Με επίδοση 85,69 petaflops, 31η θέση παγκοσμίως και προϋπολογισμό 58,9 εκατ. ευρώ, ο εθνικός υπερυπολογιστής στο Λαύριο αποτελεί τον πυρήνα του ελληνικού AI Factory «Φάρος». Στην Κοζάνη σχεδιάζεται δεύτερος υπερυπολογιστής 30 εκατ. ευρώ, ενώ η ΔΕΗ και η Amazon Web Services προωθούν ξεχωριστή επένδυση Data Center ισχύος 300 MW. Παράλληλα, η Ελλάδα επιδιώκει συμμετοχή στη νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία των AI Gigafactories.
Τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου αναμένεται να εγκαινιαστεί στο Λαύριο, στο κτήριο του παλαιού Ηλεκτρικού Σταθμού του Τεχνολογικού και Πολιτιστικού Πάρκου, ο εθνικός υπερυπολογιστής «Δαίδαλος». Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ελληνικές υπολογιστικές υποδομές, η οποία φιλοδοξεί να ενισχύσει τις δυνατότητες της χώρας στην τεχνητή νοημοσύνη, την επιστημονική έρευνα και την επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων. Ο «Δαίδαλος» έχει καταγράψει μετρημένη υπολογιστική επίδοση 85,69 petaflops, καταλαμβάνοντας την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP500 του Ιουνίου 2026 και την 23η θέση στην κατάταξη ενεργειακής αποδοτικότητας Green500. Ένα petaflop αντιστοιχεί σε ένα τετράκις εκατομμύριο πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο, αποτυπώνοντας την κλίμακα των υπολογισμών που μπορεί να εκτελέσει το σύστημα. Η κατασκευή του συστήματος πραγματοποιήθηκε από τη Hewlett Packard Enterprise (HPE), με αρχιτεκτονική HPE Cray EX και επιταχυντές NVIDIA GH200. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ. Από αυτά, 41 εκατ. ευρώ αφορούν τον υπολογιστικό εξοπλισμό, το λογισμικό, την εγκατάσταση και τις σχετικές υπηρεσίες, ενώ 17,9 εκατ. ευρώ αφορούν την ηλεκτρομηχανολογική υποδομή και τη διαμόρφωση του Data Center.
Ο «Φάρος» και η αξιοποίηση της υπολογιστικής ισχύος
Ο «Δαίδαλος» θα αποτελέσει τον υπολογιστικό πυρήνα του «Φάρου» (PHAROS), του ελληνικού AI Factory που συντονίζει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ – GRNET). Η λειτουργία του «Φάρου» αποσκοπεί να συνδέσει την υπολογιστική ισχύ με τις ανάγκες ερευνητικών κέντρων, πανεπιστημίων, νεοφυών επιχειρήσεων, μικρομεσαίων επιχειρήσεων και δημόσιων οργανισμών. Η πρόσβαση σε εξειδικευμένους υπολογιστικούς πόρους μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη και εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, την επεξεργασία δεδομένων και τη δημιουργία νέων εφαρμογών. Οι δυνατότητες αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, την υγεία, την ενέργεια, τη βιομηχανία, την κλιματική έρευνα και την πολιτική προστασία. Για την επιχειρηματική κοινότητα, η πρόσβαση σε τέτοιες υποδομές μπορεί να περιορίσει το κόστος και τις τεχνικές δυσκολίες ανάπτυξης εφαρμογών που απαιτούν μεγάλη υπολογιστική ισχύ.
Η πραγματική απόδοση της επένδυσης, ωστόσο, δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνική κατάταξη του συστήματος. Θα εξαρτηθεί από τους όρους πρόσβασης, τη διαθεσιμότητα υπολογιστικού χρόνου, την υποστήριξη των χρηστών και τον αριθμό των ερευνητικών και επιχειρηματικών εφαρμογών που θα περάσουν από το στάδιο της ανάπτυξης στην παραγωγική αξιοποίηση.
Κοζάνη: Δεύτερος υπερυπολογιστής με προϋπολογισμό 30 εκατ. ευρώ
Το επόμενο βήμα του ελληνικού σχεδιασμού αφορά στη Δυτική Μακεδονία. Για την Κοζάνη έχει προβλεφθεί η ανάπτυξη δεύτερου εθνικού υπερυπολογιστή, με προϋπολογισμό 30 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους και προσανατολισμό στην αξιοποίηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Ο σχεδιασμός προβλέπει συμπληρωματικό ρόλο σε σχέση με τον «Δαίδαλο»: το σύστημα στο Λαύριο θα υποστηρίζει την εκπαίδευση μοντέλων, ενώ η υποδομή στη Δυτική Μακεδονία προορίζεται να ενισχύσει την εκτέλεση και την αξιοποίησή τους. Η διάκριση έχει τεχνική και οικονομική σημασία. Η εκπαίδευση ενός μοντέλου απαιτεί μεγάλους υπολογιστικούς πόρους, ενώ η παραγωγική λειτουργία του, η διαδικασία που είναι γνωστή ως inference, απαιτεί υποδομές ικανές να εξυπηρετούν πραγματικούς χρήστες και εφαρμογές. Η ύπαρξη συμπληρωματικών συστημάτων μπορεί να διευρύνει τις διαθέσιμες δυνατότητες, εφόσον εξασφαλιστεί η κατάλληλη τεχνική διασύνδεση. Η προκήρυξη του διαγωνισμού μέσα στον Οκτώβριο έχει αναφερθεί ως αναμενόμενο επόμενο βήμα, αλλά χρειάζεται επιβεβαίωση από την αρμόδια αναθέτουσα αρχή πριν παρουσιαστεί ως οριστικοποιημένη ημερομηνία.
Η ελληνική προσπάθεια εξελίσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ενισχύσει την αυτονομία της στην ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Μέσω της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC (European High Performance Computing Joint Undertaking), προωθείται η δημιουργία έως επτά AI Gigafactories, εγκαταστάσεων πολύ μεγαλύτερης κλίμακας από τα σημερινά AI Factories. Οι νέες υποδομές προορίζονται να συγκεντρώνουν τεράστια υπολογιστική ισχύ, προηγμένους επεξεργαστές, συστήματα αποθήκευσης και δικτύωσης, καθώς και τις απαραίτητες ενεργειακές υποδομές για την ανάπτυξη και λειτουργία μεγάλων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία επιδιώκει να κινητοποιήσει σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει ανακοινώσει στόχο προσέλκυσης άνω των 20 δισ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων. Το ακριβές συνολικό ύψος των επενδύσεων και οι τελικές απαιτήσεις κάθε εγκατάστασης πρέπει να αποτυπώνονται βάσει των ισχυουσών προκηρύξεων και των επίσημων αποφάσεων. Για την Ελλάδα, το πρόγραμμα «Ελλάδα 2.0» προβλέπει προϋπολογισμό 350 εκατ. ευρώ για την ελληνική προσπάθεια ανάπτυξης AI Gigafactory μέσω της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας. Το ποσό αυτό αφορά τον προβλεπόμενο προϋπολογισμό και δεν πρέπει να συγχέεται με επιβεβαιωμένη ολοκλήρωση χρηματικής μεταφοράς προς τη EuroHPC. Η διεκδίκηση μιας τέτοιας υποδομής απαιτεί τεχνικά ώριμη πρόταση, επενδυτικούς εταίρους, ενεργειακή επάρκεια, αξιόπιστες τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις και βιώσιμο μοντέλο λειτουργίας. Η επιλογή των σχημάτων αναμένεται το 2027, σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ευρωπαϊκής διαδικασίας.
Τρία διαφορετικά σχέδια στη Δυτική Μακεδονία
Η περιοχή της Κοζάνης συγκεντρώνει πλέον τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις ανάπτυξης υπολογιστικών υποδομών, οι οποίες μπορεί να δημιουργήσουν συνέργειες, αλλά δεν αποτελούν ενιαίο έργο.
Πρώτον, ο Νο2 εθνικός υπερυπολογιστής, προϋπολογισμού 30 εκατ. ευρώ, με δημόσια χρηματοδότηση και στόχο την ενίσχυση της υπολογιστικής δυναμικότητας της χώρας.
Δεύτερον, το Data Center της ΔΕΗ με την Amazon Web Services, για το οποίο έχει ανακοινωθεί δεσμευτικό μνημόνιο συνεργασίας και αρχική ισχύς 300 MW στον Άγιο Δημήτριο. Η συμφωνία προβλέπει μακροχρόνια μίσθωση από την AWS μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής, ενώ έχει αναφερθεί δυνατότητα επέκτασης έως 1 GW, υπό πρόσθετες συμφωνίες και προϋποθέσεις. Το έργο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ήδη ολοκληρωμένη επένδυση.
Τρίτον, μια πιθανή ελληνική AI Gigafactory, η οποία θα διεκδικήσει συμμετοχή στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα μέσω κατάλληλου επενδυτικού και τεχνολογικού σχήματος.
Η γεωγραφική εγγύτητα των τριών σχεδίων μπορεί να ενισχύσει τη σημασία της Δυτικής Μακεδονίας ως κόμβου υπολογιστικών υποδομών. Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχουν κοινή χρηματοδότηση, κοινό φορέα ή ότι η υλοποίηση του ενός εξασφαλίζει την πρόοδο των άλλων.
Το κρίσιμο ερώτημα: Ποιος θα καταθέσει την ελληνική πρόταση;
Το βασικό ερώτημα που παραμένει είναι ποιο σχήμα θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στη διεκδίκηση μιας AI Gigafactory. Η σύνθεση της κοινοπραξίας, οι επενδυτικές δεσμεύσεις, η διαθεσιμότητα ενέργειας και η δυνατότητα λειτουργίας μιας εγκατάστασης μεγάλης κλίμακας θα καθορίσουν την ανταγωνιστικότητα της πρότασης. Η συμμετοχή της ΔΕΗ και η συμφωνία με την AWS αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την περιοχή, αλλά δεν τεκμηριώνει από μόνη της ότι η επιχείρηση θα συμμετάσχει και στο σχήμα της ελληνικής υποψηφιότητας για AI Gigafactory.Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η εξασφάλιση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Είναι η δημιουργία μιας υποδομής που θα μπορεί να λειτουργεί ανταγωνιστικά, να προσελκύει χρήστες και επενδύσεις και να προσφέρει ουσιαστικές δυνατότητες σε ελληνικές επιχειρήσεις και ερευνητικούς οργανισμούς. Η έναρξη λειτουργίας του «Δαίδαλου» αποτελεί σημαντικό βήμα για τις υπολογιστικές υποδομές της χώρας. Η αξιοποίηση του συστήματος, η πρόοδος του δεύτερου υπερυπολογιστή και η έκβαση της ευρωπαϊκής διεκδίκησης θα δείξουν εάν η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει την υπολογιστική ισχύ σε παραγωγική, ερευνητική και επιχειρηματική αξία.
