Τρία ενεργειακά έργα με ελληνική συμμετοχή επιλέχθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να προχωρήσουν στη διαδικασία χρηματοδότησης του Ταμείου Καινοτομίας, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού πακέτου 3,4 δισ. ευρώ. Οι προτάσεις ORION, TALOS και AEGEANFLOAT αφορούν τη βιομηχανία τσιμέντου, την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας στην Κρήτη και την ανάπτυξη πλωτών υπεράκτιων ανεμογεννητριών. Η ελληνική συμμετοχή αποκτά ενδιαφέρον επειδή δεν περιορίζεται σε έναν μόνο κλάδο. Καλύπτει τρεις διαφορετικές ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης: τον περιορισμό των βιομηχανικών εκπομπών, την καλύτερη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και τη διερεύνηση νέων δυνατοτήτων παραγωγής ηλεκτρισμού στη θάλασσα.
Οι τρεις επενδύσεις και τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους είναι:
ORION: Ηλεκτροδότηση της παραγωγής φρυγμένης αργίλου
Το έργο της HERACLES GENERAL CEMENT προβλέπει την εγκατάσταση νέας γραμμής παραγωγής φρυγμένης αργίλου σε υφιστάμενο εργοστάσιο τσιμέντου στην Ελλάδα. Η σχεδιαζόμενη παραγωγή υπερβαίνει τους 150.000 τόνους ετησίως, ενώ η άργιλος προορίζεται να υποκαταστήσει έως και το 50% του κλίνκερ, βασικού ενδιάμεσου προϊόντος στην παραγωγή τσιμέντου.
Η γραμμή θα είναι πλήρως ηλεκτροδοτούμενη, με την απαιτούμενη ενέργεια να υποστηρίζεται από συνδυασμό φωτοβολταϊκών και αποθήκευσης. Η σημασία της επένδυσης βρίσκεται στη δυνατότητα περιορισμού της εξάρτησης από το κλίνκερ, η παραγωγή του οποίου συνδέεται με υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει προσδιορίσει δημοσίως τη μονάδα στην οποία θα εγκατασταθεί η νέα γραμμή.
TALOS: Αποθήκευση 400 MWh και ισχύς 40 MW στην Κρήτη
Το TALOS προβλέπει την ανάπτυξη μικροδικτύου μεγάλης κλίμακας στην Κρήτη, με αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα και σύστημα αποθήκευσης τύπου solid-flow.
Η μπαταρία θα διαθέτει χωρητικότητα 400 μεγαβατωρών (MWh) και ισχύ 40 μεγαβάτ (MW). Αυτό σημαίνει ότι, υπό συνθήκες πλήρους ισχύος, μπορεί να αποδίδει αποθηκευμένη ενέργεια για περίπου δέκα ώρες. Η διάκριση είναι ουσιαστική: τα 400 MWh αφορούν την ποσότητα ενέργειας που αποθηκεύεται και όχι την ισχύ του συστήματος.
Ο στόχος είναι η μεταφορά της πλεονάζουσας παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές σε ώρες αυξημένης ζήτησης, καθώς και η υποστήριξη της ευστάθειας του ηλεκτρικού δικτύου. Η πρόταση εκτιμά ότι ο περιορισμός της ηλεκτροπαραγωγής από πετρέλαιο θα μπορούσε να μειώσει τις σχετικές εκπομπές κατά 931.000 τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα σε βάθος δεκαετίας.
AEGEANFLOAT: Πλωτό αιολικό πάρκο 45 MW στο Αιγαίο
Η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ σχεδιάζει, μέσω του AEGEANFLOAT, πιλοτικό υπεράκτιο αιολικό πάρκο συνολικής ισχύος 45 MW, αποτελούμενο από τρεις ανεμογεννήτριες των 15 MW.
Οι εγκαταστάσεις θα στηρίζονται σε πλωτές πλατφόρμες από σκυρόδεμα, με τεχνολογία SATH (Swinging Around Twin Hulls) και σύστημα πρόσδεσης ενός σημείου. Η λύση απευθύνεται σε θαλάσσιες περιοχές μεγάλου βάθους, όπου οι συμβατικές σταθερές θεμελιώσεις δεν είναι κατάλληλες.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τη μελέτη της θέσης εγκατάστασης, τον σχεδιασμό και την τοποθέτηση των πλατφορμών, τη σύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο και τη λειτουργία των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, θα συγκεντρωθούν τεχνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά δεδομένα που θα βοηθήσουν στην αξιολόγηση της τεχνολογίας και στον σχεδιασμό ενδεχόμενων μεγαλύτερων έργων.
Έντονος ανταγωνισμός για τους ευρωπαϊκούς πόρους
Η επιλογή των τριών προτάσεων έγινε σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Η σχετική πρόσκληση του Ταμείου Καινοτομίας συγκέντρωσε 358 αιτήσεις από 27 χώρες, με συνολική αιτούμενη χρηματοδότηση 17,5 δισ. ευρώ, έναντι αρχικού προϋπολογισμού 2,9 δισ. ευρώ. Τελικά, επιλέχθηκαν 77 έργα σε 23 χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, με προβλεπόμενη συνολική στήριξη 3,4 δισ. ευρώ. Η αξιολόγηση βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στην αναμενόμενη μείωση των εκπομπών, στην καινοτομία, στην τεχνολογική ωριμότητα, στη δυνατότητα εφαρμογής των λύσεων και σε άλλες εγκαταστάσεις και στην αποδοτικότητα του κόστους. Το Ταμείο χρηματοδοτείται από τα έσοδα του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και υποστηρίζει επενδύσεις που επιδιώκουν να περάσουν από την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών στην εφαρμογή τους σε πραγματικές βιομηχανικές και ενεργειακές συνθήκες.
Παρά την ένταξη των τριών ελληνικών προτάσεων στη λίστα επιλογής, οι συμφωνίες επιχορήγησης δεν έχουν ακόμη υπογραφεί. Τα έργα βρίσκονται στο στάδιο προετοιμασίας των σχετικών συμφωνιών, με την Ευρωπαϊκή Εκτελεστική Υπηρεσία για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA) να τοποθετεί την απονομή των επιχορηγήσεων στο πρώτο τρίμηνο του 2027. Η επόμενη φάση θα κρίνει τους τελικούς όρους χρηματοδότησης και την πορεία υλοποίησης. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η εξασφάλιση ευρωπαϊκής στήριξης, αλλά η μετατροπή της σε παραγωγικές επενδύσεις με μετρήσιμη μείωση εκπομπών, καλύτερη αξιοποίηση της καθαρής ενέργειας και δυνατότητα τεχνολογικής επέκτασης.
