Την απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά κάτω των 15 ετών, με έναρξη εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027, προβλέπει το νομοσχέδιο που παρουσίασε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου η κυβέρνηση, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος. Η βασική αλλαγή αφορά τη μεταφορά της ευθύνης για την επαλήθευση της ηλικίας από τους γονείς στις ίδιες τις πλατφόρμες, οι οποίες θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν αξιόπιστους μηχανισμούς ελέγχου.
Το νέο πλαίσιο παρουσιάστηκε σε διυπουργική συνέντευξη Τύπου στο Μέγαρο Μποδοσάκη, από τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου. Η κυβερνητική παρέμβαση επιχειρεί να αντιμετωπίσει την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και τον διαδικτυακό εκφοβισμό, θέτοντας παράλληλα συγκεκριμένες υποχρεώσεις στους παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών.
Το νομοσχέδιο εισάγεται την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, με ακρόαση φορέων, ενώ στόχος της κυβέρνησης είναι να ψηφιστεί στην Ολομέλεια στις 22 Οκτωβρίου. Η εφαρμογή του νέου πλαισίου προγραμματίζεται για την 1η Ιανουαρίου 2027.
Πώς διαμορφώνεται το ηλικιακό όριο
Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Δημήτρης Παπαστεργίου, για τον υπολογισμό της ηλικίας θα λαμβάνεται ως ημερομηνία αναφοράς η 1η Ιανουαρίου κάθε έτους, ώστε τα ηλικιακά όρια να συνδέονται με τις σχολικές τάξεις. Με αυτό το κριτήριο, από την 1η Ιανουαρίου 2027 δεν θα επιτρέπεται η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που καλύπτει η ρύθμιση σε παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2013 και μετά.
Η εφαρμογή του μέτρου δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στη δήλωση ηλικίας κατά τη δημιουργία ενός λογαριασμού. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να αξιοποιούν τα διαθέσιμα στοιχεία και τους μηχανισμούς τους για να εκτιμούν την ηλικία των χρηστών και, όταν δεν μπορούν να τη διαπιστώσουν με ασφάλεια, να ζητούν πρόσθετη επιβεβαίωση.
Όπως διευκρίνισε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, από την ημερομηνία έναρξης εφαρμογής οι πλατφόρμες θα πρέπει να κλειδώνουν λογαριασμούς για τους οποίους γνωρίζουν ότι ανήκουν σε χρήστες κάτω των 15 ετών. Όταν δεν διαθέτουν επαρκή βεβαιότητα για την ηλικία, θα οφείλουν να ενεργοποιούν διαδικασία επαλήθευσης.
Η παρέμβαση δεν αφορά συνολικά τη χρήση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας από παιδιά. Εστιάζει στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που υπάγονται στη ρύθμιση, με στόχο τον περιορισμό της έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο και πρακτικές που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση.
Kids Wallet και Gov.gr Wallet: Το ψηφιακό σήμα αντί της ημερομηνίας γέννησης
Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η επαλήθευση της ηλικίας με τρόπο που να περιορίζει την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Για τον σκοπό αυτό μπορούν να αξιοποιηθούν εργαλεία όπως το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet, χωρίς να επιβάλλεται μία αποκλειστική τεχνολογική λύση.
Όπως εξήγησε ο Δημήτρης Παπαστεργίου, το Kids Wallet δεν διαβιβάζει στην πλατφόρμα την ημερομηνία γέννησης του χρήστη. Αντίθετα, παρέχει ένα ψηφιακό σήμα που επιβεβαιώνει εάν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
«Δεν δίνουν ούτε καν την ημερομηνία γέννησης. Δίνει μόνο ένα σήμα, μια σημαία, ένα flag, όπως λένε στους όρους της πληροφορικής, για το αν το άτομο αυτό, ο χρήστης αυτός, είναι πάνω ή κάτω από δεκαπέντε έτη», ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός.
Στην πράξη, όταν μια πλατφόρμα δεν μπορεί να διαπιστώσει με ασφάλεια την ηλικία ενός χρήστη, θα μπορεί να εμφανίζει κωδικό QR. Ο χρήστης θα τον σαρώνει μέσω του Kids Wallet ή του Gov.gr Wallet, προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία επαλήθευσης.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση επιδιώκει να συνδυάσει δύο απαιτήσεις: την αξιόπιστη επιβεβαίωση της ηλικίας και την ελαχιστοποίηση των προσωπικών δεδομένων που διαβιβάζονται στις ψηφιακές υπηρεσίες.
Παράλληλα, η τεχνολογική ουδετερότητα του πλαισίου επιτρέπει στους παρόχους να χρησιμοποιούν άλλες κατάλληλες και αξιόπιστες μεθόδους, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τις απαιτήσεις της νομοθεσίας.
Ποιες πλατφόρμες βρίσκονται στο επίκεντρο
Σύμφωνα με τον Δημήτρη Παπαστεργίου, στο επίκεντρο της αρχικής εφαρμογής βρίσκονται το Instagram, το Facebook και το TikTok. Ο κατάλογος, ωστόσο, δεν είναι οριστικός και αναμένεται να εξελίσσεται, καθώς μεταβάλλονται οι ψηφιακές υπηρεσίες και οι σχετικές ευρωπαϊκές προσεγγίσεις.
Η κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι το μέτρο αφορά τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και όχι οριζόντια κάθε διαδικτυακή δραστηριότητα των ανηλίκων. Στόχος είναι να περιοριστεί η έκθεσή τους σε επιβλαβές περιεχόμενο, διαδικτυακό εκφοβισμό και λειτουργίες που μπορούν να ενισχύσουν την υπερβολική χρήση, χωρίς να αποκλείονται από ψηφιακές υπηρεσίες απαραίτητες για την εκπαίδευση, την επικοινωνία και την καθημερινότητά τους.
Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την εφαρμογή του μέτρου, καθώς η αγορά των ψηφιακών υπηρεσιών μεταβάλλεται διαρκώς. Οι νέες εφαρμογές, οι αλλαγές στις λειτουργίες των υφιστάμενων πλατφορμών και η ανάπτυξη υπηρεσιών που συνδυάζουν διαφορετικές δυνατότητες δημιουργούν ανάγκη συνεχούς επανεξέτασης του πεδίου εφαρμογής.
VPN, διευθύνσεις IP και ελληνικοί αριθμοί κινητών
Ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά ζητήματα αφορά την πιθανότητα παράκαμψης των περιορισμών μέσω VPN, δηλαδή υπηρεσιών που μπορούν να εμφανίζουν διαφορετική χώρα σύνδεσης από την πραγματική τοποθεσία του χρήστη.
Όπως ανέφερε ο Δημήτρης Παπαστεργίου, εξετάζεται η αξιοποίηση πρόσθετων ενδείξεων για τον εντοπισμό περιπτώσεων που απαιτούν περαιτέρω έλεγχο. Στις ενδείξεις αυτές περιλαμβάνονται η χρήση ελληνικού αριθμού κινητού τηλεφώνου, η γλώσσα του προγράμματος περιήγησης και η διεύθυνση IP.
Για παράδειγμα, ένας λογαριασμός μπορεί να εμφανίζεται ότι συνδέεται από άλλη χώρα, ενώ τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν σύνδεση με την Ελλάδα. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα στοιχεία θα μπορούν να αξιολογούνται από τα συστήματα των πλατφορμών, ώστε να κρίνεται εάν χρειάζεται πρόσθετη επαλήθευση.
Το ζήτημα εξετάζεται σε συνεργασία με τεχνικούς, αρμόδιες υπηρεσίες και τις ίδιες τις πλατφόρμες. Πρόκειται για ένα πεδίο στο οποίο η αποτελεσματικότητα της ρύθμισης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα των μηχανισμών ελέγχου και τη δυνατότητα περιορισμού των παρακάμψεων.
Η χρήση τέτοιων ενδείξεων, πάντως, δεν ταυτίζεται με απόδειξη της ηλικίας. Αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας αξιολόγησης που θα πρέπει να οδηγεί, όπου απαιτείται, σε αξιόπιστη επιβεβαίωση.
DSA: Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών
Η εφαρμογή του μέτρου συνδέεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες, γνωστό ως Digital Services Act (DSA). Σύμφωνα με τον Δημήτρη Παπαστεργίου, οι μηχανισμοί εποπτείας και κυρώσεων που προβλέπει ο κανονισμός αποτελούν βασικό μέρος της διαδικασίας συμμόρφωσης των πλατφορμών.
Όπως ανέφερε, τα πρόστιμα στο πλαίσιο του DSA μπορούν να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών ενός παρόχου, όπου εφαρμόζονται οι αντίστοιχες προβλέψεις του κανονισμού.
Σε περίπτωση καταγγελίας που αφορά πλατφόρμα, ενεργοποιούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες εποπτείας. Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, οι αρμοδιότητες και οι σχετικές διαδικασίες καθορίζονται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο, με συμμετοχή των αρμόδιων εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών ανάλογα με την περίπτωση.
Ο υπουργός σημείωσε ότι η ελληνική πρωτοβουλία στηρίζεται στο υφιστάμενο ευρωπαϊκό κανονιστικό περιβάλλον και ότι έχει προηγηθεί διαβούλευση με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες μέσω του μηχανισμού TRIS, κατά την περίοδο Μαΐου–Αυγούστου.
Από την πλευρά του, ο Άκης Σκέρτσος υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται να αποκλίνει από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Όπως ανέφερε, η πρωτοβουλία διαμορφώθηκε έπειτα από διαβουλεύσεις με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες, με στόχο να εφαρμοστεί το ηλικιακό όριο χωρίς να δημιουργούνται ασυμβατότητες με το ενωσιακό δίκαιο.
Άκης Σκέρτσος: Από την ατομική ευθύνη στην ευθύνη των εταιρειών
Ο υπουργός Επικρατείας παρουσίασε τη ρύθμιση ως μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον. Όπως ανέφερε, η ευθύνη δεν μπορεί να εξαντλείται στις επιλογές των γονέων ή στην αυτορρύθμιση των εταιρειών τεχνολογίας.
Ο ίδιος εστίασε στην ασυμμετρία μεταξύ των χρηστών και των πλατφορμών, οι οποίες διαθέτουν μεγάλο όγκο πληροφοριών για τις προτιμήσεις και τη συμπεριφορά των χρηστών και αξιοποιούν αλγορίθμους για την εξατομίκευση του περιεχομένου.
«Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των επιχειρήσεων; Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των εταιρειών τεχνολογίας; Η απάντηση είναι όχι», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι απαιτούνται σαφείς κανόνες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο υπουργός διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η παρέμβαση δεν στρέφεται κατά της τεχνολογίας συνολικά. Η ψηφιακή τεχνολογία παραμένει σημαντική για την εκπαίδευση, την ενημέρωση, την ψυχαγωγία και την κοινωνικοποίηση των παιδιών. Το ζητούμενο, σύμφωνα με την κυβερνητική προσέγγιση, είναι να τεθούν κανόνες για συγκεκριμένες υπηρεσίες και πρακτικές.
Ο Άκης Σκέρτσος αναφέρθηκε ακόμη σε ευρήματα για την έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές περιεχόμενο, διαδικτυακό εκφοβισμό και υπερβολική χρήση, επισημαίνοντας ότι η προβληματική χρήση δεν αφορά αυτομάτως κάθε ανήλικο που έχει λογαριασμό σε κοινωνικό δίκτυο.
Στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής για την προστασία των παιδιών, αναφέρθηκε επίσης στα εργαλεία που έχουν ήδη αναπτυχθεί, όπως το Kids Wallet, το parco.gov.gr, η πλατφόρμα stopbullying.gov.gr, η εφαρμογή Safe Youth και το Panic Button.
Άδωνις Γεωργιάδης: Το ζήτημα ως πρόκληση δημόσιας υγείας
Στη διάσταση της ψυχικής και σωματικής υγείας των ανηλίκων εστίασε ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, παρουσιάζοντας στοιχεία για την ηλικία έναρξης χρήσης των κοινωνικών δικτύων και τις επιπτώσεις της υπερβολικής ενασχόλησης.
Όπως ανέφερε, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην ηλικία των 10 έως 12 ετών, ενώ ένας στους τέσσερις δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, το 23% των 15χρονων αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.
Ο υπουργός αναφέρθηκε, επίσης, σε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών έχει υποστεί διαδικτυακή παρενόχληση, ενώ ένας στους πέντε 15χρονους παραμελεί άλλες δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των κοινωνικών δικτύων.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης χαρακτήρισε τον ψηφιακό εθισμό ζήτημα δημόσιας υγείας, επισημαίνοντας ότι στις μικρές ηλικίες οι επιπτώσεις μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη της προσωπικότητας, τη συγκέντρωση, τον ύπνο και τις κοινωνικές σχέσεις.
Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι έχει ξεκινήσει πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού μέσω του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων, με αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ. Όπως ανέφερε, λειτουργεί και η τηλεφωνική γραμμή 1145, στην οποία μπορούν να απευθύνονται παιδιά, γονείς και ενήλικοι για ζητήματα ψηφιακού εθισμού και εξαρτήσεων.
Η νομοθετική παρέμβαση, σύμφωνα με τον υπουργό, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας πρόληψης και δεν υποκαθιστά τις υπόλοιπες παρεμβάσεις ενημέρωσης, υποστήριξης και αντιμετώπισης της προβληματικής χρήσης.
Η ευρωπαϊκή διάσταση και το EU Kids Act
Η ελληνική πρωτοβουλία εξελίσσεται παράλληλα με τις συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η εθνική ρύθμιση μπορεί να εφαρμοστεί στη βάση του υφιστάμενου ευρωπαϊκού πλαισίου, χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση μιας νέας ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.
Ο Άκης Σκέρτσος αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για το ζήτημα, από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τις επαφές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όπως υποστήριξε, η Ελλάδα επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση κοινής ευρωπαϊκής προσέγγισης για την προστασία των παιδιών από τους κινδύνους των ψηφιακών υπηρεσιών.
Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Παπαστεργίου αναφέρθηκε στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία EU Kids Act, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για διακριτή διαδικασία, η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί ως ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η σχετική συζήτηση αφορά, μεταξύ άλλων, την επαλήθευση ηλικίας και τις υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού των ψηφιακών υπηρεσιών.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει, επομένως, να προχωρήσει με εθνική ρύθμιση αξιοποιώντας τις δυνατότητες του ισχύοντος πλαισίου, ενώ παράλληλα συμμετέχει στη διαμόρφωση των επόμενων ευρωπαϊκών κανόνων.
Το στοίχημα της εφαρμογής
Η ψήφιση του νομοσχεδίου αποτελεί το πρώτο βήμα. Το ουσιαστικό τεστ θα είναι η εφαρμογή του από την 1η Ιανουαρίου 2027, όταν οι πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέτουν διαδικασίες για τον εντοπισμό ανηλίκων κάτω των 15 ετών και την επιβεβαίωση της ηλικίας τους.
Για την αγορά των ψηφιακών υπηρεσιών, το νέο πλαίσιο δημιουργεί απαιτήσεις που αφορούν την επαλήθευση χρηστών, την ασφάλεια των συστημάτων, τη διαχείριση λογαριασμών και την προστασία προσωπικών δεδομένων. Η τεχνολογική ουδετερότητα δίνει στις εταιρείες περιθώριο επιλογής των λύσεων που θα χρησιμοποιήσουν, χωρίς να αναιρεί την υποχρέωση συμμόρφωσης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι μηχανισμοί αυτοί θα μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά σε διαφορετικές πλατφόρμες και συσκευές, περιορίζοντας τις παρακάμψεις χωρίς να οδηγούν σε υπέρμετρη συλλογή δεδομένων ή σε αδικαιολόγητους αποκλεισμούς χρηστών.
Η ελληνική πρωτοβουλία μεταφέρει, έτσι, τη συζήτηση από την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων στην ευθύνη των εταιρειών που σχεδιάζουν και λειτουργούν τις ψηφιακές υπηρεσίες. Η 1η Ιανουαρίου 2027 θα δείξει εάν το νέο πλαίσιο μπορεί να μετατρέψει τη νομοθετική πρόβλεψη σε εφαρμόσιμο και ελέγξιμο μηχανισμό προστασίας.
Το νέο πλαίσιο μέσα από 28 ερωτήσεις – απαντήσεις
1. Τι προβλέπει το ελληνικό σχέδιο νόμου;
Θέτει ελάχιστο όριο 15 ετών για την πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που παρέχονται από επιγραμμικές πλατφόρμες. Αφορά την πρόσβαση στις καλυπτόμενες υπηρεσίες και όχι γενική απαγόρευση χρήσης του διαδικτύου ή κατοχής κινητού τηλεφώνου.
2. Πότε προβλέπεται να εφαρμοστεί το ελληνικό σχέδιο;
Η προβλεπόμενη έναρξη εφαρμογής είναι η 1η Ιανουαρίου 2027. Μέχρι την ψήφιση και δημοσίευσή του πρόκειται για σχέδιο νόμου. Αυτή η ημερομηνία αφορά την ελληνική ρύθμιση και δεν αποτελεί ημερομηνία εφαρμογής της ευρωπαϊκής πρότασης.
3. Από ποιο έτος γέννησης και μετά αφορά τα παιδιά στην έναρξη εφαρμογής;
Την 1η Ιανουαρίου 2027 ο περιορισμός αφορά παιδιά γεννημένα το 2013 και μετά. Όσα γεννήθηκαν το 2012 ή νωρίτερα θεωρείται ότι έχουν συμπληρώσει το όριο των 15 ετών για τη συγκεκριμένη ρύθμιση. Αυτό δεν καταργεί άλλους κανόνες προστασίας ανηλίκων ή νόμιμους όρους κάθε υπηρεσίας.
4. Ένα παιδί που γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 2012 πρέπει να περιμένει τα γενέθλιά του;
Όχι. Για την εφαρμογή της ελληνικής διάταξης, ως ημερομηνία γέννησης όλων των προσώπων του ίδιου ημερολογιακού έτους θεωρείται η 1η Ιανουαρίου. Συνεπώς, όλα τα παιδιά του 2012 καλύπτουν το όριο από την 1η Ιανουαρίου 2027, όλα του 2013 από την 1η Ιανουαρίου 2028 και όλα του 2014 από την 1η Ιανουαρίου 2029. Πρόκειται για ειδικό κανόνα αυτής της ρύθμισης.
5. Υπάρχει επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση για την παρέμβαση;
Δεν υποστηρίζουμε ότι κάθε χρήση κοινωνικών δικτύων προκαλεί πρόβλημα ψυχικής υγείας σε κάθε παιδί. Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, την ευαλωτότητα, το περιεχόμενο και τον τρόπο χρήσης. Υπάρχουν, όμως, επιστημονικά και εμπειρικά δεδομένα για κινδύνους που δικαιολογούν προληπτική παρέμβαση.
Το συνοδευτικό ευρωπαϊκό υλικό οργανώνει τους κινδύνους γύρω από την υπερβολική χρήση που εκτοπίζει ύπνο και άλλες δραστηριότητες, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και τις επιβλαβείς διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις. Ο σχεδιασμός των πλατφορμών μπορεί να ενισχύει αυτούς τους κινδύνους.
Στη συγκριτική έρευνα EU Kids Online 2026, σε 28.465 παιδιά ηλικίας 10-16 ετών από 19 ευρωπαϊκές χώρες, μόνο το 48% δηλώνει ότι αισθάνεται ασφαλές online. Στην έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Φεβρουαρίου 2025, σε 2.500 μαθητές ηλικίας 10-18 ετών, ένας στους τέσσερις μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου δηλώνει υπερβολική χρήση. Πρόκειται για αυτοαναφορές, όχι για κλινική διάγνωση εθισμού.
Η τεκμηρίωση κινδύνων δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ότι το συγκεκριμένο ηλικιακό όριο θα λύσει από μόνο του το πρόβλημα. Η αποτελεσματικότητά του πρέπει να αξιολογείται στην πράξη.
6. Έχει προηγηθεί επιστημονική επεξεργασία ή η νομοθέτηση είναι πρόωρη;
Δεν ξεκινάμε από μηδενική βάση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε το Special Panel on Child Online Safety, με περισσότερους από 60 ειδικούς από πεδία όπως η υγεία, η παιδοψυχολογία και παιδοψυχιατρική, η πληροφορική και οι κοινωνικές επιστήμες. Συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι νέων, γονέων και οργανώσεων για τα δικαιώματα του παιδιού, ενώ οι συμπρόεδροι συναντήθηκαν και με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων.
Η ευρωπαϊκή πρόταση συνοδεύεται από αναλυτικό έγγραφο εργασίας για τις επιπτώσεις της και αξιοποιεί προηγούμενες εκτιμήσεις επιπτώσεων, επιστημονικές μελέτες και στοιχεία από την εφαρμογή της DSA. Η ελληνική Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης αξιοποιεί, μεταξύ άλλων, δεδομένα του ΠΟΥ, του ΟΟΣΑ, της έρευνας HBSC, του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου και της εθνικής στρατηγικής προστασίας ανηλίκων.
Η επιστημονική αβεβαιότητα για επιμέρους επιπτώσεις επιβάλλει αναλογικά μέτρα, παρακολούθηση και επανεξέταση με βάση νεότερα δεδομένα. Δεν δικαιολογεί ούτε αδράνεια ούτε βεβαιότητες για αποτελέσματα που δεν έχουν ακόμη μετρηθεί.
7. Ποιες πλατφόρμες αφορά;
Το κριτήριο είναι η παροχή υπηρεσίας κοινωνικής δικτύωσης, όχι μόνο η εμπορική ονομασία. Ενδεικτικά παραδείγματα τέτοιων υπηρεσιών είναι το Facebook, το Instagram, το TikTok και το LinkedIn. Το σχέδιο δεν περιέχει κλειστό ονομαστικό κατάλογο. Για υπηρεσίες με μικτές λειτουργίες, ο ακριβής υπαγόμενος και ο τρόπος εφαρμογής χρειάζονται αποσαφήνιση από τις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές όταν οριστικοποιηθεί το κανονιστικό πλαίσιο.
8. Μπορεί ο γονέας να επιτρέψει πρόσβαση πριν από τα 15 στην ελληνική ρύθμιση;
Το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση του ηλικιακού ορίου με γονική συναίνεση ούτε ειδικό περιορισμένο λογαριασμό για τις ηλικίες 13 έως 15.
9. Τι γίνεται αν το παιδί ήδη έχει λογαριασμό;
Η ηλικιακή απαγόρευση δεν προβλέπει εξαίρεση επειδή ο λογαριασμός δημιουργήθηκε πριν από την έναρξη εφαρμογής. Η πρόσβαση θα πρέπει να συμμορφώνεται με το νέο όριο.
10. Πώς θα ελέγχεται η ηλικία;
Για την εφαρμογή του ορίου χρειάζονται κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές λύσεις επαλήθευσης ηλικίας, με ελαχιστοποίηση των δεδομένων και σεβασμό στην ιδιωτική ζωή. Η απλή δήλωση μιας ημερομηνίας γέννησης δεν αρκεί ως αξιόπιστος έλεγχος. Η επιλογή και η λειτουργία των μηχανισμών πρέπει να συμμορφώνονται με το ενωσιακό πλαίσιο. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη λειτουργική εφαρμογή ταυτοποίησης της ηλικίας που καλύπτει όλες τις προδιαγραφές που έχει θέσει η ΕΕ.
11. Η επαλήθευση ηλικίας σημαίνει υποχρεωτική ταυτοποίηση όλων ή υποχρεωτικό Kids Wallet;
Όχι. Το ελληνικό σχέδιο δεν θεσπίζει γενικευμένη ταυτοποίηση όλων των χρηστών ούτε επιβάλλει συγκεκριμένη εφαρμογή. Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται στο συνοδευτικό πλαίσιο ως ενδεδειγμένα παραδείγματα, ενώ μπορούν να αξιοποιούνται και ισοδύναμες λύσεις συμβατές με το ενωσιακό δίκαιο και τις ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές.
Η επαλήθευση ηλικίας διαφέρει από την αποκάλυψη ταυτότητας στην πλατφόρμα. Η αναγκαία πληροφορία είναι εάν ο χρήστης πληροί το σχετικό ηλικιακό όριο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα χρειάζεται έλεγχος ταυτότητας για ενήλικους χρήστες. Σημαίνει ότι ο έλεγχος δεν πρέπει να μετατρέπεται σε γενικευμένη ταυτοποίηση ή παρακολούθηση.
12. Θα πρέπει να δώσω την ταυτότητά μου στην πλατφόρμα και τι σημαίνει απόδειξη μηδενικής γνώσης;
Δεν θεσπίζεται γενική υποχρέωση αποστολής εγγράφου ταυτότητας στην πλατφόρμα. Ένα διακριτικό ηλικίας μπορεί να επιβεβαιώνει ότι καλύπτεται το όριο χωρίς να μεταφέρει όνομα, ακριβή ημερομηνία γέννησης ή αριθμό ταυτότητας.
Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει διασφάλιση ηλικίας με τεχνολογία απόδειξης μηδενικής γνώσης, γνωστή ως zero-knowledge proof. Με απλά λόγια, αποδεικνύεται η ηλικιακή προϋπόθεση χωρίς να αποκαλύπτεται η ταυτότητα.
Η διαδικασία δεν πρέπει να επιτρέπει ταυτοποίηση, εντοπισμό, παρακολούθηση ή κατάρτιση προφίλ. Πρόκειται για συγκεκριμένη πρόβλεψη της ευρωπαϊκής πρότασης.
13. Υπάρχει κίνδυνος αποκλεισμού οικογενειών ή μεταφοράς μεγαλύτερου βάρους στους γονείς;
Αυτός ο κίνδυνος πρέπει να αντιμετωπίζεται από τον σχεδιασμό. Η δυνατότητα διαφορετικών λύσεων επαλήθευσης επιτρέπει να αποφεύγεται η εξάρτηση από μία συγκεκριμένη εφαρμογή ή συσκευή. Χρειάζονται, όμως, στην πράξη προσβάσιμες επιλογές και σαφείς οδηγίες για οικογένειες με περιορισμένη ψηφιακή πρόσβαση ή δεξιότητες.
Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει προσβάσιμα μέσα απόδειξης γονικής μέριμνας και εναλλακτικές διαδικασίες όταν δεν είναι διαθέσιμα τα συνήθη έγγραφα. Διευκρινίζει, επίσης, ότι τα γονικά εργαλεία συμπληρώνουν την ευθύνη των παρόχων και ότι η συμμόρφωση δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από τη διαθεσιμότητα ή την ψηφιακή εξοικείωση του γονέα.
Το Kids Wallet και το parco.gov.gr μπορούν να υποστηρίζουν τις οικογένειες με εργαλεία και πρακτική καθοδήγηση. Η ευθύνη προστασίας, όμως, δεν μπορεί να μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στους γονείς.
14. Η επαλήθευση ηλικίας δημιουργεί νέους κινδύνους κυβερνοασφάλειας και προσωπικών δεδομένων;
Μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους εάν σχεδιαστεί ή εφαρμοστεί ανεπαρκώς. Γι’ αυτό απαιτούνται υψηλή ασφάλεια, ελαχιστοποίηση δεδομένων, περιορισμός σκοπού και προστασία της ιδιωτικότητας ήδη από τον σχεδιασμό. Η προστασία των παιδιών δεν δικαιολογεί περιττή συλλογή εγγράφων ταυτότητας ή χρήση των στοιχείων ηλικίας για διαφήμιση και κατάρτιση προφίλ.
Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει για τους σχετικούς ελέγχους ηλικιακής πρόσβασης πιστοποιημένες ευρωπαϊκές λύσεις από ανεξάρτητους τρίτους, με υψηλή ακρίβεια, αξιοπιστία, ασφάλεια και μη παρεμβατικότητα. Η απόδειξη μηδενικής γνώσης περιορίζει την πληροφορία που αποκαλύπτεται στην πλατφόρμα.
Ούτε η πιστοποίηση ούτε μία τεχνολογία εξαλείφουν κάθε κίνδυνο. Απαιτούνται ασφαλής υλοποίηση, έλεγχοι και αντιμετώπιση περιστατικών, με σεβασμό στον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία των Δεδομένων (ΓΚΠΔ). Στόχος είναι η αξιόπιστη ένδειξη ηλικίας με τη μικρότερη δυνατή επεξεργασία δεδομένων.
15. Αν τα παιδιά μπορούν να παρακάμψουν τον έλεγχο με VPN ή να μετακινηθούν αλλού, έχει νόημα το μέτρο;
Κανένα τεχνικό σύστημα δεν είναι πλήρως απρόσβλητο από παράκαμψη. Η χρήση ψευδούς ηλικίας, ξένου λογαριασμού ή VPN δεν αναιρεί τον κανόνα, αλλά δημιουργεί δυσκολίες που πρέπει να αντιμετωπίζονται. Η επαλήθευση πριν από τη δημιουργία λογαριασμού μπορεί να ενισχύσει την τήρηση του ορίου, χωρίς να εγγυάται απόλυτη αποτελεσματικότητα.
Η πρόταση EU KIDS Act απαγορεύει πρακτικές των παρόχων που υπονομεύουν ή παρακάμπτουν τις υποχρεώσεις τους. Γι’ αυτό χρειάζονται κοινές ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές, συνεργασία με τις πλατφόρμες και αποτελεσματική επιβολή. Πρέπει επίσης να παρακολουθείται αν τα παιδιά μετακινούνται σε υπηρεσίες με μικρότερες εγγυήσεις προστασίας.
16. Προβλέπονται πρόστιμα σε παιδιά ή γονείς;
Οι συγκεκριμένες ελληνικές διατάξεις δεν θεσπίζουν νέο πρόστιμο ή ποινή για παιδιά και γονείς. Η εποπτεία και η επιβολή αφορούν τους παρόχους μέσα από το υφιστάμενο πλαίσιο της DSA και του ν. 5099/2024. Ο γονικός ρόλος παραμένει σημαντικός, αλλά δεν υποκαθιστά την ευθύνη της πλατφόρμας.
17. Ποιος ελέγχει τις πλατφόρμες και πού υποβάλλεται καταγγελία;
Το ελληνικό σχέδιο εντάσσεται στον ν. 5099/2024, τον εφαρμοστικό νόμο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, γνωστής ως DSA. Για παρόχους εγκατεστημένους στην Ελλάδα, το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα εποπτεύουν την εφαρμογή του ηλικιακού ορίου, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους.
Η ΕΕΤΤ είναι ο Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών. Για πάροχο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος, η καταγγελία μπορεί να υποβληθεί στην Ελλάδα και να διαβιβαστεί από την ΕΕΤΤ στον αρμόδιο Συντονιστή του κράτους εγκατάστασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει τις αρμοδιότητες που προβλέπει η DSA για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, με κατανομή ευθύνης ανάλογα με την υποχρέωση και τη διαδικασία που έχει κινηθεί.
Καταγγελία για παράβαση της DSA μπορεί να υποβληθεί μέσω της σχετικής φόρμας της ΕΕΤΤ. Είναι χρήσιμο να περιλαμβάνει την υπηρεσία, το περιστατικό, ημερομηνίες και αποδεικτικά στοιχεία. Δεν δημιουργείται νέος εποπτικός φορέας ή νέο αυτοτελές σύστημα προστίμων.
18. Πρέπει οι γονείς να κάνουν κάποια ενέργεια από τώρα;
Δεν προβλέπεται γενική υποχρέωση εγγραφής όλων των οικογενειών σε συγκεκριμένη εφαρμογή. Μπορούν ήδη να ελέγξουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου, να συζητήσουν με το παιδί το νέο όριο και να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις και τις ενημερώσεις των πλατφορμών. Για ενημέρωση σχετικά με τον γονικό έλεγχο μπορούν να αξιοποιούν το parco.gov.gr.
19. Τι αλλάζει για παιδιά από 15 έως 17 ετών;
Δεν εμπίπτουν στην ελληνική ηλικιακή απαγόρευση, εφόσον καλύπτουν το όριο με τον ειδικό τρόπο υπολογισμού της διάταξης. Παραμένουν όμως ανήλικοι και δικαιούνται τις προστασίες του ευρωπαϊκού πλαισίου. Η συμπλήρωση του ορίου δεν σημαίνει απεριόριστη χρήση ούτε απαλλαγή των παρόχων από τις υποχρεώσεις προστασίας τους.
20. Το όριο των 15 περιορίζει δυσανάλογα την ενημέρωση και την έκφραση των παιδιών;
Η πρόσβαση στην πληροφορία, η έκφραση και η κοινωνική συμμετοχή των παιδιών είναι δικαιώματα που πρέπει να συνεκτιμώνται. Τα ψηφιακά περιβάλλοντα προσφέρουν επίσης μάθηση, δημιουργικότητα και υποστήριξη. Η ρύθμιση αφορά συγκεκριμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης πριν από τα 15, χωρίς να θεσπίζει γενική απαγόρευση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας.
Επιδιώκει να περιορίσει την πρώιμη έκθεση σε κινδύνους που συνδέονται με προβληματική χρήση, διαταραχή ύπνου, επιβλαβές περιεχόμενο και ανεπιθύμητες επαφές. Η ευρωπαϊκή πρόταση αντιμετωπίζει και συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σχεδιασμού, όπως την ατέρμονη κύλιση και τα συστήματα συστάσεων που επιδιώκουν παρατεταμένη εμπλοκή.
Η αναλογικότητα χρειάζεται να τεκμηριώνεται ως προς το πεδίο, την εφαρμογή και τις συνέπειες του μέτρου. Η προστασία πρέπει να συνδυάζεται με προσβάσιμες ασφαλείς δυνατότητες ενημέρωσης, επικοινωνίας και έκφρασης.
21. Γιατί δεν αρκούν ο ψηφιακός γραμματισμός και τα γονικά εργαλεία;
Η εκπαίδευση και η ρύθμιση λειτουργούν συμπληρωματικά. Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν να αξιολογούν περιεχόμενο, να αναγνωρίζουν κινδύνους και να ζητούν βοήθεια. Οι γονείς χρειάζονται ενημέρωση και εύχρηστα εργαλεία. Αυτά, όμως, δεν μπορούν να αντισταθμίσουν μόνα τους τους σχεδιασμούς που ενισχύουν την προβληματική χρήση.
Η ελληνική παρέμβαση εντάσσεται στην ευρύτερη εθνική στρατηγική προστασίας ανηλίκων, με ψηφιακή παιδεία και υποστήριξη οικογενειών. Η ευρωπαϊκή πρόταση συνδυάζει ηλικιακούς κανόνες με ασφαλή σχεδιασμό, διασφάλιση ηλικίας, γονικά εργαλεία και επιβολή. Οι πάροχοι οφείλουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις υπηρεσίες που σχεδιάζουν και διαθέτουν. Τα γονικά εργαλεία λειτουργούν συμπληρωματικά.
22. Η ελληνική ρύθμιση είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό δίκαιο;
Η ελληνική πρωτοβουλία αξιοποιεί τον ν. 5099/2024 και τις αρμόδιες αρχές και διαδικασίες συνεργασίας της DSA. Δεν δημιουργεί παράλληλο αυτοτελές εθνικό σύστημα εποπτείας. Σύμφωνα με την ενημέρωση για τη νομοθετική πρωτοβουλία, το σχέδιο κοινοποιήθηκε και συζητήθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας.
Η ευρωπαϊκή πρόταση κινείται προς ηλικιακά όρια, ουσιαστική επαλήθευση και αυξημένη ευθύνη παρόχων. Αυτό δείχνει κοινή κατεύθυνση πολιτικής, αλλά δεν αποτελεί από μόνο του οριστική κρίση νομιμότητας κάθε εθνικής διάταξης. Η συμβατότητα κρίνεται βάσει του ισχύοντος ενωσιακού δικαίου, ενώ η τελική σχέση των δύο πλαισίων θα εξαρτηθεί και από το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού Κανονισμού που θα εγκριθεί.
23. Πώς διαφέρει το EU KIDS Act από την ελληνική ρύθμιση;
Η ελληνική ρύθμιση επικεντρώνεται στην πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα. Η ευρωπαϊκή πρόταση, που είναι ακόμη υπό διαμόρφωση και έγκριση, περιλαμβάνει επιπλέον υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως ψηφιακούς συντρόφους ΤΝ και γενικούς συνομιλιακούς βοηθούς. Προβλέπει διαφορετικές υποχρεώσεις ανά υπηρεσία και ευρύτερους κανόνες ασφαλούς σχεδιασμού. Δεν επιβάλλει τον ίδιο ηλικιακό αποκλεισμό σε κάθε ψηφιακή υπηρεσία.
24. Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση για παιδιά από 13 έως κάτω των 15;
Ο πάροχος μπορεί να προσφέρει ειδικό περιορισμένο λογαριασμό, τον οποίο δημιουργεί γονέας ή κηδεμόνας. Τα γονικά εργαλεία είναι υποχρεωτικά ενεργά, ο γονέας μπορεί να θέτει ημερήσιο όριο που δεν υπερβαίνει τη μία ώρα και να προεγκρίνει νέες επαφές ή να περιορίζει τον αριθμό τους. Ο πάροχος επαληθεύει την ηλικία και τη γονική ιδιότητα. Δεν πρόκειται για πλήρη αυτόνομο λογαριασμό. Η νομοθεσία αυτή ακόμη δεν έχει ψηφιστεί.
25. Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση για παιδιά κάτω των 13;
Δεν επιτρέπει λογαριασμό κοινωνικού δικτύου στο όνομα του παιδιού. Προβλέπει στενή εξαίρεση για περιορισμένη πρόσβαση μέσω λογαριασμού γονέα σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες βίντεο, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και γονικό έλεγχο. Δεν πρόκειται για γενική άδεια χρήσης του κανονικού λογαριασμού ενός ενηλίκου.
26. Ποιος φέρει την ευθύνη και ποιες κυρώσεις προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία;
Πρωτίστως ο πάροχος. Οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες υποβάλλουν σχέδιο συμμόρφωσης και αναθέτουν ανεξάρτητο έλεγχο με δική τους δαπάνη. Η επιβολή αξιοποιεί τη DSA και, για τα σχετικά συστήματα ΤΝ, τον AI Act. Προβλέπονται κυρώσεις που, κατά το εφαρμοστέο καθεστώς, μπορούν να φθάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών. Δεν πρόκειται για πρόστιμο που επιβάλλεται αυτομάτως για κάθε περιστατικό.
27. Είναι ήδη νόμος το EU KIDS Act και ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2027;
Όχι. Είναι πρόταση ευρωπαϊκού Κανονισμού που απαιτεί έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Οι τελικές διατάξεις, οι ημερομηνίες εφαρμογής και η σχέση με τις εθνικές ρυθμίσεις θα προκύψουν από τη νομοθετική διαδικασία. Η 1η Ιανουαρίου 2027 αφορά την προβλεπόμενη έναρξη της ελληνικής ρύθμισης.
28. Πώς θα κριθεί αν το μέτρο πετυχαίνει;
Η επιτυχία δεν μετριέται μόνο στον αριθμό λογαριασμών που αποκλείονται αλλά στην κατανόηση από τους γονείς, τα παιδιά και τις εταιρίες τεχνολογίας ότι η προστασία των ανηλίκων από επιβλαβές περιεχόμενο αποτελεί πλέον εθνική προτεραιότητα που επιβάλλει τη λήψη ειδικών μέτρων. Χρειάζεται να εξετάζονται η πραγματική τήρηση του ορίου, η προβληματική χρήση, ο ύπνος και η ευημερία των παιδιών, οι αδικαιολόγητοι αποκλεισμοί, τα σφάλματα επαλήθευσης και η μετακίνηση σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες.
