Η Ευρώπη διαθέτει περισσότερες από 60.000 εταιρείες τεχνολογίας που αναπτύσσουν κρίσιμες ψηφιακές τεχνολογίες και ένα οικοσύστημα που αριθμεί πλέον 20.720 startups προηγμένης ψηφιακής τεχνολογίας. Παράλληλα, οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στους βασικούς ψηφιακούς τομείς έχουν αυξηθεί σημαντικά από το 2015.
Παρ’ όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση χάνει έδαφος διεθνώς στην ερευνητική αριστεία και στις πατέντες στους περισσότερους ψηφιακούς τομείς, ενώ εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει την έρευνα σε εμπορική επιτυχία μεγάλης κλίμακας.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της νέας μελέτης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις στρατηγικές ψηφιακές τεχνολογίες που θα πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα στην επόμενη ευρωπαϊκή χρηματοδοτική περίοδο. Η ανάλυση δημοσιεύθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου και θα χρησιμοποιηθεί για τη διαμόρφωση του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028–2034, αλλά και του μελλοντικού ψηφιακού σκέλους του Horizon Europe.
Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη έρευνας
Η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ένα σημείο που έχει ιδιαίτερη σημασία. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι ότι η ευρωπαϊκή έρευνα δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της βιομηχανίας. Είναι ότι η Ευρώπη δεν καταφέρνει να παραμένει με συνέπεια στην τεχνολογική πρωτοπορία και να μετατρέπει την καινοτομία σε επιτυχία στην αγορά.
Γι’ αυτό και το ζητούμενο για την επόμενη περίοδο δεν είναι μόνο η συνέχιση της χρηματοδότησης της έρευνας. Χρειάζεται ισχυρότερη σύνδεση ανάμεσα στην ανάπτυξη μιας τεχνολογίας, την ωρίμανσή της, την κλιμάκωσή της και τελικά την αξιοποίησή της στην αγορά, μαζί με καλύτερη πρόσβαση στις απαραίτητες υποδομές.
Η ανάγκη αυτή συνδέεται και με τις τεχνολογικές εξελίξεις που αναμένεται να διαμορφώσουν το επόμενο διάστημα. Η ανάλυση εξετάζει τις τάσεις και τις δυνατότητες των κρίσιμων ψηφιακών τεχνολογιών με ορίζοντα έως το 2040, ώστε οι μελλοντικές ευρωπαϊκές επενδύσεις να μπορούν να κατευθυνθούν σε τομείς με σημαντικό αναπτυξιακό και τεχνολογικό δυναμικό.
Η AI στο κέντρο, αλλά μαζί με άλλες τεχνολογίες
Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της εικόνας, όχι όμως ως ένας αυτόνομος τομέας. Αντίθετα, αναδεικνύεται ως τεχνολογία που μπορεί να ενισχύσει μια σειρά από άλλες κρίσιμες τεχνολογίες, από τη ρομποτική και την κυβερνοασφάλεια έως την προηγμένη υπολογιστική, τη συνδεσιμότητα και τις εφαρμογές edge.
Αυτό οδηγεί σε μια διαφορετική προσέγγιση για την επόμενη περίοδο, με μεγαλύτερη έμφαση στον συνδυασμό τεχνολογιών. Στις περιοχές που εμφανίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η σύνδεση της κβαντικής τεχνολογίας με την τεχνητή νοημοσύνη, το edge AI και η αξιοποίηση της AI στους εικονικούς κόσμους.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η ενοποίηση ημιαγωγών και φωτονικής, η κυβερνοασφάλεια για την ασφαλή ανταλλαγή δεδομένων και την ψηφιακή ταυτότητα, οι προηγμένες μορφές συνδεσιμότητας, καθώς και η σύνδεση της εκτεταμένης πραγματικότητας με το Διαδίκτυο των Πραγμάτων και τα συστήματα cloud-edge.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην ενεργειακή αποδοτικότητα. Οι τεχνολογίες που μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας και το κόστος αντιμετωπίζονται ως οριζόντια προτεραιότητα, καθώς επηρεάζουν συνολικά την ανάπτυξη των κρίσιμων ψηφιακών τεχνολογιών.
Το μεγάλο κενό βρίσκεται στην κλιμάκωση
Ένα από τα ζητήματα που αναδεικνύονται είναι το πέρασμα από την ανάπτυξη μιας τεχνολογίας σε ένα στάδιο όπου μπορεί να δοκιμαστεί, να ωριμάσει και να προχωρήσει προς πραγματικές εφαρμογές. Για τον λόγο αυτό προτείνεται μεγαλύτερη στήριξη σε προηγμένα πρωτότυπα, πιλοτικά έργα και τεχνολογίες που βρίσκονται σε πιο ώριμο στάδιο ανάπτυξης, όπως το Technology Readiness Level 6.
Παράλληλα, ζητείται καλύτερη πρόσβαση στις ερευνητικές υποδομές, ενίσχυση των δεξιοτήτων και προσέλκυση ταλέντου, αλλά και μεγαλύτερη αξιοποίηση του ανοικτού λογισμικού. Στο ίδιο πακέτο προτεραιοτήτων περιλαμβάνεται η καλύτερη προστασία της ευρωπαϊκής πνευματικής ιδιοκτησίας, ώστε τα αποτελέσματα της έρευνας να μπορούν να αξιοποιούνται αποτελεσματικότερα.
Τα €13 δισ. έχουν ήδη δεσμευθεί
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη διαθέσει σημαντικούς πόρους στην ψηφιακή έρευνα και ανάπτυξη. Περίπου €13 δισ. έχουν δεσμευθεί μέσω των προγραμμάτων εργασίας του Horizon Europe για την περίοδο 2021–2025, με σημαντικές επενδύσεις σε μικροηλεκτρονική, τεχνητή νοημοσύνη, δεδομένα και συνδεσιμότητα.
Το ποσό αυτό δεν αφορά τη νέα περίοδο 2028–2034. Αποτελεί το προηγούμενο επίπεδο χρηματοδότησης πάνω στο οποίο εξετάζονται τώρα οι επόμενες ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Για την επόμενη φάση προτείνεται συνέχιση και διεύρυνση των επενδύσεων, αλλά με πιο ευέλικτους μηχανισμούς χρηματοδότησης και μεγαλύτερη έμφαση στις αναδυόμενες τεχνολογίες και στα έργα που συνδυάζουν διαφορετικούς τεχνολογικούς τομείς.
Παράλληλα, προτείνεται ένα μοντέλο στρατηγικού ανοίγματος, που θα επιτρέπει τη διεθνή συνεργασία χωρίς να παραμερίζονται τα ευρωπαϊκά συμφέροντα, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενεργειακή αποδοτικότητα και στις ανθρωποκεντρικές ψηφιακές τεχνολογίες.
Η νέα κατεύθυνση που προτείνεται για την περίοδο μετά το 2027 κινείται, έτσι, γύρω από μια πιο ολοκληρωμένη αλυσίδα, από την έρευνα και την ανάπτυξη μέχρι την κλιμάκωση και την αξιοποίηση στην αγορά. Το ζητούμενο για την Ευρώπη είναι να αξιοποιήσει καλύτερα τις επιχειρήσεις, τις startups, την επιστημονική βάση, τις υποδομές και τις επενδύσεις που ήδη διαθέτει, ώστε να ενισχύσει τη θέση της στις κρίσιμες ψηφιακές τεχνολογίες.
