Σε ένα νέο μοντέλο ψηφιακής εποπτείας της οικονομικής δραστηριότητας προχωρά η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), εντάσσοντας αλγορίθμους και εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης τόσο στην επιλογή των φορολογικών ελέγχων όσο και στην παρακολούθηση της διακίνησης εμπορευμάτων. Στόχος είναι η μετάβαση από τους παραδοσιακούς ελέγχους σε ένα σύστημα που θα αξιοποιεί αυτοματοποιημένα την επεξεργασία δεδομένων, θα εντοπίζει έγκαιρα ύποπτες συναλλαγές και θα καταγράφει την πορεία των προϊόντων σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Το σχέδιο παρουσίασε ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, στο 22ο Athens Tax Forum του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, περιγράφοντας τις αλλαγές που φέρνει η ψηφιοποίηση στη λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών. Κεντρικό στοιχείο της νέας προσέγγισης αποτελεί η ανάπτυξη ενός συστήματος αξιολόγησης φορολογικού κινδύνου (scoring), το οποίο θα επεξεργάζεται συνδυαστικά οικονομικά και συναλλακτικά δεδομένα. Στην ανάλυση θα αξιοποιούνται πληροφορίες από το myDATA, τα ηλεκτρονικά τιμολόγια και τις τραπεζικές κινήσεις, προκειμένου να εντοπίζονται αποκλίσεις που ενδέχεται να υποδηλώνουν φορολογικές παραβάσεις. Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της επεξεργασίας θα καθορίζεται η προτεραιότητα των ελέγχων. Η επιλογή των υποθέσεων θα στηρίζεται περισσότερο σε αντικειμενικά κριτήρια κινδύνου και λιγότερο σε τυχαία δείγματα ή μεμονωμένες καταγγελίες.
Η αλλαγή αυτή μεταβάλλει και τον τρόπο λειτουργίας των ελεγκτικών υπηρεσιών, καθώς η τεχνολογία αναλαμβάνει σημαντικό μέρος της αρχικής αξιολόγησης, περιορίζοντας την ανθρώπινη παρέμβαση στην επιλογή των υποθέσεων. Η τελική επιδίωξη είναι η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ελεγκτικών πόρων και ο περιορισμός της φοροδιαφυγής.
Ψηφιακή παρακολούθηση από την αποθήκη μέχρι τον τελικό προορισμό
Εξίσου σημαντική είναι η παρέμβαση στη διακίνηση των εμπορευμάτων, όπου το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής αποκτά κεντρικό ρόλο. Η ολοκλήρωση της εφαρμογής του και η διασύνδεσή του με τα πληροφοριακά συστήματα της ΑΑΔΕ αποσκοπούν στη δημιουργία ενός ενιαίου μηχανισμού καταγραφής και ελέγχου των μετακινήσεων προϊόντων. Στην πράξη, κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας θα αφήνει ηλεκτρονικά καταγεγραμμένα στοιχεία, από την αναχώρηση των αγαθών από την αποθήκη και τις ενδιάμεσες μεταφορτώσεις μέχρι την παράδοση στον παραλήπτη. Με αυτόν τον τρόπο, οι ελεγκτικές αρχές θα μπορούν να διασταυρώνουν τα στοιχεία της πραγματικής διακίνησης με τα αντίστοιχα παραστατικά και τις φορολογικές δηλώσεις. Η συγκεκριμένη υποδομή συνδέεται άμεσα με την αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου, της υποτιμολόγησης και της απόκρυψης συναλλαγών. Σε συνδυασμό με τη διασύνδεση των POS και των ταμειακών μηχανών, διαμορφώνεται ένα ευρύτερο ψηφιακό περιβάλλον ελέγχου της εμπορικής δραστηριότητας.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της ΑΑΔΕ δεν περιορίζεται στην ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών. Περιλαμβάνει και την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής φόρων, με ιδιαίτερη σημασία για τη ρευστότητα των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τον διοικητή της Αρχής, ο στόχος που είχε τεθεί για τις επιστροφές φόρων έχει ήδη ξεπεραστεί, ενώ το 2026 αναμένεται να καταγραφεί νέο ιστορικό υψηλό στις επιστροφές ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος. Η αυτοματοποίηση της εκκαθάρισης και της καταβολής των ποσών περιορίζει τις καθυστερήσεις και επιτρέπει την ταχύτερη πίστωση των χρημάτων στους λογαριασμούς των δικαιούχων επιχειρήσεων, χωρίς να απαιτείται ανθρώπινη παρέμβαση σε κάθε επιμέρους στάδιο. Η κατεύθυνση που περιγράφεται είναι σαφής: η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης μεταφέρεται από την ηλεκτρονική υποβολή δηλώσεων και παραστατικών στην αυτοματοποιημένη ανάλυση της οικονομικής δραστηριότητας. Από την επιλογή του ελέγχου μέχρι τη μετακίνηση ενός εμπορεύματος και την επιστροφή ενός φόρου, τα δεδομένα γίνονται πλέον βασικό εργαλείο λειτουργίας της φορολογικής διοίκησης.
