Πολύ πριν το ChatGPT φέρει την τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, ο Πάτρικ Στιούαρτ είχε ήδη θέσει ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα γύρω από την εξέλιξή της: τι συμβαίνει όταν δημιουργούμε μια μορφή τεχνητής ζωής και στη συνέχεια θεωρούμε ότι έχουμε το δικαίωμα να την ελέγχουμε;
Ο ηθοποιός, που πέθανε σε ηλικία 86 ετών, έγινε παγκοσμίως γνωστός ως κυβερνήτης Ζαν-Λικ Πικάρντ στη σειρά Star Trek: The Next Generation. Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς σταθμούς της σειράς ήταν το επεισόδιο «The Measure of a Man» του 1989, στο οποίο ο Πικάρντ αναλαμβάνει να υπερασπιστεί τον Data, ένα ανδροειδές τεχνητής νοημοσύνης, απέναντι στην προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ως ιδιοκτησία του Αστροστόλου.
Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν ο Data αποτελεί απλώς ένα μηχάνημα ή αν δικαιούται να αποφασίζει για την ύπαρξή του. Η υπεράσπιση του Πικάρντ έφερε στο προσκήνιο ζητήματα ελευθερίας, αυτονομίας και δικαιωμάτων, σε μια εποχή που η σημερινή συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη βρισκόταν ακόμη πολύ μακριά.
Ο ίδιος ο Στιούαρτ επέστρεψε σε αυτόν τον προβληματισμό το 2014, σε συνέντευξή του στο περιοδικό Smithsonian. Θυμήθηκε ότι η Γούπι Γκόλντμπεργκ, η οποία συμμετείχε στη σειρά, είχε επισημάνει κατά τη συζήτηση του σεναρίου πως η ιστορία αφορούσε ουσιαστικά τη δουλεία.
«Αν δημιουργήσουμε ανεξάρτητη ζωή, αλλά τη διατηρήσουμε υπό τον έλεγχό μας, τι είναι αυτό; Θα μπορούσε να θεωρηθεί μια μορφή δουλείας», είχε αναφέρει ο ηθοποιός, εξηγώντας τη σημασία εκείνης της παρατήρησης.
Η πιο χαρακτηριστική επισήμανσή του, ωστόσο, αφορούσε την ανάγκη να μη μείνει η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη αποκλειστικά στην τεχνολογική πρόοδο. «Ελπίζω ότι τα ηθικά ζητήματα θα αντιμετωπιστούν με τον ίδιο ενθουσιασμό όπως τα τεχνικά ζητήματα όταν πρόκειται για την τεχνητή νοημοσύνη», είχε δηλώσει.
Η ιδιωτικότητα και τα όρια της τεχνολογίας
Ο προβληματισμός του δεν περιοριζόταν στο υποθετικό ενδεχόμενο δημιουργίας μιας τεχνητής οντότητας με συνείδηση. Στην ίδια συνέντευξη είχε μιλήσει και για την προστασία της ιδιωτικότητας και της προσωπικής ελευθερίας, σε μια περίοδο κατά την οποία τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η δημόσια έκθεση της προσωπικής ζωής αποκτούσαν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή.
Ο Στιούαρτ δήλωνε ενθουσιασμένος με τις τεχνολογικές εξελίξεις και την έρευνα, αλλά θεωρούσε αναγκαίο να εξεταστεί τι σημαίνουν για τον ιδιωτικό χώρο του καθενός και ποια όρια πρέπει να προστατεύονται.
Οι σκέψεις αυτές αποκτούν σήμερα διαφορετική βαρύτητα, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει όλο και περισσότερες πλευρές της καθημερινότητας: από την εργασία και την επικοινωνία έως τη διαχείριση προσωπικών δεδομένων και τη λήψη αποφάσεων.
Βεβαίως, τα σημερινά συστήματα AI δεν διαθέτουν αποδεδειγμένα συνείδηση, όπως ο χαρακτήρας του Data στη σειρά. Ωστόσο, τα ερωτήματα για τον ανθρώπινο έλεγχο, την ευθύνη και την προστασία των δικαιωμάτων παραμένουν στο επίκεντρο της συζήτησης.
Η παρέμβαση του Πάτρικ Στιούαρτ το 2014 υπενθυμίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνικών δυνατοτήτων. Είναι και ζήτημα του πώς επιλέγουμε να τη χρησιμοποιήσουμε και ποιες αρχές θέλουμε να διέπουν την εξέλιξή της.
