Η συνάντηση των τριών ηγετών στην Κίνα φέρνει στο προσκήνιο τη γεωπολιτική υποβάθμιση της Ευρώπης. Η Ουκρανία, η ευρωπαϊκή ασφάλεια και οι διεθνείς ισορροπίες βρίσκονται στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει εκτός του κεντρικού τραπεζιού. Η αυριανή συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στη Σεντζέν της Κίνας δεν είναι μια συνηθισμένη διπλωματική επαφή. Είναι μια συνάντηση που αποτυπώνει τη μετατόπιση του κέντρου λήψης των μεγάλων διεθνών αποφάσεων και αναδεικνύει μια δυσάρεστη πραγματικότητα: η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει θεατής των εξελίξεων που καθορίζουν το δικό της μέλλον. Οι τρεις ηγέτες εκπροσωπούν τις μεγαλύτερες στρατιωτικές και γεωπολιτικές δυνάμεις του πλανήτη. Ο Τραμπ αναζητά διπλωματικές επιτυχίες, ο Πούτιν επιδιώκει να επανακτήσει διεθνή νομιμοποίηση και ο Σι Τζινπίνγκ ενισχύει τη θέση της Κίνας ως πρωταγωνιστή στη διαμόρφωση ενός πολυπολικού κόσμου. Ήδη, η συνάντηση Πούτιν – Σι την Τετάρτη έστειλε σαφές πολιτικό μήνυμα. Ο Κινέζος πρόεδρος μίλησε για κοινή προσπάθεια προώθησης ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος για την αυριανή τριμερή.
Ευρώπη: Οικονομικός γίγαντας, γεωπολιτικός νάνος
Το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα είναι ότι οι συζητήσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου διεξάγονται με πρωταγωνιστές την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα. Παρότι η συμμετοχή της Ουκρανίας και των Ευρωπαίων είναι απαραίτητη για οποιαδήποτε βιώσιμη συμφωνία, η πραγματική διαπραγματευτική πρωτοβουλία παραμένει στα χέρια άλλων. Στις πρόσφατες συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι, εκπρόσωποι ευρωπαϊκών κυβερνήσεων βρίσκονταν στην περιοχή, αλλά δεν συμμετείχαν στις απευθείας διαπραγματεύσεις ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας. Την ίδια ώρα, η Μόσχα επιδιώκει να επαναφέρει στο τραπέζι απαιτήσεις που αφορούν τη συνολική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, ακόμη και τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για ζητήματα που αφορούν άμεσα την Ευρώπη, αλλά κινδυνεύουν να αποτελέσουν αντικείμενο συνεννόησης μεταξύ τρίτων.
Το ερώτημα είναι σαφές: Πώς μπορεί η Ευρώπη να εγγυηθεί την ασφάλειά της όταν δεν έχει τον πρώτο λόγο στις διαπραγματεύσεις που την αφορούν;
Η σημερινή εικόνα είναι αποτέλεσμα και των ίδιων των ευρωπαϊκών επιλογών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ, τεχνολογικές δυνατότητες και σημαντικό διεθνές εμπορικό αποτύπωμα. Δεν έχει καταφέρει, όμως, να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ενιαία εξωτερική πολιτική και αυτοδύναμη στρατηγική παρουσία. Οι διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών, η εξάρτηση από την αμερικανική στρατιωτική προστασία και η απουσία κοινής γραμμής σε κρίσιμα διεθνή ζητήματα περιορίζουν την επιρροή της. Η αντίφαση είναι πλέον εμφανής: η Ευρώπη καλείται να πληρώσει το κόστος της ασφάλειας, της στήριξης της Ουκρανίας και της μελλοντικής ανοικοδόμησης, χωρίς να διαθέτει ανάλογη επιρροή στον καθορισμό των πολιτικών αποφάσεων. Η συνάντηση στην Κίνα δεν προδικάζει ότι θα υπάρξει συμφωνία για την Ουκρανία ούτε ότι οι τρεις ηγέτες θα καταλήξουν σε κοινή στρατηγική. Αποκαλύπτει, ωστόσο, ποιοι διαθέτουν σήμερα την πρωτοβουλία των κινήσεων. Και αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα για τις Βρυξέλλες. Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει απλώς να χάσει μια θέση σε μια διπλωματική συνάντηση. Κινδυνεύει να χάσει τον ρόλο της ως αυτοτελής δύναμη στη διεθνή πολιτική. Αν δεν αποκτήσει ενιαία φωνή, πραγματική αμυντική δυνατότητα και στρατηγική αυτονομία, θα συνεχίσει να παρακολουθεί άλλους να αποφασίζουν για ζητήματα που αφορούν άμεσα την ασφάλεια, την οικονομία και το μέλλον της.

