Από τα μεμονωμένα έργα σε ένα ενιαίο δίκτυο αλληλοεξαρτώμενων συστημάτων περνά ο σχεδιασμός των υποδομών, καθώς οι φυσικές και οι ψηφιακές τεχνολογίες συνδέονται όλο και περισσότερο. Σύμφωνα με την έρευνα «2026 Future of Infrastructure Survey» της Deloitte, το 69% των συμμετεχόντων αναμένει αυξανόμενη ζήτηση για έξυπνες και διασυνδεδεμένες υποδομές, ενώ το 45% θεωρεί τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ διαφορετικών συστημάτων μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις.
Η εξέλιξη αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κυβερνήσεις και οργανισμοί καλούνται να σχεδιάσουν, να χρηματοδοτήσουν, να υλοποιήσουν, να λειτουργήσουν και να προστατεύσουν τις κρίσιμες υποδομές. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η κατασκευή και η λειτουργία κάθε έργου ξεχωριστά, αλλά ο συντονισμός των διαφορετικών συστημάτων που συνδέονται μεταξύ τους.
Η έρευνα καταγράφει προσδοκίες για σημαντική αύξηση των επενδύσεων σε ένα ευρύ φάσμα υποδομών, από τα ψηφιακά δίκτυα και την ενέργεια έως την ύδρευση, τις μεταφορές και τις κοινωνικές υποδομές. Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση για τα στελέχη του κλάδου αφορά πλέον τον τρόπο με τον οποίο οι επενδύσεις αυτές θα υλοποιούνται και θα λειτουργούν ως ένα ενιαίο οικοσύστημα.
Παράλληλα, οι παρωχημένες δομές, οι κατακερματισμένες πολιτικές και τα παραδοσιακά μοντέλα υλοποίησης αναδεικνύονται σε σημαντικούς κινδύνους. Όπως προκύπτει από την έρευνα, περισσότερα από ένα στα δέκα μεγάλα έργα υποδομών παγκοσμίως αντιμετωπίζουν σοβαρές καθυστερήσεις ή ακόμη και κίνδυνο ακύρωσης.
Από τα μεμονωμένα έργα στο «σύστημα συστημάτων»
Οι υποδομές μετατρέπονται σταδιακά σε ένα αλληλοσυνδεόμενο σύνολο, στο οποίο οι φυσικές εγκαταστάσεις και οι ψηφιακές λύσεις εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο η μία από την άλλη. Το 69% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η ζήτηση για έξυπνες και διασυνδεδεμένες υποδομές θα αυξηθεί, ενώ το 45% αναγνωρίζει τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ διαφορετικών συστημάτων ως μία από τις βασικότερες προκλήσεις.
Η αυξανόμενη ανάγκη για διασυνδεσιμότητα και ενέργεια καθιστά αναγκαία την υιοθέτηση νέων μοντέλων συντονισμού και κοινού σχεδιασμού. Η συνεργασία αυτή θα πρέπει να ξεπερνά τα παραδοσιακά όρια μεταξύ οργανισμών και κλάδων, ώστε οι υποδομές να λειτουργούν αποτελεσματικά ως ενιαίο σύνολο.
Η χρηματοδότηση και η αξιοποίηση των κεφαλαίων
Η διεύρυνση των επενδυτικών αναγκών δημιουργεί νέες απαιτήσεις και στον τρόπο χρηματοδότησης των έργων. Σύμφωνα με την έρευνα, το 31% των συμμετεχόντων θεωρεί τους περιορισμούς στη διαθέσιμη χρηματοδότηση το σημαντικότερο εμπόδιο.
Ιδιαίτερα στους τομείς των ψηφιακών υποδομών, της ενέργειας και των κοινωνικών υποδομών, πολλά έργα χρειάζονται ειδικά προσαρμοσμένα χρηματοδοτικά μοντέλα και διαφορετική κατανομή των κινδύνων. Η Deloitte επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότερη χρηματοδότηση αναμένεται να στηριχθεί στον συνδυασμό δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, στη δημιουργία ώριμων επενδυτικών χαρτοφυλακίων και στην κατάλληλη κατανομή των κινδύνων για κάθε έργο.
Οι θεσμικές διαδικασίες καθυστερούν τα έργα
Ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο για την υλοποίηση των υποδομών είναι η πολυπλοκότητα των διαδικασιών αδειοδότησης, ανάθεσης και κανονιστικής συμμόρφωσης. Το 39% των ερωτηθέντων αναφέρει την πολυπλοκότητα του κανονιστικού πλαισίου ως τη μεγαλύτερη πρόκληση, ενώ οι θεσμικές καθυστερήσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν την πορεία των έργων ακόμη και όταν έχει εξασφαλιστεί η χρηματοδότησή τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η απλοποίηση των διαδικασιών έγκρισης και η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την αυτοματοποίηση εργασιών αναδεικνύονται σε σημαντικούς παράγοντες για την επιτάχυνση της υλοποίησης. Η αυτοματοποίηση αποτελεί ήδη προτεραιότητα για το 36% των οργανισμών, ποσοστό που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των συμμετεχόντων, αναμένεται να αυξηθεί σε 42% μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.
Κυβερνοασφάλεια και κλιματική ανθεκτικότητα στο επίκεντρο
Η αυξανόμενη διασύνδεση των υποδομών δημιουργεί και νέες απαιτήσεις για την προστασία τους. Οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους σε επίπεδο συνολικού συστήματος και όχι μόνο μεμονωμένων εγκαταστάσεων.
Η κυβερνοασφάλεια αποτελεί βασική προτεραιότητα για το 60% των κυβερνητικών φορέων που συμμετείχαν στην έρευνα, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση μεταξύ των τομέων επενδύσεων. Την ίδια στιγμή, η κλιματική ανθεκτικότητα φαίνεται να συγκεντρώνει μικρότερη προσοχή: μόλις το 33% την κατατάσσει μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων, παρότι το 56% αναγνωρίζει τα ακραία καιρικά φαινόμενα ως τη σημαντικότερη απειλή για τις υποδομές.
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν την ανάγκη συνολικής προσέγγισης της ανθεκτικότητας, καθώς μια αστοχία σε ένα επιμέρους σύστημα μπορεί να προκαλέσει επιπτώσεις και σε άλλες υποδομές, τόσο στον ψηφιακό όσο και στον φυσικό κόσμο.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει τη λειτουργία των υποδομών
Σημαντικό ρόλο στον μετασχηματισμό των υποδομών αναμένεται να διαδραματίσει η Τεχνητή Νοημοσύνη, με εφαρμογές που αφορούν τόσο τη λειτουργία όσο και τη συντήρηση των συστημάτων.
Το 61% των συμμετεχόντων θεωρεί την προληπτική συντήρηση την κυριότερη σημερινή εφαρμογή της ΤΝ στις υποδομές. Για την επόμενη τριετία, οι ερωτηθέντες αναμένουν μεγαλύτερη αξιοποίησή της στην πρόβλεψη της ενεργειακής ζήτησης, με ποσοστό 44%, καθώς και στα logistics της εφοδιαστικής αλυσίδας, με 40%.
Ωστόσο, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο. Το 34% των συμμετεχόντων επισημαίνει την ανεπάρκεια τεχνολογικών δεξιοτήτων, ιδιαίτερα στους τομείς της Τεχνητής Νοημοσύνης και της κυβερνοασφάλειας.
Για την ευρύτερη αξιοποίηση της ΤΝ σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής των υποδομών, η έρευνα αναδεικνύει την ανάγκη επενδύσεων σε ισχυρές βάσεις δεδομένων, αποτελεσματικά πλαίσια διακυβέρνησης και ανάπτυξη των απαραίτητων δεξιοτήτων στο ανθρώπινο δυναμικό.
Τι σημαίνει η εξέλιξη για την ελληνική αγορά
Στην ελληνική αγορά υποδομών αναφέρθηκε ο Γιώργος Μορφούλης, Partner και Government & Public Services Leader της Deloitte Ελλάδος, επισημαίνοντας ότι η έρευνα αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των διασυνδεδεμένων υποδομών και την ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Όπως σημείωσε, βασικές προκλήσεις παραμένουν η εξασφάλιση της απαιτούμενης χρηματοδότησης και η αποτελεσματική υλοποίηση των έργων, με στόχο τη μεγιστοποίηση της αξίας των επενδύσεων.
Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Νεκτάριος, Partner και Infrastructure & Capital Projects Leader της Deloitte Ελλάδος, ανέφερε ότι η ελληνική αγορά βρίσκεται σε περίοδο έντονης επενδυτικής δραστηριότητας, με σημαντικά έργα στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των ψηφιακών υποδομών να εξελίσσονται παράλληλα και να αλληλεξαρτώνται όλο και περισσότερο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιτάχυνση των διαδικασιών, η σωστή κατανομή των κινδύνων και η αξιοποίηση της τεχνολογίας σε όλο τον κύκλο ζωής ενός έργου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις. Για την Ελλάδα, το επόμενο βήμα είναι η αξιοποίηση της υφιστάμενης επενδυτικής δυναμικής, με στόχο την ανάπτυξη υποδομών που θα χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη διασύνδεση, ανθεκτικότητα και αποδοτικότητα.
Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα
Η έρευνα «2026 Future of Infrastructure Survey» πραγματοποιήθηκε από την Deloitte σε 985 στελέχη του κλάδου των υποδομών, από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, σε 21 χώρες και σε όλες τις κύριες γεωγραφικές περιοχές παγκοσμίως.
Οι συμμετέχοντες εκπροσωπούσαν τέσσερις βασικές κατηγορίες υποδομών: ψηφιακές υποδομές και δίκτυα, ενέργεια, ύδρευση και λοιπές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, μεταφορές και κινητικότητα, καθώς και κοινωνικές υποδομές και υποδομές ψυχαγωγίας.
Η έρευνα εξέτασε τις υφιστάμενες προτεραιότητες, τις αλλαγές που αναμένονται την επόμενη τριετία, τα εμπόδια στην υλοποίηση έργων, τη χρηματοδότηση, την ανθεκτικότητα και τον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης και των αναδυόμενων τεχνολογιών. Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και ανά γεωγραφική περιοχή, κατηγορία οργανισμού και τύπο υποδομών.
