Τα πρώην λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ στην Πτολεμαΐδα επισκέπτεται σήμερα, Παρασκευή 28 Αυγούστου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης με στόχο να αναδείξει τη νέα σημειολογία της κυβερνητικής στρατηγικής μέσω της οποίας μια περιοχή, που για δεκαετίες αποτέλεσε την «ενεργειακή καρδιά» της Ελλάδας, βρίσκεται μπροστά στο δύσκολο εγχείρημα της μετάβασης σε ένα εντελώς διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο.
Στο πρόγραμμά του περιλαμβάνονται η ενημέρωσή του και για την επένδυση της Wonderplant στη Μαυροπηγή και τις πορείας υλοποίησης της μονάδας Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ) της ΔΕΗ στην Καρδιά, ενώ στη συνέχεια θα μεταβεί στην Κοζάνη. Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η εξάρτηση της χώρας από τον λιγνίτη υποχωρεί, τα ορυχεία αλλάζουν χρήση και η περιοχή αναζητά τις επενδύσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση της επόμενης ημέρας.
Από τα ορυχεία στη νέα οικονομία
Για δεκαετίες η οικονομική ζωή της Πτολεμαΐδας ήταν δεμένη με τη ΔΕΗ. Τα ορυχεία τροφοδοτούσαν τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, οι μονάδες στήριζαν την εθνική ηλεκτροπαραγωγή και γύρω από αυτό το σύστημα είχε δημιουργηθεί ένα τεράστιο δίκτυο εργαζομένων, εργολάβων, προμηθευτών και τοπικών επιχειρήσεων.
Σήμερα οι εκτάσεις των πρώην λιγνιτωρυχείων καλούνται να αποκτήσουν νέα παραγωγική χρήση. Και τα πρώτα παραδείγματα δείχνουν ότι η μετάβαση δεν περιορίζεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η περιοχή διεκδικεί πλέον ρόλο στην Αγροδιατροφή υψηλής τεχνολογίας, στα Data Centers, στο Cloud και στην τεχνητή νοημοσύνη.
Το Mega Data Center της ΔΕΗ. που αλλάζει τα δεδομένα
Στον πρώην ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου η ΔΕΗ σχεδιάζει την δημιουργία Mega Data Center ισχύος 300 MW, με δυνατότητα μελλοντικής ανάπτυξης έως και 1 GW, εφόσον εξασφαλιστεί η απαιτούμενη ζήτηση από μεγάλους διεθνείς παρόχους cloud και hyperscalers. Το project αποτελεί ίσως το πιο φιλόδοξο σχέδιο της νέας εποχής για τη Δυτική Μακεδονία.
Η πρώτη φάση της επένδυσης υπολογίζεται σε περίπου 2,1-2,4 δισ. ευρώ, ενώ στο σενάριο πλήρους ανάπτυξης προς το 1 GW η συνολική επένδυση μπορεί να φτάσει τα 7-8 δισ. ευρώ.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανατροπή.
Η περιοχή που δημιουργήθηκε γύρω από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη επιχειρεί να μετατραπεί σε περιοχή που θα παρέχει ενέργεια και υπολογιστική ισχύ στην ψηφιακή οικονομία. Τα data centers χρειάζονται τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και αξιόπιστες υποδομές. Η ΔΕΗ επιχειρεί να αξιοποιήσει ακριβώς αυτό το πλεονέκτημα: τη γη των πρώην λιγνιτικών εγκαταστάσεων, τα δίκτυα και την ενεργειακή υποδομή που έχει δημιουργηθεί στην περιοχή.
Από τον λιγνίτη στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Η προοπτική γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα λόγω της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης.
Τα μεγάλα μοντέλα AI και οι υπηρεσίες cloud απαιτούν υπολογιστικά κέντρα τεράστιας ισχύος. Ένα data center 300 MW δεν αποτελεί απλώς μια εγκατάσταση αποθήκευσης δεδομένων. Πρόκειται για υποδομή μεγάλης κλίμακας της ψηφιακής οικονομίας.
Εάν το σχέδιο της ΔΕΗ προχωρήσει, η Δυτική Μακεδονία θα μπορούσε να αποκτήσει έναν νέο ρόλο: από ενεργειακό κέντρο της βιομηχανικής Ελλάδας να εξελιχθεί σε κόμβο ενέργειας, δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, στον σχεδιασμό της ΔΕΗ περιλαμβάνονται και νέες ενεργειακές υποδομές, ώστε να υποστηριχθεί η απαιτούμενη ισχύς για τις μελλοντικές ψηφιακές εγκαταστάσεις.
Η Wonderplant στη Μαυροπηγή
Σε αυτό το νέο τοπίο εντάσσεται η επένδυση της Wonderplant στη Μαυροπηγή, την οποία θα επισκεφθεί ο πρωθυπουργός.
Η επένδυση ξεπερνά τα 127 εκατ. ευρώ, ενώ ο συνολικός σχεδιασμός μπορεί να φτάσει περίπου τα 165 εκατ. ευρώ. Αναπτύσσεται σε έκταση άνω των 300 στρεμμάτων και αφορά μεγάλης κλίμακας υδροπονικά θερμοκήπια παραγωγής ντομάτας.
Δεν πρόκειται για μια παραδοσιακή αγροτική εγκατάσταση. Η παραγωγή γίνεται σε ελεγχόμενο περιβάλλον, με τεχνολογίες υδροπονίας που επιτρέπουν ακριβή διαχείριση νερού και θρεπτικών συστατικών, ενώ οι συνθήκες καλλιέργειας ελέγχονται ψηφιακά. Η Wonderplant εκτιμά ότι η επένδυση θα δημιουργήσει περίπου 300 άμεσες θέσεις εργασίας, ενώ θα έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην τοπική οικονομία μέσω προμηθευτών, μεταφορών, υπηρεσιών και εφοδιαστικής αλυσίδας.
Στην περιοδεία του Κυριάκου Μητσοτάκη περιλαμβάνεται και η ενημέρωση για την πορεία της μονάδας ΣΗΘΥΑ ισχύος 30 MW. Η ΣΗΘΥΑ, δηλαδή «Συμπαραγωγή Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης», παράγει ταυτόχρονα ηλεκτρική ενέργεια και θερμότητα. Αντί η θερμότητα που παράγεται κατά τη διαδικασία παραγωγής ηλεκτρισμού να χάνεται, αξιοποιείται για τις ανάγκες της εγκατάστασης. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η συνολική ενεργειακή απόδοση.
Το μεγάλο ερώτημα είναι οι νέες θέσεις εργασίας
Εδώ, όμως, βρίσκεται και η δύσκολη πλευρά της μετάβασης.
Η απολιγνιτοποίηση δεν κρίνεται μόνο από το πόσα δισεκατομμύρια ευρώ ανακοινώνονται. Κρίνεται από το εάν η νέα οικονομία θα δημιουργήσει σταθερή απασχόληση και εισόδημα για την περιοχή. Η Wonderplant μιλά για εκατοντάδες άμεσες θέσεις εργασίας. Το project του data center μπορεί να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερο αριθμό θέσεων κατά την κατασκευή και σημαντικό αριθμό εξειδικευμένων θέσεων στη λειτουργία.
Όμως το ζητούμενο για την Πτολεμαΐδα είναι να δημιουργηθεί ένα μόνιμο παραγωγικό οικοσύστημα και όχι μια σειρά από μεμονωμένα projects. Γιατί ένας εργαζόμενος που έχασε τη θέση του στον λιγνίτη δεν αντικαθίσταται ή δεν βρίσκει αμέσως εργασία, γιατί έγινε μια ανακοίνωση επένδυσης.
Ο πρωθυπουργός επισκέπτεται μία περιοχή, που για δεκαετίες έβγαζε λιγνίτη από τη γη και ηλεκτρική ενέργεια από τις μονάδες της ΔΕΗ. Σήμερα θα βρεθεί μπροστά σε θερμοκήπια υψηλής τεχνολογίας, ενεργειακές μονάδες και έναν σχεδιασμό που βάζει στο ίδιο αναπτυξιακό πλαίσιο τα data centers, το cloud και την τεχνητή νοημοσύνη.
Τώρα αν:
- οι πρώην λιγνιτωρυχικές εκτάσεις θα μετατραπούν πράγματι σε νέες παραγωγικές ζώνες, που θα προσελκύσουν επενδύσεις πέραν της ΔΕΗ και της Waterplant
- η Δυτική Μακεδονία από την οικονομία του λιγνίτη και της ενέργειας, θα μπορέσει να περάσει με γρήγορο ρυθμό στην εποχή των ψηφιακών τεχνολογιών και των δεδομένων
- η σύγχρονη ανάπτυξη δεν αγνοήσει την τοπική και ευρύτερη κοινωνία που στήριξε για δεκαετίες την ενεργειακή παραγωγή της χώρας, αλλά να την εντάξει στο σύνολό της στα εργασιακά της σχέδια, είναι ένα ζητούμενο που θα ξεκινήσει να υλοποιείται (τα πρώτα βήματα έχουν ήδη γίνει και στην επόμενη πενταετία θα δούμε τα πρώτα αποτελέσματα.
