Τον Αύγουστο, αν και το πρόβλημα είχε εμφανιστεί πριν, οι επιβάτες του ΟΑΣΑ αντιμετώπιζαν, πλην του καύσωνα, και ένα επιπλέον πρόβλημα: περίμεναν στις στάσεις, αλλά δεν ήξεραν πότε θα έρθει το λεωφορείο. Ο λόγος απλός: Η υπηρεσία της Τηλεματικής είχε «κρασάρει». Και ναι μεν οι επιβάτες απλά κουνούσαν το κεφάλι τους, όμως για τον ΟΑΣΑ, όμως, το «μπλακ άουτ» της τηλεματικής είναι πολύ μεγαλύτερο ζήτημα. Είναι ένα τεστ αξιοπιστίας μιας ψηφιακής υποδομής που επί μία δεκαετία έχει εξελιχθεί σε βασικό κομμάτι της καθημερινής λειτουργίας των αστικών συγκοινωνιών της Αθήνας.
Από τα ξημερώματα της Πέμπτης, οι ηλεκτρονικές πινακίδες στις στάσεις και η εφαρμογή του ΟΑΣΑ δεν παρέχουν πληροφόρηση για τις αφίξεις λεωφορείων και τρόλεϊ. Ο ΟΑΣΑ ανακοίνωσε ότι «το σύστημα βρίσκεται προσωρινά εκτός λειτουργίας», υπογραμμίζοντας ότι τα δρομολόγια συνεχίζονται κανονικά και ότι τα τεχνικά κλιμάκια εργάζονται για την αποκατάσταση. Eτσι ο ΟΑΣΑ από την «έξυπνων στάσεων» των εκατομμυρίων προσγειώθηκε ανώμαλα στη σκληρή δοκιμασία της πραγματικής λειτουργίας τους.
Μόνο που η τηλεματική δεν είναι απλώς μια εφαρμογή που λέει στον επιβάτη «σε πόσα λεπτά έρχεται το λεωφορείο». Είναι μία ψηφιακή υποδομή στην οποία στηρίζεται σημαντικό μέρος της εποπτείας της κίνησης του στόλου των λεωφορείων και της ενημέρωσης του επιβατικού κοινού. Όταν αυτό «σβήνει», οι επιβάτες του Λεκανοπεδίου δεν χάνουν απλά μόνο μια ευκολία. Χάνουν ένα σημαντικό κομμάτι της ψηφιακής εικόνας των συγκοινωνιών της και των διαδρομών που έχουν να διανύσουν.
Το «timing» που δημιουργεί ερωτήματα
Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο βρίσκεται στη συγκυρία του «μπλακ άουτ».
Η σύμβαση του ΣΔΙΤ της τηλεματικής, που υπεγράφη το 2014 και το έργο παραδόθηκε το 2016, έχει πλέον ολοκληρώσει την περίοδο της δεκαετούς διάρκειας συνεργασίας με τις ανάδοχές εταιρείες. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία η υποστήριξη συνεχίζεται μέσω παράτασης 70 ημερών, κόστους περίπου 940 χιλιάδων ευρώ, προκειμένου να υπάρξει ο χρόνος της υπογραφής νέας σύμβασης (μέσα σε 70 ημέρες?). προκειμένου να ολοκληρωθεί ο διαγωνισμός που έχει προκηρύξει ο ΟΑΣΑ.
Ο νέος διαγωνισμός προβλέπει πενταετή Συμφωνία-Πλαίσιο, αρχικό προϋπολογισμό 29,42 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ και δικαίωμα προαίρεσης 25%, με συνολική δυνητική αξία 36,78 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το αντικείμενο περιλαμβάνει όχι μόνο τεχνική υποστήριξη και συντήρηση, αλλά και επεκτάσεις, νέες άδειες λογισμικού και ανάπτυξη νέων υπηρεσιών.
Επομένως το διακύβευμα δεν είναι μόνο «πότε θα ξαναλειτουργήσει η τηλεματική;», αλλά τι είδους υπηρεσίες τηλεματικής χρειάζονται οι Αστικές Συγκοινωνίες.
Και εδώ μπαίνει ο άγνωστος όρος «ψηφιακή ανθεκτικότητα»
Ο νέος διαγωνισμός φέρνει στο προσκήνιο μια έννοια που απουσιάζει από τις συζητήσεις για τον ψηφιακό μετασχηματισμό: την ψηφιακή ανθεκτικότητα.
Ένα σύστημα κρίσιμο για εκατοντάδες χιλιάδες καθημερινές μετακινήσεις δεν αξιολογείται μόνο από το αν λειτουργεί όταν όλα πηγαίνουν καλά. Αξιολογείται από το πόσο γρήγορα επανέρχεται όταν παρουσιάζεται βλάβη.
Υπάρχουν εφεδρικά συστήματα; Υπάρχει εναλλακτικό κέντρο λειτουργίας; Πόσο γρήγορα μπορεί να αποκατασταθεί η υπηρεσία; Υπάρχουν εφεδρικά αντίγραφα των κρίσιμων δεδομένων; Μπορεί η πληροφόρηση προς τις στάσεις να συνεχιστεί σε περίπτωση κατάρρευσης του κεντρικού συστήματος; Υπάρχει πλήρες σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας και ανάκαμψης από καταστροφή;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν πλέον δημόσια.
Και ακόμη περισσότερο επειδή η τηλεματική αποτελεί ένα σύνθετο οικοσύστημα: οχήματα, συσκευές εντοπισμού, δίκτυα επικοινωνιών, κεντρικά πληροφοριακά συστήματα, λογισμικό διαχείρισης, ηλεκτρονικές στάσεις και εφαρμογές για τους πολίτες. Μια αστοχία σε έναν κρίκο μπορεί να έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις.
Κυβερνοεπίθεση; Χρειάζονται στοιχεία, όχι φήμες
Στο μεταξύ, έχουν ήδη κυκλοφορήσει πληροφορίες περί πιθανής κυβερνοεπίθεσης. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από τον ΟΑΣΑ ότι το περιστατικό οφείλεται σε κυβερνοεπίθεση.
Η διάκριση είναι κρίσιμη.
Εάν πρόκειται για τεχνική αστοχία, τότε τίθεται ζήτημα αρχιτεκτονικής, συντήρησης και εφεδρειών.
Εάν πρόκειται για κυβερνοπεριστατικό, τότε η συζήτηση περνά σε άλλο επίπεδο: ποιο σύστημα επηρεάστηκε, πώς εντοπίστηκε η επίθεση, ποια τμήματα απομονώθηκαν, αν υπήρξε παραβίαση δεδομένων και πόσο γρήγορα ενεργοποιήθηκαν οι μηχανισμοί ανάκαμψης.
Σε κάθε περίπτωση, η πολιτεία και ο ΟΑΣΑ οφείλουν να δώσουν σαφή εικόνα όταν ολοκληρωθεί η τεχνική διερεύνηση. Η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί να στηρίζεται ούτε σε αόριστες διαβεβαιώσεις ούτε σε ανεπιβεβαίωτες φήμες.
36,8 εκατ. ευρώ για την επόμενη ημέρα
Ο νέος διαγωνισμός αποκτά, μετά το περιστατικό, ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Δεν πρόκειται απλώς για μια νέα σύμβαση συντήρησης. Είναι η ευκαιρία να επανασχεδιαστεί η τηλεματική ως σύγχρονη ψηφιακή υποδομή των αστικών συγκοινωνιών.
Η ίδια η διακήρυξη προβλέπει υπηρεσίες λειτουργικής υποστήριξης, τεχνικής διαχείρισης, προληπτικής και κατασταλτικής συντήρησης, αλλά και επεκτάσεις και νέες ψηφιακές υπηρεσίες.
Αυτό σημαίνει ότι η νέα σύμβαση πρέπει να συνοδεύεται από πολύ αυστηρότερους δείκτες διαθεσιμότητας και χρόνου αποκατάστασης. Δεν αρκεί να υπάρχει ένας ανάδοχος που θα επισκευάζει το σύστημα όταν πέφτει. Πρέπει να υπάρχει σαφής ευθύνη για το πόσο ανθεκτικό είναι το σύστημα πριν πέσει.
Εδώ μπαίνει και η πολιτική διάσταση της υπόθεσης «μπλακ άουτ». Η Αθήνα έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε «έξυπνες» στάσεις, ψηφιακές εφαρμογές και έξυπνες μεταφορές. Όμως ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν κρίνεται από το πόσες οθόνες εγκαταστάθηκαν στις στάσεις. Κρίνεται από το εάν ο πολίτης μπορεί να βασιστεί σε αυτές όταν πραγματικά τις χρειάζεται.
Οι αρχικοί ανάδοχοι του ΣΔΙΤ για την τηλεματική του ΟΑΣΑ
Η τηλεματική του ΟΑΣΑ δεν αποτελεί ένα απλό πληροφοριακό σύστημα, αλλά ένα σύνθετο τεχνολογικό έργο που υλοποιήθηκε μέσω Σύμπραξης Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα. Η σύμβαση υπεγράφη στις 30 Ιουνίου 2014 και ανάδοχος ήταν η Advanced Transport Telematics (ATT) Α.Ε., εταιρεία ειδικού σκοπού που δημιουργήθηκε από την INTRAKAT και την Intrasoft International, με συμμετοχή 50%-50%.
Το έργο περιελάμβανε την εγκατάσταση και λειτουργία του ολοκληρωμένου συστήματος τηλεματικής για τα λεωφορεία και τα τρόλεϊ, τον εξοπλισμό των οχημάτων, το κέντρο ελέγχου και τις ηλεκτρονικές πινακίδες στις στάσεις. Μέσω αυτού του συστήματος οι επιβάτες είχαν για πρώτη φορά άμεση πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο στην εκτιμώμενη άφιξη των οχημάτων, ενώ ο ΟΑΣΑ απέκτησε ένα ψηφιακό εργαλείο παρακολούθησης και διαχείρισης του στόλου.
Η τεχνολογική υποδομή πέρασε έτσι από το επίπεδο της «έξυπνης στάσης» σε ένα ευρύτερο σύστημα επιχειρησιακής διαχείρισης των αστικών συγκοινωνιών. Η INTRAKAT, η οποία σήμερα έχει μετονομαστεί σε AKTOR, είχε κομβικό ρόλο στην κατασκευή, ενώ η Intrasoft International, που στη συνέχεια εντάχθηκε στον όμιλο Netcompany, συμμετείχε στην ανάπτυξη και την τεχνολογική υλοποίηση.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς το αρχικό συμβατικό μοντέλο έχει πλέον ολοκληρώσει τον κύκλο του και ο ΟΑΣΑ βρίσκεται μπροστά στην επόμενη ημέρα της τηλεματικής, με νέο διαγωνισμό για τη λειτουργία, τεχνική διαχείριση και συντήρηση του συστήματος.
Επομένως, το σημερινό μπλακ άουτ δεν αφορά απλώς τις ηλεκτρονικές πινακίδες που έπαψαν να δείχνουν «σε πόσα λεπτά έρχεται το λεωφορείο». Ανοίγει ξανά ολόκληρο τον «φάκελο της τηλεματικής»: ποιος έχει την ευθύνη της λειτουργίας, ποια είναι η κατάσταση της υποδομής μετά από δέκα χρόνια, πόσο ανθεκτικό είναι το σύστημα και κυρίως εάν η νέα εποχή της τηλεματικής θα σχεδιαστεί με προτεραιότητα όχι μόνο στις νέες ψηφιακές υπηρεσίες, αλλά και στην κυβερνοασφάλεια, τις εφεδρείες και την αδιάλειπτη λειτουργία.
Γιατί πλέον η τηλεματική δεν είναι «ένα έργο πληροφορικής». Είναι υποδομή πάνω στην οποία στηρίζεται καθημερινά η λειτουργία των αστικών συγκοινωνιών της πρωτεύουσας.
Οι «έξυπνες» Αστικές Συγκοινωνίες μπορούν να μείνουν χωρίς σήμα;
Το μπλακ άουτ της τηλεματικής είναι, τελικά, μια υπενθύμιση ότι οι ψηφιακές υποδομές έχουν περάσει από την κατηγορία της «τεχνολογικής πολυτέλειας» στην κατηγορία των απαραίτητων βασικών δημόσιων υποδομών.
Όταν ο επιβάτης δεν βλέπει τον χρόνο άφιξης, δεν καταρρέει η συγκοινωνία. Καταρρέει όμως η εμπιστοσύνη στην ψηφιακή ενημέρωση, που ο Οργανισμός του έχουν ζητήσει να χρησιμοποιεί. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη παράμετρος της υπόθεσης.
Η επόμενη τηλεματική του ΟΑΣΑ δεν χρειάζεται απλώς περισσότερες λειτουργίες. Χρειάζεται περισσότερη ανθεκτικότητα, κυβερνοασφάλεια, εφεδρεία, διαφάνεια και μετρήσιμη αξιοπιστία. Γιατί η πραγματική «έξυπνη πόλη» δεν είναι εκείνη όπου όλα λειτουργούν όταν δεν υπάρχει πρόβλημα. Είναι εκείνη όπου, όταν κάτι πέσει, η πόλη συνεχίζει να λειτουργεί.
ΟΑΣΑ: Κανονικά τα δρομολόγια, εκτός λειτουργίας η τηλεματική
Ο ΟΑΣΑ διαβεβαιώνει ότι η προσωρινή διακοπή λειτουργίας του συστήματος τηλεματικής δεν έχει επηρεάσει την εκτέλεση των δρομολογίων. Λεωφορεία και τρόλεϊ συνεχίζουν να κινούνται κανονικά, ενώ τεχνικά συνεργεία εργάζονται για την αποκατάσταση της ψηφιακής υπηρεσίας.
Η βλάβη έχει ως αποτέλεσμα να μην είναι διαθέσιμη προς το παρόν η ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο για τις αφίξεις των οχημάτων. Έτσι, οι επιβάτες δεν μπορούν να πληροφορηθούν από τις ηλεκτρονικές πινακίδες των στάσεων ή τις αντίστοιχες ψηφιακές υπηρεσίες τον εκτιμώμενο χρόνο άφιξης του λεωφορείου ή του τρόλεϊ που αναμένουν.
Ο Οργανισμός ζητά την κατανόηση του επιβατικού κοινού για την προσωρινή ταλαιπωρία και σημειώνει ότι οι αρμόδιες τεχνικές ομάδες επιχειρούν να επαναφέρουν το σύστημα σε πλήρη λειτουργία.
Νεότερη ενημέρωση αναμένεται μόλις υπάρξει εξέλιξη ως προς την αποκατάσταση της τηλεματικής.
Οψώμεθα.
