Ο ιδρυτής της Bridgewater Associates, ενός από τα μεγαλύτερα παγκόσμια επενδυτικά κεφάλαια, προειδοποιεί ότι η αγορά πλησιάζει στο σημείο όπου η έκρηξη των επενδύσεων στην AI, χρηματοδοτούμενη μέσα από την δημιουργία χρεών, μπορεί να αντιστραφεί. Τι λένε τα στοιχεία και πού τελειώνει η προειδοποίηση και αρχίζει η κινδυνολογία
Ο Ray Dalio, ιδρυτής της Bridgewater Associates, ενός από τα μεγαλύτερα παγκοσμίως επενδυτικά κεφάλαια τύπου hedge fund και μιας εταιρείας που ειδικεύεται στην ανάλυση των παγκόσμιων μακροοικονομικών και χρηματοπιστωτικών κύκλων, έβαλε σήμερα τη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη σε διαφορετική βάση. Ο Dalio, ένας από τους γνωστότερους επενδυτές διεθνώς, δεν μίλησε ως τεχνολόγος ούτε ως ειδικός στην ανάπτυξη συστημάτων AI. Η παρέμβασή του αφορά την αγορά, τις αποτιμήσεις, το χρέος, τα επιτόκια και τον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται η τεράστια επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Μιλώντας στο Forbes Global CEO Conference στη Σιγκαπούρη, η θέση του ήταν συγκεκριμένη: η AI μπορεί να είναι εξαιρετική τεχνολογία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι επενδύσεις στις εταιρείες και στις υποδομές της AI είναι εξίσου καλές επενδύσεις στις σημερινές αποτιμήσεις. Κατά τον Dalio, η αγορά εμφανίζει πλέον χαρακτηριστικά «κλασικής φούσκας» και πλησιάζει στο σημείο όπου η άνοδος των επιτοκίων και το αυξανόμενο κόστος χρηματοδότησης μπορούν να αρχίσουν να πιέζουν επιχειρήσεις, αποτιμήσεις και οικονομική δραστηριότητα.
Η θέση του Dalio: το πρόβλημα είναι η χρηματοδότηση και η «κλασική φούσκα»
Ο πυρήνας της παρέμβασής του είναι το χρέος. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί επενδύουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια στην AI και ένα αυξανόμενο μέρος της επενδυτικής επέκτασης χρηματοδοτείται μέσω δανεισμού. Την ίδια στιγμή, οι αποδόσεις των ομολόγων έχουν αυξηθεί, ανεβάζοντας το κόστος του χρήματος. Για τον Dalio, αυτό είναι το κρίσιμο σημείο του κύκλου: όσο η άνοδος των επιτοκίων δεν επηρεάζει ουσιαστικά τις επιχειρήσεις και τις αποτιμήσεις, η ανοδική αγορά μπορεί να συνεχίζεται. Όταν όμως το υψηλότερο κόστος χρήματος αρχίσει να επηρεάζει την κερδοφορία, τις επενδύσεις και τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, τότε μπορεί να ξεκινήσει η αντίστροφη κίνηση. Όπως είπε, η αγορά βρίσκεται πριν από αυτό το σημείο, αλλά πλησιάζει σε αυτό.
Ο Dalio δεν στηρίζει την άποψή του μόνο στις υψηλές τιμές των μετοχών. Επικαλείται κυρίως αποτιμήσεις, συγκέντρωση και χρηματοδότηση. Οι χρηματιστηριακές αποδόσεις έχουν συγκεντρωθεί σε μικρό αριθμό μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, ενώ παράλληλα η επενδυτική δαπάνη για την AI αυξάνεται με μεγάλη ταχύτητα. Οι χρηματοδοτικές ανάγκες των εταιρειών και των υποδομών AI μεγαλώνουν αντίστοιχα. Ο Dalio υποστήριξε ότι δείκτες που αφορούν τις αποτιμήσεις, την ιδιοκτησία του πλούτου και τη συγκέντρωση της αγοράς έχουν πλησιάσει επίπεδα που παραπέμπουν στις φούσκες του 2000 και του 1929. Αυτό δεν σημαίνει ότι προέβλεψε επανάληψη του 1929 ή του 2000. Σημαίνει ότι βλέπει παρόμοια χαρακτηριστικά υπερσυγκέντρωσης και υπερβολής.
Άλλο ο πλούτος και άλλο το χρήμα
Ο Dalio έβαλε στο τραπέζι και μια δεύτερη παράμετρο. Η χρηματιστηριακή αξία μιας εταιρείας αποτελεί πλούτο στα χαρτιά. Δεν είναι όμως το ίδιο πράγμα με διαθέσιμο χρήμα. Για να μετατραπεί ο πλούτος σε χρήμα, πρέπει να πουληθούν περιουσιακά στοιχεία. Εάν πολλοί επενδυτές θελήσουν ταυτόχρονα να μετατρέψουν τις υψηλές αποτιμήσεις σε μετρητά, δημιουργείται πίεση στις τιμές. Σε αυτό το σημείο, κατά τον Dalio, μπορεί να «τρυπήσει» μια φούσκα. Σε σημαντικό μέρος της, ναι. Όχι όμως στον βαθμό που μπορεί να υπονοεί η φράση «έρχεται κραχ». Το σημαντικό είναι ότι ο προβληματισμός για τη χρηματοδότηση της AI δεν προέρχεται μόνο από τον Dalio. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει επίσης επισημάνει ότι οι επενδύσεις στην AI δημιουργούν χρηματοπιστωτικούς κινδύνους, ιδιαίτερα εάν οι υψηλές αποτιμήσεις των εταιρειών δεν συνοδευτούν από αντίστοιχη αύξηση κερδών και παραγωγικότητας. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι επενδύσεις που σχετίζονται με την AI θα μπορούσαν να ξεπεράσουν σε μέγεθος ιστορικά κύματα επενδύσεων σε υποδομές, ενώ προειδοποιεί ότι η υψηλή συγκέντρωση επενδύσεων σε συγκεκριμένες εταιρείες αυξάνει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης χρηματοπιστωτικής αναταραχής εάν οι προσδοκίες για τα κέρδη δεν επαληθευτούν. Το ίδιο το ΔΝΤ, ωστόσο, δεν υποστηρίζει ότι η AI οδηγεί αναπόφευκτα σε κρίση. Αντίθετα, εκτιμά ότι εφόσον η τεχνολογία αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να προσθέσει περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα ετησίως στην παγκόσμια ανάπτυξη.
Το κρίσιμο τεστ είναι τα κέρδη. Προειδοποίηση, όχι πρόβλεψη ημερομηνίας για κραχ
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της συζήτησης. Η αγορά θα κρίνει τελικά εάν ο Dalio έχει δίκιο όχι από το μέγεθος των επενδύσεων στην AI, αλλά από το αν αυτές οι επενδύσεις θα μετατραπούν σε πραγματικά έσοδα, κέρδη και παραγωγικότητα. Εάν οι εταιρείες που επενδύουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια καταφέρουν να δημιουργήσουν αντίστοιχες ταμειακές ροές και κέρδη, οι σημερινές υψηλές αποτιμήσεις μπορεί να δικαιολογηθούν. Εάν όμως η επένδυση συνεχίσει να αυξάνεται πολύ ταχύτερα από τα έσοδα και τα κέρδη, ενώ παράλληλα παραμένει υψηλό το κόστος του χρήματος, τότε ο μηχανισμός που περιγράφει ο Dalio γίνεται πολύ πιο επικίνδυνος. Ο Dalio έχει επομένως ισχυρό επιχείρημα όταν μιλά για υψηλές αποτιμήσεις, συγκέντρωση της αγοράς, τεράστιες επενδυτικές ανάγκες και αυξανόμενη χρήση χρέους.
Δεν έδωσε όμως ημερομηνία για κατάρρευση. Δεν είπε ότι η AI θα καταρρεύσει αύριο, ούτε ότι επαναλαμβάνεται το 2000 ή το 1929. Είπε ότι η αγορά πλησιάζει στο σημείο όπου οι υψηλότερες επιτοκιακές επιβαρύνσεις μπορούν να αρχίσουν να λειτουργούν ως καταλύτης για το σπάσιμο της φούσκας. Αυτή είναι η ουσιαστική διάκριση. Η AI δεν είναι από μόνη της η φούσκα, σύμφωνα με τη θέση του Dalio. Η φούσκα βρίσκεται στις αποτιμήσεις, στη συγκέντρωση κεφαλαίων και στη χρηματοδοτική επέκταση που έχει δημιουργηθεί γύρω από την AI. Και το ερώτημα που πλέον δεν μπορεί να αγνοήσει η αγορά είναι ένα: οι τεράστιες επενδύσεις στην AI θα δημιουργήσουν τα κέρδη που σήμερα προεξοφλούν οι αγορές ή ένα μέρος αυτών των αποτιμήσεων στηρίζεται περισσότερο στις προσδοκίες παρά στα πραγματικά οικονομικά αποτελέσματα; Εκεί θα κριθεί τελικά εάν η σημερινή προειδοποίηση του Dalio θα αποδειχθεί έγκαιρη ανάλυση ενός πραγματικού χρηματοπιστωτικού κινδύνου ή υπερβολικά απαισιόδοξη ανάγνωση ενός τεχνολογικού κύκλου που βρίσκεται ακόμη σε πλήρη ανάπτυξη.
