Στην ενεργοποίηση ενός νέου συστήματος τεχνητής νοημοσύνης για τον ελληνικό σιδηρόδρομο προχώρησε το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, επιχειρώντας να ενισχύσει το πλέγμα ασφαλείας στις σιδηροδρομικές μετακινήσεις και να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας του δικτύου μετά την τραγωδία των Τεμπών. Το νέο σύστημα, το οποίο σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Μεταφορών Κωνσταντίνο Κυρανάκη βρίσκεται ήδη σε λειτουργία από τις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας, αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη ώστε να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τις επικοινωνίες μεταξύ σταθμαρχών και μηχανοδηγών.
Πρόκειται για ένα υποσύστημα που εντάσσεται στο ευρύτερο σχέδιο ψηφιακού μετασχηματισμού του ελληνικού σιδηρόδρομου και λειτουργεί συμπληρωματικά με την πλατφόρμα railway.gov.gr, μέσω της οποίας έχει ξεκινήσει η ψηφιακή παρακολούθηση της κυκλοφορίας των τρένων στον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη.
Πώς λειτουργεί το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο κ. Κυρανάκης στο 16ο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας αλλά και σε συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ, όλες οι ηχητικές επικοινωνίες που πραγματοποιούνται μέσω του συστήματος GSMR, δηλαδή του δικτύου ενδοεπικοινωνίας του σιδηρόδρομου, συγκεντρώνονται πλέον σε έναν κεντρικό διακομιστή και ψηφιοποιούνται σε πραγματικό χρόνο.
Η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπει άμεσα τον προφορικό διάλογο σε κείμενο, αντιστοιχίζοντας κάθε επικοινωνία σε συγκεκριμένο δρομολόγιο και σε συγκεκριμένο εργαζόμενο που εμπλέκεται στη διαχείριση της κυκλοφορίας. Στη συνέχεια, το σύστημα αναλύει το περιεχόμενο των συνομιλιών και ελέγχει αν τηρούνται τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας.
Εφόσον εντοπιστεί κάποια απόκλιση, το κέντρο ελέγχου λαμβάνει αυτόματα ειδοποιήσεις διαφορετικών επιπέδων επικινδυνότητας — χαμηλού, μεσαίου ή υψηλού κινδύνου — προκειμένου να μπορεί να υπάρξει άμεση παρέμβαση πριν δημιουργηθεί κάποιο σοβαρό περιστατικό.
Όπως εξήγησε ο αναπληρωτής υπουργός, το σύστημα μπορεί να εντοπίζει λανθασμένες εντολές, συνομιλίες που δεν σχετίζονται με την κυκλοφορία των τρένων, αλλά και συμπεριφορές που θεωρούνται μη επαγγελματικές για κρίσιμες θέσεις ευθύνης. Ο ίδιος έκανε ιδιαίτερη αναφορά στους «διαλόγους ντροπής» που είχαν ακουστεί μετά το δυστύχημα των Τεμπών, υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι να εξαλειφθεί οριστικά η κουλτούρα χαλαρότητας στον σιδηρόδρομο.
«Αν ξανακουστούν άνθρωποι να κάνουν χαβαλέ ή να λένε πράγματα που δεν συνάδουν με την ορθή κυκλοφορία μιας αμαξοστοιχίας, το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης το πιάνει εκείνη τη στιγμή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Στρατιωτικού τύπου» επικοινωνίες στον σιδηρόδρομο
Ο κ. Κυρανάκης υποστήριξε ότι το νέο μοντέλο λειτουργίας σηματοδοτεί μια συνολική αλλαγή νοοτροπίας στη διαχείριση της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας. Όπως είπε, όσοι εμπλέκονται στη ρύθμιση της κυκλοφορίας διαχειρίζονται ανθρώπινες ζωές και για τον λόγο αυτό οι επικοινωνίες πρέπει να είναι απολύτως αυστηρές και τυποποιημένες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η τεχνητή νοημοσύνη δεν λειτουργεί απλώς ως εργαλείο καταγραφής για διερεύνηση ατυχημάτων μετά το συμβάν, αλλά ως ένας μηχανισμός άμεσης πρόληψης που επιτρέπει στο κέντρο ελέγχου να παρεμβαίνει σε πραγματικό χρόνο όταν εντοπίζεται παραβίαση διαδικασιών ή επικίνδυνη συμπεριφορά.
Κατά την παρουσίαση του προγράμματος, ο αναπληρωτής υπουργός χαρακτήρισε το σύστημα «μια τεράστια αλλαγή» και σημείωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη «βοηθά να συγκρουστούμε στην πράξη με το βαθύ κράτος».
Το railway.gov.gr και η πλήρης ψηφιοποίηση του δικτύου
Η νέα εφαρμογή railway.gov.gr αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες του σχεδίου εκσυγχρονισμού του ΟΣΕ. Η πρώτη εκδοχή της τέθηκε σε παραγωγική λειτουργία στις 25 Φεβρουαρίου 2026 και επιτρέπει στους πολίτες να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την κίνηση των επιβατικών τρένων στον κεντρικό σιδηροδρομικό άξονα.
Μέσα από την πλατφόρμα, οι χρήστες μπορούν να ενημερώνονται για τη θέση των συρμών, τις καθυστερήσεις και την εξέλιξη των δρομολογίων μέσω υπολογιστή, τάμπλετ ή κινητού τηλεφώνου. Παράλληλα, το σύστημα παρέχει στον ΟΣΕ πλήρη εικόνα του δικτύου, του τροχαίου υλικού και των κρίσιμων υποδομών.
Στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη δημιουργηθεί ψηφιακό μητρώο σιδηροδρομικών δεδομένων, στο οποίο καταγράφονται χιλιάδες βαγόνια και υποδομές του δικτύου, ενώ το πληροφοριακό σύστημα επεκτείνεται σταδιακά και στη διαχείριση της συντήρησης του τροχαίου υλικού.
Δορυφόροι, γεωεντοπισμός και κάμερες ασφαλείας
Κεντρικό ρόλο στο νέο σύστημα επιτήρησης παίζει και το HEPOS, το Ελληνικό Σύστημα Εντοπισμού Θέσης, μέσω του οποίου τα τρένα θα μπορούν να εντοπίζονται με ακρίβεια έως και πέντε εκατοστών. Για τον σκοπό αυτό έχει καταστεί υποχρεωτική η εγκατάσταση προηγμένων δεκτών GNSS και δορυφορικής σύνδεσης στο διαδίκτυο σε κάθε μηχανή τρένου.
Το στίγμα κάθε αμαξοστοιχίας θα μεταδίδεται ανά λίγα δευτερόλεπτα, ενώ σε σήραγγες και άλλα κρίσιμα σημεία του δικτύου θα λειτουργούν περισσότερες από 1.500 κάμερες ασφαλείας που θα παρακολουθούν συνεχώς την κυκλοφορία μέσω ειδικού λογισμικού.
Κάμερες προβλέπεται να εγκατασταθούν επίσης στο πρώτο βαγόνι κάθε συρμού, στις καμπίνες μηχανοδηγών, στους χώρους εργασίας σταθμαρχών και σε άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις. Όλα τα δεδομένα — εικόνα, ήχος, εντολές, παραβάσεις και ειδοποιήσεις — θα αποθηκεύονται ψηφιακά με χρονοσήμανση, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα πλήρες ψηφιακό αποτύπωμα ευθύνης για κάθε εμπλεκόμενο στον σιδηρόδρομο.
Σε περίπτωση συμβάντος, το σύστημα ενεργοποιεί αυτόματα συναγερμό και διατηρεί αποθηκευμένο όλο το οπτικοακουστικό υλικό, προκειμένου να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη διερεύνηση του περιστατικού αλλά και για την άμεση λήψη μέτρων αποτροπής κινδύνου.
Η προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το συνολικό αυτό πλέγμα ψηφιακών συστημάτων ως μια προσπάθεια επαναφοράς της εμπιστοσύνης των πολιτών στον ελληνικό σιδηρόδρομο. Μετά το δυστύχημα των Τεμπών, η ανάγκη για αυστηρότερους μηχανισμούς ελέγχου και άμεση εποπτεία της κυκλοφορίας βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Μέσα από την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, της δορυφορικής τεχνολογίας, των καμερών ασφαλείας και της συνεχούς ψηφιακής καταγραφής, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο λειτουργίας, στο οποίο κάθε ενέργεια στο σιδηροδρομικό δίκτυο θα παρακολουθείται και θα καταγράφεται σε πραγματικό χρόνο.
