά για να μάθουμε το αυτονόητο: μια τεχνολογική υποδομή δεν μπορεί να επιβάλλεται στην κοινωνία, αν δεν έχει πρώτα γίνει η κατάλληλη ενημέρωση. Οι αντιδράσεις στο Βαρύπετρο Χανίων για τη σχεδιαζόμενη εγκατάσταση Data Center στην περιοχή της Όασης δεν είναι απλώς μια τοπική διαμαρτυρία. Είναι η αποκάλυψη μιας διαχρονικής αδυναμίας της ελληνικής πολιτείας να εξηγήσει εγκαίρως στους πολίτες τις μεγάλες τεχνολογικές και αναπτυξιακές αλλαγές. Και η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Τρεις ημέρες μετά την ψήφιση του νέου νόμου για τα Data Centers, με τις ψήφους μόνο της Νέας Δημοκρατίας, η υπόθεση των Χανίων βρέθηκε στο επίκεντρο έντονων αντιδράσεων. Η Βουλή είχε ολοκληρώσει τη νομοθετική διαδικασία, αλλά η κοινωνική συζήτηση για το τι σημαίνουν αυτές οι υποδομές παρέμενε ουσιαστικά ανεπαρκής.
Η αντίφαση είναι αποκαλυπτική: η Πολιτεία μπορεί να ψηφίζει νόμους για την ψηφιακή ανάπτυξη, αλλά δεν έχει καταφέρει να προετοιμάσει την κοινωνία για την ίδια την ανάπτυξη.
Από τις κεραίες στα Data Centers: η ίδια παλιά συνταγή
Τα Data Centers δεν είναι απλές βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Είναι κρίσιμες υποδομές για την τεχνητή νοημοσύνη, το cloud computing, τις τηλεπικοινωνίες, την αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων και συνολικά τη λειτουργία της νέας οικονομίας. Απαιτούν ηλεκτρική ισχύ, συστήματα ψύξης, τηλεπικοινωνιακές διασυνδέσεις, εφεδρικές εγκαταστάσεις και συγκεκριμένες περιβαλλοντικές προϋποθέσεις. Δεν είναι, συνεπώς, παράλογο να υπάρχουν ερωτήματα για την κατανάλωση ενέργειας και νερού, τον θόρυβο, τη χωροθέτηση και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον. Στα Χανιά, οι κάτοικοι του Βαρυπέτρου ζητούν απαντήσεις για όλα αυτά. Η παρουσία τους στο Δημοτικό Συμβούλιο και η απαίτηση για συγκεκριμένες εξηγήσεις δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνοφοβία ή ως αντίδραση στην πρόοδο. Η επένδυση της Grid Telecom και της Quadrivium Digital για την ανάπτυξη καλωδιακού σταθμού και Data Center στα Χανιά είχε ανακοινωθεί από το 2024, με σχεδιαζόμενη δυναμικότητα 20 MW.
Δύο χρόνια ήταν αρκετά για να οργανωθεί μια σοβαρή δημόσια ενημέρωση. Να εξηγηθεί τι θα κατασκευαστεί, ποιες ανάγκες θα καλύπτει, πόση ενέργεια και νερό θα απαιτεί, ποιες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις θα αναλάβει ο επενδυτής και ποιο θα είναι το πραγματικό όφελος για την περιοχή. Αντί γι’ αυτό, η συζήτηση έφτασε στο σημείο της σύγκρουσης.
Κάποιοι περίμεναν τον άλλον για να ενημερωθούν οι κάτοικοι; Μην και ήταν οι επενδυτές, η πολιτεία, οι αρμόδιοι φορείς ή ήταν όλοι μαζί;
Δεν μπορεί να περιμένουμε από τους πολίτες να αναζητούν μόνοι τους τεχνικές μελέτες και περιβαλλοντικούς όρους για να καταλάβουν τι πρόκειται να συμβεί στον τόπο τους. Η ενημέρωση δεν είναι φιλανθρωπική προσφορά του επενδυτή ούτε επικοινωνιακή υποχρέωση της τελευταίας στιγμής. Είναι προϋπόθεση μιας σοβαρής επένδυσης.
Οι πολιτικοί ανακαλύπτουν την κοινωνία, όταν ξεσπούν οι αντιδράσεις. Η υπόθεση έχει και μια δεύτερη διάσταση: την εύκολη πολιτική εκμετάλλευση.
Όταν μια επένδυση προκαλεί αντιδράσεις, εμφανίζονται πρόθυμοι υπερασπιστές των κατοίκων, (εντός και εκτός εισαγωγικών), ενώ άλλοι σπεύδουν να παρουσιάσουν κάθε διαμαρτυρία ως εμπόδιο στην ανάπτυξη. Η πολιτική αντιπαράθεση αναλαμβάνει τη θέση της ενημέρωσης και η ουσία χάνεται μέσα σε συνθήματα. Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: η αντίθεση σε μια συγκεκριμένη χωροθέτηση δεν σημαίνει αντίθεση στα Data Centers. Και η υποστήριξη της ψηφιακής ανάπτυξης δεν σημαίνει λευκή επιταγή σε κάθε επενδυτή. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η εγκατάσταση είναι κατάλληλη για τη συγκεκριμένη περιοχή, αν τηρούνται οι προβλεπόμενοι όροι, αν έχουν αξιολογηθεί όλες οι επιπτώσεις και αν οι κάτοικοι έχουν ενημερωθεί με πραγματικά στοιχεία. Είναι επίσης πολιτικά εύκολο να εμφανίζεται κάποιος ως υπέρμαχος της ψηφιακής ανάπτυξης, όταν δεν χρειάζεται να εξηγήσει στους κατοίκους τι θα συμβεί δίπλα στα σπίτια τους. Όπως είναι εξίσου εύκολο να καταγγέλλει κανείς μια επένδυση χωρίς να εξετάζει τα πραγματικά τεχνικά δεδομένα. Η χώρα δεν χρειάζεται ούτε πολιτικούς τεχνοφοβικούς ούτε πολιτικούς διαφημιστές των επενδύσεων. Χρειάζεται πολιτικούς που αναλαμβάνουν την ευθύνη να εξηγούν, να ελέγχουν και να εφαρμόζουν τους κανόνες.
Νόμοι υπάρχουν. Ενημέρωση δεν υπάρχει. Και εκεί επέρχεται η μοιραία σύγκρουση.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο για την εγκατάσταση και λειτουργία των Data Centers, το οποίο ενισχύθηκε με τις πρόσφατες ρυθμίσεις. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε ξανά τη νομοθέτηση ούτε να μετατρέψουμε κάθε νέα επένδυση σε αφορμή για μια ακόμη συζήτηση περί θεσμικού κενού. Αυτό που χρειάζεται είναι η αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων, η διαφάνεια στις αδειοδοτήσεις, ο ουσιαστικός περιβαλλοντικός έλεγχος και, κυρίως, η συστηματική ενημέρωση της κοινωνίας. Η πολιτεία οφείλει να εξηγήσει με απλό και κατανοητό τρόπο τι είναι τα Data Centers, γιατί χρειάζονται, ποιες είναι οι πραγματικές απαιτήσεις τους και ποιες εγγυήσεις προστασίας προβλέπει η νομοθεσία. Οι επιχειρήσεις, από την πλευρά τους, δεν μπορούν να περιορίζονται στην ανακοίνωση των επενδυτικών τους σχεδίων. Οφείλουν να παρουσιάζουν εγκαίρως τα τεχνικά χαρακτηριστικά, τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις και τα οφέλη των έργων τους. Και να ενημερώνουν! Κάτι που δυστυχώς το έχουν ξεχάσει τα τελευταία χρόνια και το βρίσκουν μπροστά τους. Επίσης οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να είναι σε θέση να απαντούν με στοιχεία, όχι με γενικόλογες διαβεβαιώσεις.
Δεν γίνεται να έχουμε νομοθετήσει για την ψηφιακή ανάπτυξη και να μην έχουμε καταφέρει να εξηγήσουμε στους πολίτες τι ακριβώς αναπτύσσουμε. Η Ελλάδα θέλει Data Centers, αλλά πρέπει να το εξηγήσει στου πολίτες.
Η χώρα έχει πραγματικές ευκαιρίες να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο ψηφιακών υποδομών. Η γεωγραφική θέση, τα διεθνή υποθαλάσσια καλώδια, η σύνδεση με την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία και η εκρηκτική ζήτηση για υπολογιστική ισχύ δημιουργούν ένα σημαντικό επενδυτικό πεδίο. Η τεχνητή νοημοσύνη, το cloud και οι νέες ψηφιακές υπηρεσίες δεν μπορούν να αναπτυχθούν χωρίς ισχυρές υπολογιστικές υποδομές. Τα Data Centers είναι απαραίτητα για αυτή τη μετάβαση. Αλλά η ψηφιακή ανάπτυξη δεν είναι διαφημιστική καμπάνια. Δεν αρκούν οι ανακοινώσεις επενδύσεων, οι κυβερνητικές εξαγγελίες και οι φωτογραφίες από υπογραφές συμφωνιών. Χρειάζεται να εξηγηθεί στην κοινωνία ότι οι υποδομές αυτές αποτελούν μέρος της νέας παραγωγικής και οικονομικής πραγματικότητας. Να παρουσιαστούν τα οφέλη, αλλά και οι απαιτήσεις τους. Να απαντηθούν οι εύλογες ανησυχίες και να αποδειχθεί στην πράξη ότι οι κανόνες εφαρμόζονται. Η υπόθεση των Χανίων δεν πρέπει να οδηγήσει στην ακύρωση της ψηφιακής ανάπτυξης. Πρέπει, όμως, να αποτελέσει ένα ισχυρό προειδοποιητικό μήνυμα προς την Πολιτεία και την αγορά.
Δεν μπορεί η Ελλάδα να φιλοδοξεί να γίνει κόμβος τεχνητής νοημοσύνης, cloud και Data Centers και να εξακολουθεί να επικοινωνεί τις ψηφιακές υποδομές με τη νοοτροπία της εποχής των κεραιών κινητής τηλεφωνίας. Γιατί τότε θα συνεχίσουμε να κατασκευάζουμε υποδομές και να αναζητούμε εκ των υστέρων την κοινωνική αποδοχή τους. Θα συνεχίσουμε να νομοθετούμε χωρίς να ενημερώνουμε και να επενδύουμε χωρίς να εξηγούμε. Τα Data Centers είναι οι υποδομές της νέας οικονομίας, αλλά η κοινωνική αποδοχή τους δεν εγκαθίσταται μαζί με τους servers. Χτίζεται πολύ νωρίτερα, με ενημέρωση, διαφάνεια, τεκμηρίωση και πολιτική ευθύνη.
Και αυτό, δυστυχώς, είναι το πραγματικό έλλειμμα που ανέδειξαν τα Χανιά και το Κρυονέρι.
Διαβάστε σχετικά: Data centers: Αντιδράσεις σε Χανιά και Κρυονέρι – Τα αιτήματα των δήμων και η απάντηση της Quadrivium
