ΑΑΔΕ: Τα 40 εκατ. της νέας μεγαλοαπάτης και το δύσκολο τεστ για την ΑΑΔΕ
Εικονικές συναλλαγές, εταιρείες με περιορισμένη πραγματική δραστηριότητα, φορολογικές επιστροφές και ένα πολύ μεγάλο ερώτημα για το πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί πλέον ο ψηφιακός ελεγκτικός μηχανισμός του κράτους. Η νέα υπόθεση απάτης σε βάρος του Δημοσίου, με τη ζημία να προσεγγίζει τα 40 εκατ. ευρώ, φέρνει ξανά στο προσκήνιο όχι μόνο τη δράση των κυκλωμάτων οικονομικού εγκλήματος αλλά και τις δυνατότητες έγκαιρης ανίχνευσής τους από τις κρατικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται ένα σύνθετο σχήμα εταιρειών και συναλλαγών, μέσα από το οποίο φέρεται να δημιουργήθηκε τεχνητή φορολογική εικόνα και να προέκυψαν απαιτήσεις έναντι του Δημοσίου. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το τελικό ύψος της ζημίας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα τέτοιο οικονομικό αποτύπωμα μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς να ενεργοποιηθούν εγκαίρως όλοι οι διαθέσιμοι ελεγκτικοί μηχανισμοί.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΑΑΔΕ παρουσιάζεται ως ένας από τους πλέον ψηφιοποιημένους φορολογικούς μηχανισμούς της χώρας. Η Αρχή διαθέτει πλέον ηλεκτρονικά τιμολόγια, δεδομένα POS, myDATA, ψηφιακές δηλώσεις, ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και εργαλεία ανάλυσης κινδύνου. Παράλληλα, έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να αξιοποιεί αλγορίθμους για να εντοπίζει ύποπτα δίκτυα επιχειρήσεων. Σε πρόσφατη μεγάλη υπόθεση, μάλιστα, αλγόριθμος της ΑΑΔΕ οδήγησε στον εντοπισμό κυκλώματος με 380 επιχειρήσεις και 205 αχυρανθρώπους, με χρέη περίπου 43 εκατ. ευρώ.
Το ερώτημα που δεν μπορεί πλέον να αποφευχθεί. Η ΑΑΔΕ από τον έλεγχο στην πρόληψη
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό ζήτημα.
Η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης δεν μπορεί να μετριέται μόνο από τον αριθμό των ηλεκτρονικών υπηρεσιών ή των δεδομένων που συγκεντρώνει το κράτος. Το πραγματικό τεστ είναι εάν αυτά τα δεδομένα μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους και να μετατραπούν σε έγκαιρη προειδοποίηση. Εάν μια επιχείρηση εμφανίζει ξαφνικά πολύ μεγάλη οικονομική δραστηριότητα, πραγματοποιεί συναλλαγές με περιορισμένο αριθμό αντισυμβαλλομένων, δημιουργεί ασυνήθιστες φορολογικές απαιτήσεις και στη συνέχεια ζητά σημαντικές επιστροφές, αυτά θα πρέπει να αποτελούν αυτομάτως σήματα κινδύνου. Η τεχνολογία υπάρχει. Το ζήτημα είναι εάν υπάρχει η αναγκαία επιχειρησιακή διασύνδεση ώστε τα σήματα αυτά να αξιοποιούνται πριν φύγουν τα χρήματα από τα κρατικά ταμεία.
Η ΑΑΔΕ έχει αναμφισβήτητα αλλάξει επίπεδο. Η εικόνα της φορολογικής διοίκησης που βασιζόταν αποκλειστικά σε χειρόγραφους ελέγχους και εκ των υστέρων διασταυρώσεις ανήκει σε μεγάλο βαθμό στο παρελθόν. Σήμερα υπάρχουν πολύ περισσότερα δεδομένα και πολύ ισχυρότερα ψηφιακά εργαλεία. Η ίδια η ΑΑΔΕ χρησιμοποιεί αλγοριθμική ανάλυση της φορολογικής συμπεριφοράς για την επιλογή υποθέσεων προς έλεγχο. Όμως η νέα πραγματικότητα δημιουργεί και μια νέα απαίτηση: ο αλγόριθμος δεν πρέπει απλώς να επιλέγει ποιον θα ελέγξει ο ελεγκτής. Πρέπει να μπορεί να σημαίνει συναγερμό πριν δημιουργηθεί η ζημία.
Αυτό είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα.
Η κυβέρνηση έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στην ψηφιοποίηση του κράτους και ειδικότερα στην ηλεκτρονική παρακολούθηση της οικονομικής δραστηριότητας. Δικαίως. Η ψηφιοποίηση έχει ήδη περιορίσει σημαντικά την αδιαφάνεια και έχει δώσει στις ελεγκτικές αρχές εργαλεία που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό οι απαιτήσεις πλέον είναι υψηλότερες. Δεν αρκεί να λέμε ότι το κράτος «βλέπει» τις συναλλαγές. Πρέπει να μπορεί να εξηγεί γιατί, ενώ βλέπει εκατομμύρια συναλλαγές, δεν εντοπίζονται εγκαίρως τα πιο ακραία και ύποπτα μοτίβα. Η υπόθεση των περίπου 40 εκατ. ευρώ μετατρέπει έτσι μια υπόθεση οικονομικού εγκλήματος σε τεστ τεχνολογικής επάρκειας του Δημοσίου.
Το επόμενο βήμα: τεχνητή νοημοσύνη και διασύνδεση
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι περισσότεροι έλεγχοι με τον παραδοσιακό τρόπο. Το κράτος δεν μπορεί να προσλάβει τόσους ελεγκτές όσες είναι οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται καθημερινά στην οικονομία. Μπορεί, όμως, να χρησιμοποιήσει καλύτερα τα δεδομένα που ήδη διαθέτει. Η επόμενη γενιά της ΑΑΔΕ πρέπει να βασιστεί σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και προηγμένης ανάλυσης δεδομένων που θα συσχετίζουν φορολογικά στοιχεία, εταιρικές σχέσεις, συναλλαγές, τιμολόγια, ΦΠΑ και χρηματοοικονομικές κινήσεις και θα εντοπίζουν ασυνήθιστες συμπεριφορές σε πραγματικό χρόνο. Και αυτό απαιτεί κάτι ακόμη πιο δύσκολο: διαλειτουργικότητα μεταξύ των κρατικών μηχανισμών. ΑΑΔΕ, Αρχή για το Ξέπλυμα, τράπεζες, οικονομική αστυνομία και δικαστικές αρχές πρέπει να μπορούν να ανταλλάσσουν πληροφορίες γρήγορα, νόμιμα και με ασφαλείς ψηφιακές διαδικασίες.
Γιατί στο τέλος της ημέρας το ερώτημα δεν είναι αν το Δημόσιο διαθέτει δεδομένα. Τα διαθέτει. Το ερώτημα είναι εάν διαθέτει την τεχνολογία, τους αλγορίθμους και κυρίως την οργανωτική ικανότητα να τα μετατρέπει σε πρόληψη.
Τα 40 εκατ. ευρώ είναι επομένως κάτι περισσότερο από το μέγεθος μιας απάτης. Είναι ένας ακόμη δείκτης για το εάν το ψηφιακό κράτος περνά από την εποχή της ηλεκτρονικής καταγραφής στην εποχή της προληπτικής κρατικής νοημοσύνης.
