του Πάνου Παπαϊωάννου
Το σχέδιο νόμου για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Gigabit Infrastructure Act τέθηκε την 1η Οκτωβρίου σε δημόσια διαβούλευση από τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, φέρνοντας στο προσκήνιο ένα ζήτημα που αφορά άμεσα δήμους, παρόχους και πολίτες: Πώς οι νέες ψηφιακές υποδομές θα αναπτύσσονται χωρίς κάθε νέο έργο να σημαίνει και μια νέα εκσκαφή. Στόχος του νέου πλαισίου είναι η καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών, ο συντονισμός των τεχνικών έργων και η επιτάχυνση της ανάπτυξης δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας.
Η ουσία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σε μία απλή αλλαγή προσέγγισης: οι τηλεπικοινωνιακές υποδομές δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ένα ξεχωριστό έργο που γίνεται κάθε φορά από την αρχή, αλλά ως μέρος του συνολικού σχεδιασμού των υποδομών μιας πόλης.
Τέλος στις πολλαπλές εκσκαφές
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης περιγράφει έναν από τους βασικούς στόχους του νέου πλαισίου με πολύ πρακτικό τρόπο: να αξιοποιούνται οι υποδομές που ήδη υπάρχουν, όπως αγωγοί και δίκτυα κοινής ωφέλειας, αντί να δημιουργούνται συνεχώς νέες. Παράλληλα, προβλέπεται καλύτερος συντονισμός των τεχνικών έργων, ώστε διαφορετικοί φορείς να μην χρειάζεται να παρεμβαίνουν διαδοχικά στον ίδιο δρόμο.
Για έναν δήμο αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός ενός έργου οδοποιίας, μιας ανάπλασης ή μιας παρέμβασης σε πεζοδρόμια μπορεί να πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τις ανάγκες ανάπτυξης των τηλεπικοινωνιακών δικτύων. Η επίσημη ανακοίνωση της ΓΓΤΤ μιλά χαρακτηριστικά για συντονισμένες εργασίες και αποκαταστάσεις οδοστρωμάτων και πεζοδρομίων, ώστε ο ίδιος δρόμος να μη χρειάζεται να ανοίγει επανειλημμένα από διαφορετικούς φορείς.
Ένας ψηφιακός χάρτης για το τι υπάρχει κάτω από την πόλη
Κεντρικό ρόλο αποκτά το Ενιαίο Σημείο Πληροφόρησης, μέσω του οποίου πάροχοι, δήμοι και άλλοι αρμόδιοι φορείς θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες για τις υφιστάμενες υποδομές και τα προγραμματισμένα έργα.
Η ΓΓΤΤ περιγράφει το Ενιαίο Σημείο Πληροφόρησης ως κεντρική ψηφιακή πύλη για τις διαδικασίες που συνδέονται με την ανάπτυξη των δικτύων. Παράλληλα, αυτό συνδέεται με υφιστάμενα εργαλεία, όπως ο Χάρτης Ευρυζωνικότητας & Μητρώο Δικτύων και το πληροφοριακό σύστημα e-Διέλευσις.
Η λογική είναι σημαντική: πριν σχεδιαστεί μια νέα παρέμβαση, να υπάρχει καλύτερη εικόνα για το τι έχει ήδη κατασκευαστεί και τι πρόκειται να κατασκευαστεί. Για τους δήμους, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε καλύτερο συντονισμό μεταξύ τεχνικών υπηρεσιών, παρόχων και άλλων οργανισμών που παρεμβαίνουν στον δημόσιο χώρο.
Οι άδειες αποκτούν συγκεκριμένο χρόνο
Ένα ακόμη στοιχείο του νέου πλαισίου αφορά τις διαδικασίες αδειοδότησης. Η ελληνική εφαρμογή του GIA προβλέπει σαφέστερες διαδικασίες και συγκεκριμένες προθεσμίες, με στόχο να περιοριστούν οι διοικητικές καθυστερήσεις που μπορούν να επιβραδύνουν την ανάπτυξη ενός δικτύου.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία για τις επενδύσεις σε οπτικές ίνες, καθώς η ανάπτυξη ενός δικτύου δεν εξαρτάται μόνο από το διαθέσιμο κεφάλαιο και τον τεχνικό εξοπλισμό, αλλά και από το πόσο γρήγορα μπορεί να ολοκληρωθεί ο κύκλος των απαιτούμενων εγκρίσεων.
Για την Αυτοδιοίκηση, επομένως, η πρόκληση δεν είναι μόνο να επιτρέψει την ανάπτυξη των δικτύων, αλλά να μπορεί να τη διαχειριστεί με βάση προβλεπόμενες και ψηφιακά οργανωμένες διαδικασίες.
Τα νέα κτίρια θα πρέπει να είναι «fiber ready»
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει επίσης πρόβλεψη ώστε τα νέα κτίρια να διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές για τη μελλοντική σύνδεσή τους με δίκτυα οπτικών ινών. Η κατεύθυνση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη ευρωπαϊκή φιλοσοφία του Gigabit Infrastructure Act, ο οποίος επιδιώκει να διευκολύνει την ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας και να μειώσει το κόστος και τον χρόνο ανάπτυξής τους.
Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός εφαρμόζεται πλήρως από τις 12 Μαΐου 2026. Συνεπώς, αυτό που συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα δεν είναι η έναρξη του GIA, αλλά η θεσμική και πρακτική προσαρμογή της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Από το «σκάβω και συνδέω» στον ψηφιακό σχεδιασμό της πόλης
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, θα είναι το πώς θα εφαρμοστεί το νέο πλαίσιο στην πράξη. Η τεχνολογία και οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να δώσουν στους δήμους καλύτερη εικόνα των υποδομών. Δεν μπορούν όμως από μόνες τους να λύσουν τα προβλήματα συντονισμού μεταξύ διαφορετικών φορέων, παρόχων και τεχνικών υπηρεσιών.
Το ενδιαφέρον με το Gigabit Infrastructure Act είναι ότι μεταφέρει τη συζήτηση για την ψηφιακή μετάβαση σε ένα πολύ πιο πρακτικό επίπεδο. Δεν αφορά μόνο την ταχύτητα του Internet που θα φτάσει στο σπίτι ή στην επιχείρηση. Αφορά το πώς σχεδιάζεται ο ίδιος ο δημόσιος χώρος.
Αν ένας δρόμος πρόκειται να ανακατασκευαστεί, αν κατασκευάζεται ένα νέο δημοτικό κτίριο ή αν σχεδιάζεται μια μεγάλη ανάπλαση, οι ψηφιακές υποδομές μπορούν πλέον να εντάσσονται εξαρχής στον σχεδιασμό αντί να προστίθενται εκ των υστέρων.
Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό στοίχημα για τα Smart Cities στην Ελλάδα: Πώς θα ενταχθεί η περισσότερη τεχνολογία μέσα στον ίδιο τον σχεδιασμό της πόλης.
Η δημόσια διαβούλευση για το ελληνικό σχέδιο εφαρμογής του Gigabit Infrastructure Act, που θα διαρκέσει μέχρι της 15 Οκτωβρίου, αποτελεί μία ευκαιρία να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται, αδειοδοτούνται και συντονίζονται οι ψηφιακές υποδομές στους ελληνικούς δήμους, παρά τις μεμονωμένες αντιδράσεις.
Η ΠΟΜΙΔΑ ζητά αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών
Θετικά υποδέχεται η ΠΟΜΙΔΑ το σχέδιο νόμου, ζητώντας όμως σαφέστερες προβλέψεις για τα κτίρια που διαθέτουν ήδη υποδομές οπτικών ινών.
Η Ομοσπονδία επισημαίνει την ανάγκη να αποφεύγονται παράλληλες εγκαταστάσεις διαφορετικών παρόχων, καθώς και πρόσθετες διοικητικές διαδικασίες ή κόστη για τους ιδιοκτήτες. Ειδικότερα, ζητά την αποσαφήνιση του άρθρου 8, ώστε να αξιοποιούνται κατά προτεραιότητα οι κατάλληλες υφιστάμενες υποδομές.
