του Πάνου Παπαϊωάννου
Για την ανάγκη επανασχεδιασμού των θεσμών, την κυβερνοασφάλεια, τον ρόλο της Ευρώπης και τις δεξιότητες που απαιτούνται στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, μίλησε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας στο Athens Democracy Forum.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μόνο μια τεχνολογική πρόκληση, αλλά ένα ζήτημα που αγγίζει τον τρόπο λειτουργίας των κρατών, των θεσμών και των δημοκρατιών. Το ζήτημα δεν είναι μόνο πώς θα περιοριστούν οι κίνδυνοι της AI, αλλά και πώς οι κυβερνήσεις θα μπορέσουν να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές της για την οικονομία, την παραγωγικότητα και την εξυπηρέτηση των πολιτών. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα του κ. Πιερρακάκη, κατά τη συζήτησή του με τον αρθρογράφο γνώμης των New York Times Thomas L. Friedman, με θέμα «A.I. vs. The World», την οποία συντόνισε ο Patrick Healy, Assistant Managing Editor των New York Times.
Ο κ. Πιερρακάκης έθεσε εξαρχής το δίλημμα που, όπως ανέφερε, βρίσκεται στον πυρήνα της συζήτησης για την Τεχνητή Νοημοσύνη: πώς θα απελευθερωθούν οι τεράστιες δυνατότητες της τεχνολογίας, ενώ ταυτόχρονα θα αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι που τη συνοδεύουν.
Όπως σημείωσε, η AI είναι μια βαθιά ανατρεπτική τεχνολογία, η εξέλιξη της οποίας πραγματοποιείται με εκθετικούς ρυθμούς. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι η ανθρώπινη αντίληψη, αλλά και η λειτουργία των πολιτικών και διοικητικών θεσμών, εξακολουθούν να κινούνται σε πολύ πιο αργούς και γραμμικούς ρυθμούς. Οι τεχνολογικές αλλαγές που παλαιότερα χρειάζονταν χρόνια ή δεκαετίες πραγματοποιούνται πλέον μέσα σε μήνες ή ακόμη και εβδομάδες.
Οι θεσμοί πρέπει να αλλάξουν
Για τον πρόεδρο του Eurogroup, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην έλλειψη κατανόησης της τεχνολογίας. Αφορά και τον ίδιο τον σχεδιασμό των θεσμών.
«Οι θεσμοί μας δεν είναι σχεδιασμένοι για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι χρειάζονται προσαρμογές ώστε να ανταποκριθούν στις νέες συνθήκες.
Παρομοίασε μάλιστα τους θεσμούς με το «λογισμικό» της δημοκρατίας, σημειώνοντας ότι, όπως το λογισμικό χρειάζεται αναβάθμιση όταν αλλάζει το περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί, έτσι και οι θεσμοί πρέπει να προσαρμοστούν στην εποχή της AI.
Στο ίδιο πλαίσιο, υπογράμμισε ότι η πολιτική κινείται ακόμη πιο αργά από την ανθρώπινη αντίληψη, ενώ η τεχνολογική αλλαγή εξελίσσεται εκθετικά. Κατά συνέπεια, η προσαρμογή των κυβερνήσεων αποτελεί πλέον επείγουσα ανάγκη.
Ο ίδιος συνέδεσε την πρόκληση της AI και με το επίπεδο ψηφιοποίησης των ίδιων των κρατών. Όπως ανέφερε, πολλές χώρες δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει την ψηφιακή μετάβαση που αντιστοιχεί στην προηγούμενη βιομηχανική επανάσταση.
Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία, υπενθύμισε τη θητεία του στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και την προσπάθεια ψηφιοποίησης του ελληνικού κράτους. Όπως είπε, η διαλειτουργικότητα, η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών και η αξιοποίηση των δεδομένων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αξιοποίηση της AI στην επόμενη φάση.
Η ύπαρξη μεγάλων και αξιοποιήσιμων δεξαμενών δεδομένων, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, μπορεί να επηρεάσει τον σχεδιασμό πολιτικών σε κρίσιμους τομείς, από τη φορολογία και τα δημόσια έσοδα μέχρι την υγεία και την εκπαίδευση.
«Τεχνολόγοι δημοσίου συμφέροντος» στις κυβερνήσεις
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι δημόσιες πολιτικές.
Όπως εξήγησε, μέχρι σήμερα στο ίδιο τραπέζι βρίσκονται συνήθως ένας οικονομολόγος και ένας νομικός. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, όμως, χρειάζονται και άνθρωποι που κατανοούν την τεχνολογία και μπορούν να τη συνδέσουν με τις ανάγκες της δημόσιας διοίκησης.
Ο κ. Πιερρακάκης τους χαρακτήρισε «τεχνολόγους δημοσίου συμφέροντος» (public interest technologists), διευκρινίζοντας ότι δεν αναφέρεται απλώς σε προγραμματιστές, αλλά σε ανθρώπους που μπορούν να γεφυρώσουν την τεχνολογία με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή δημόσιας πολιτικής.
Ως παράδειγμα ανέφερε την περίοδο της πανδημίας, όταν, όπως είπε, η συγκεκριμένη προσέγγιση συνέβαλε στην ταχεία υλοποίηση του προγράμματος εμβολιασμού.
Η προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με τον υπουργό, πρέπει να είναι οριζόντια και όχι να περιορίζεται σε συγκεκριμένα υπουργεία ή πεδία πολιτικής. «Χρειάζεται να επανασχεδιάσουμε τα κράτη και τους θεσμούς μας», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η πολιτική απαιτεί διαλειτουργικότητα και συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τομέων της κυβέρνησης.
Η παγκόσμια διακυβέρνηση της AI
Το δεύτερο μεγάλο σκέλος της συζήτησης αφορά τη διαχείριση των κινδύνων.
Εδώ ο κ. Πιερρακάκης ήταν σαφής: καμία χώρα δεν είναι αρκετά μεγάλη ώστε να ρυθμίσει μόνη της την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Όπως τόνισε, απαιτείται παγκόσμια διακυβέρνηση, καθώς οι δυνατότητες και οι κίνδυνοι της τεχνολογίας δεν περιορίζονται στα εθνικά σύνορα. Χαρακτήρισε μάλιστα την AI ταυτόχρονα «κούρσα προς τη Σελήνη» και «κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών», θέλοντας να αποτυπώσει τόσο τις τεράστιες δυνατότητες όσο και τις σοβαρές απειλές που δημιουργεί.
Το ζητούμενο, όπως το έθεσε, είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στον περιορισμό των κινδύνων και στην απελευθέρωση των δυνατοτήτων της τεχνολογίας.
Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης στη σημασία του διαρκούς διαλόγου μεταξύ διαφορετικών χωρών και συστημάτων. Όπως ανέφερε, ακόμη και στο εσωτερικό της Ευρώπης υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις σε ζητήματα όπως η ιδιωτικότητα και οι ψηφιακές ταυτότητες, με τη σύγκλιση να προκύπτει μέσα από τη συνεχή αλληλεπίδραση και την κοινή κατανόηση των προβλημάτων.
Η νέα πρόκληση για την κυβερνοασφάλεια
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε και στην κυβερνοασφάλεια, με τον κ. Πιερρακάκη να περιγράφει μια νέα πραγματικότητα που δημιουργείται από την ικανότητα της AI να εντοπίζει και να χαρτογραφεί ευπάθειες σε συστήματα με πρωτοφανή ταχύτητα.
Αυτό σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να μπορούν να πραγματοποιούν συνεχείς και ολοένα ταχύτερες ενημερώσεις και διορθώσεις στα πληροφοριακά τους συστήματα.
Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη λόγω της παλαιότητας αρκετών δημόσιων υποδομών. Ο υπουργός υπενθύμισε ότι σε ολόκληρο τον κόσμο εξακολουθούν να λειτουργούν συστήματα βασισμένα σε παλαιότερες γλώσσες προγραμματισμού, όπως η COBOL και η FORTRAN. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι άνθρωποι που είχαν σχεδιάσει τα συγκεκριμένα συστήματα πριν από δεκαετίες δεν είναι πλέον διαθέσιμοι για να υποστηρίξουν την αναβάθμισή τους.
Σε αυτή την πρόκληση, η ίδια η AI μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης. Όπως ανέφερε, μια προσέγγιση που συζητείται από ειδικούς είναι η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την προστασία των συστημάτων από επιθέσεις που επίσης αξιοποιούν AI.
Παράλληλα, όμως, απαιτείται ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης. Και εδώ επιστρέφει το ζήτημα της διεθνούς συνεργασίας, η οποία, όπως σημείωσε, καλείται να αντιμετωπίσει την AI σε μια περίοδο κατά την οποία η ίδια η διεθνής συνεργασία δοκιμάζεται.
Ο ρόλος της Ευρώπης
Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση είχε και ο ρόλος της Ευρώπης στη νέα τεχνολογική πραγματικότητα.
Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση των αποφάσεων για την παγκόσμια διακυβέρνηση της AI και να μην περιοριστεί αποκλειστικά στον ρόλο του ρυθμιστή.
Όπως ανέφερε, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε η Κίνα μπορούν από μόνες τους να διαμορφώσουν το διεθνές πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει ακόμη τους τεχνολογικούς «πρωταθλητές» που θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Υποστήριξε, ωστόσο, ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η Ευρώπη κατάφερε να δημιουργήσει ισχυρά τεχνολογικά οικοσυστήματα, αναφέροντας ως παραδείγματα την Airbus και το Galileo. Κατά συνέπεια, όπως είπε, χρειάζονται επενδύσεις σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που μπορούν να εξελιχθούν σε πρωταγωνιστές της νέας τεχνολογικής εποχής.
Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ της ρύθμισης της AI, αλλά υπογράμμισε ότι αυτή θα πρέπει να γίνεται με «έξυπνο και σωστό τρόπο», ώστε η Ευρώπη να μην περιοριστεί στη θέσπιση κανόνων, αλλά να συμμετέχει και στην ίδια την ανάπτυξη της τεχνολογίας.
Η AI αλλάζει και την εκπαίδευση
Στο τελευταίο μέρος της συζήτησης, ο κ. Πιερρακάκης αναφέρθηκε στις επιπτώσεις της τεχνολογικής αλλαγής στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες που θα χρειαστούν οι επόμενες γενιές.
Το ερώτημα, όπως το έθεσε, είναι πώς σχεδιάζεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα για έναν κόσμο που ακόμη δεν υπάρχει. Τα παιδιά που ξεκινούν σήμερα το σχολείο θα βρεθούν στην ενηλικίωσή τους σε μια αγορά εργασίας που θα έχει αλλάξει σημαντικά και θα απαιτεί διαρκή επανεκπαίδευση.
Ο υπουργός συνδύασε την τεχνολογική αλλαγή με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, υποστηρίζοντας ότι οι επόμενες γενιές δεν θα ακολουθούν μία και μοναδική επαγγελματική διαδρομή, αλλά θα χρειάζεται να αποκτούν νέες γνώσεις και δεξιότητες πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής τους.
Σε αυτό το περιβάλλον, η εκπαίδευση δεν θα πρέπει να επικεντρώνεται μόνο στην εκμάθηση συγκεκριμένων τεχνολογιών. Ο ίδιος έφερε ως παράδειγμα τον προγραμματισμό: το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μάθει ένα παιδί μια συγκεκριμένη γλώσσα προγραμματισμού, η οποία μπορεί να έχει ξεπεραστεί σε λίγα χρόνια, αλλά να αναπτύξει αλγοριθμική σκέψη.
Λογική, αλγόριθμοι και αλγοριθμική σκέψη θα πρέπει να συνδυάζονται, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, με τη φαντασία, τις κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες, την ικανότητα συνεργασίας και την ικανότητα να ακούει κανείς τους άλλους.
Και αυτό, όπως κατέληξε, δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση των παιδιών. Είναι ταυτόχρονα και οι δεξιότητες που χρειάζεται ένας ηγέτης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: να μπορεί να μαθαίνει, να ακούει, να συνεργάζεται, να θέτει τις σωστές ερωτήσεις και να προσαρμόζεται σε μια πραγματικότητα που αλλάζει ταχύτερα από ποτέ.
