Το μοντέλο των διοδίων αλλάζει σταδιακά στην Ελλάδα, με τον ΒΟΑΚ να αποτελεί το βασικό πεδίο εφαρμογής ενός συστήματος Ελεύθερης Ροής (Free Flow), χωρίς μπάρες και κλασικούς σταθμούς διοδίων. Η τεχνολογία μπορεί στη συνέχεια να αποτελέσει τη βάση για την αναβάθμιση και άλλων σημαντικών οδικών αξόνων, όπως η Αττική Οδός και η ΠΑΘΕ, με προοπτική ένα περισσότερο ενιαίο σύστημα ηλεκτρονικής και χιλιομετρικής χρέωσης. Αντί για τους σημερινούς σταθμούς, πάνω από τον δρόμο εγκαθίστανται ψηφιακές πύλες. Ο εξοπλισμός τους περιλαμβάνει κάμερες υψηλής ανάλυσης για την αναγνώριση των πινακίδων, αισθητήρες που καταγράφουν τον τύπο και τα χαρακτηριστικά του οχήματος και συστήματα ανάγνωσης ηλεκτρονικών πομποδεκτών e-pass. Το όχημα περνά χωρίς να σταματά ή να επιλέγει λωρίδα διοδίων. Η διέλευση καταγράφεται ηλεκτρονικά και η χρέωση συνδέεται με το συγκεκριμένο όχημα και, ανάλογα με το μοντέλο που εφαρμόζεται, με τη διαδρομή που έχει πραγματοποιήσει.
Για το αυτοκίνητο δεν απαιτείται κάποια ειδική μετατροπή. Ο οδηγός μπορεί να χρησιμοποιεί e-pass για αυτόματη χρέωση, ενώ η αναγνώριση της πινακίδας επιτρέπει την καταγραφή και οχημάτων που δεν διαθέτουν πομποδέκτη. Για τους χρήστες e-pass η χρέωση γίνεται αυτόματα μέσω του συνδεδεμένου λογαριασμού ή του αντίστοιχου συστήματος πληρωμής. Για τα οχήματα χωρίς πομποδέκτη, η εξόφληση μπορεί να γίνεται ηλεκτρονικά, μέσω της διαδικασίας που θα προβλέπεται από τον φορέα λειτουργίας. Η αλλαγή αφορά και τον τρόπο αντιμετώπισης των μη πληρωμένων διελεύσεων. Η πινακίδα αποτελεί το βασικό στοιχείο ταυτοποίησης και μπορεί να συνδέεται με τα στοιχεία του οχήματος μέσω των αρμόδιων βάσεων δεδομένων. Σε περίπτωση μη εξόφλησης προβλέπεται ηλεκτρονική διαδικασία βεβαίωσης της οφειλής ή της παράβασης και επιβολής των προβλεπόμενων κυρώσεων. Το ακριβές πλαίσιο για τα πρόστιμα και τη διαδικασία είσπραξης θα καθοριστεί από το θεσμικό και λειτουργικό μοντέλο εφαρμογής.
Από την ηλεκτρονική διέλευση στη χιλιομετρική χρέωση
Η Ελλάδα έχει ήδη εμπειρία από τη χιλιομετρική χρέωση. Στην Ολυμπία Οδό εφαρμόζεται από το 2021 σύστημα αναλογικής χρέωσης για χρήστες e-Pass, με το κόστος να υπολογίζεται με βάση την απόσταση που διανύεται. Το Free Flow στον ΒΟΑΚ αποτελεί επόμενο βήμα, καθώς η Ελεύθερη Ροή σχεδιάζεται ως βασικός τρόπος διέλευσης και όχι απλώς ως συμπληρωματική υπηρεσία σε ένα παραδοσιακό σύστημα σταθμών. Η ίδια τεχνολογική υποδομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια και σε άλλους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους, μεταξύ άλλων στην Αττική Οδό και την ΠΑΘΕ.
Η τελική μορφή ενός ενιαίου συστήματος χιλιομετρικής χρέωσης θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις για την οργάνωση, τη διαλειτουργικότητα και τον τρόπο είσπραξης των διοδίων. Σημαντικός παράγοντας σε αυτή την κατεύθυνση είναι και η συνεργασία των παραχωρησιούχων και των φορέων λειτουργίας των αυτοκινητοδρόμων, με τη Hellastron να έχει ρόλο στη διαμόρφωση κοινών προσεγγίσεων για τη λειτουργία και την ηλεκτρονική είσπραξη διοδίων.
Η ευρωπαϊκή μετάβαση
Η μετάβαση από τους σταθμούς διοδίων στα ηλεκτρονικά συστήματα δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Σε ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζονται ήδη συστήματα Free Flow, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Γαλλία, όπου σε συγκεκριμένους αυτοκινητοδρόμους οι παραδοσιακοί σταθμοί έχουν αντικατασταθεί από ηλεκτρονικές πύλες. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τη διαλειτουργικότητα των ηλεκτρονικών διοδίων μέσω του EETS, ώστε οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες να μπορούν να λειτουργούν διασυνοριακά και ο οδηγός να μην χρειάζεται διαφορετικό σύστημα για κάθε χώρα. Η κατεύθυνση είναι από τους σταθμούς και τις μπάρες σε ένα ψηφιακό μοντέλο όπου το όχημα αναγνωρίζεται κατά τη διέλευση, η διαδρομή καταγράφεται και η χρέωση πραγματοποιείται ηλεκτρονικά. Για τον οδηγό, το αυτοκίνητο περνά πλέον χωρίς στάση και η διαδικασία της πληρωμής μεταφέρεται από τον δρόμο στο ψηφιακό περιβάλλον.
