Πληροφορική

Microsoft: Το γερμανικό Δημόσιο άντεξε το μπλακάουτ. Είναι έτοιμη η Ελλάδα; Ποιοι φορείς έχουν σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας;

Το παγκόσμιο μπλακάουτ της Microsoft ανέδειξε δύο διαφορετικές εικόνες στην Ευρώπη. Η γερμανική ομοσπονδιακή διοίκηση δεν αντιμετώπισε σοβαρή διαταραχή, καθώς ο βασικός σταθμός εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων λειτουργεί σε υποδομή που δεν βασίζεται στο Microsoft Cloud. Στην Ελλάδα, αντίθετα, καταγράφηκαν προβλήματα στην ηλεκτρονική αλληλογραφία υπουργείων που χρησιμοποιούν διακομιστές της Microsoft, χωρίς όμως να διακοπεί η λειτουργία των βασικών πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου, σύμφωνα με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου. Η σύγκριση δεν είναι απλώς τεχνολογική. Θέτει ένα συγκεκριμένο ερώτημα για την ελληνική Δημόσια Διοίκηση: ποιοι φορείς μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν όταν ένας μεγάλος πάροχος ψηφιακών υπηρεσιών τεθεί εκτός λειτουργίας, ποιοι έχουν ολοκληρωμένα σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας και, κυρίως, ποιοι έχουν δοκιμάσει στην πράξη ότι μπορούν να τα εφαρμόσουν;

Γερμανία: Η ομοσπονδιακή διοίκηση δεν εξαρτάται από το Microsoft Cloud για τον βασικό σταθμό εργασίας

Η γερμανική εμπειρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Ψηφιακών Υποθέσεων δήλωσε ότι δεν υπήρξαν αναφορές για σημαντικές διακοπές στην ομοσπονδιακή διοίκηση. Ο βασικός σταθμός εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων, γνωστός ως Bundesclient, παρέμεινε σταθερός, καθώς λειτουργεί σε υποδομή της ίδιας της διοίκησης και όχι στο Microsoft Cloud. Αντίστοιχα, το ενιαίο σύστημα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας της ομοσπονδιακής διοίκησης συνέχισε να λειτουργεί. Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική λεπτομέρεια: δεν έχουν ακόμη μεταφερθεί όλες οι δημόσιες υπηρεσίες στον Bundesclient. Η γερμανική κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο να αποτελέσει αυτός τον κοινό σταθμό εργασίας ολόκληρης της ομοσπονδιακής διοίκησης έως το 2032. Επομένως, η απουσία σοβαρών επιπτώσεων δεν σημαίνει ότι κάθε γερμανικός δημόσιος φορέας είναι ήδη ανεξάρτητος από τις υπηρεσίες της Microsoft. Η εικόνα ήταν επίσης διαφορετική σε επίπεδο κρατιδίων. Στο Βερολίνο, η τοπική διοίκηση και οι υπηρεσίες της αστυνομίας δήλωσαν ότι δεν επηρεάστηκαν, καθώς δεν χρησιμοποιούν τα συστήματα υπολογιστικού νέφους της Microsoft. Στο Βρανδεμβούργο, αντίθετα, εργαζόμενοι του υπουργείου Δικαιοσύνης και Ψηφιακών Υποθέσεων που εργάζονταν εξ αποστάσεως αντιμετώπισαν προβλήματα. Η γερμανική εμπειρία, συνεπώς, δεν αποτελεί εικόνα καθολικής τεχνολογικής ανεξαρτησίας, αλλά παράδειγμα διαφοροποίησης των υποδομών και περιορισμού της εξάρτησης από έναν προμηθευτή.  Η πρόεδρος της γερμανικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφάλειας Πληροφοριών, Claudia Plattner, υπογράμμισε την ανάγκη ύπαρξης σχεδίων έκτακτης ανάγκης, με εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας, όπως τηλεφωνικές επαφές και διαφορετικούς παρόχους ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το μήνυμα είναι σαφές: η επιχειρησιακή συνέχεια δεν μπορεί να εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα μιας μοναδικής ψηφιακής πλατφόρμας.

Ελλάδα: Τι επηρεάστηκε και τι συνέχισε να λειτουργεί

Στην Ελλάδα, ο Δημήτρης Παπαστεργίου δήλωσε στις 13 Νοεμβρίου ότι τα βασικά πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου εξακολούθησαν να λειτουργούν. Τα προβλήματα εντοπίστηκαν κυρίως στην ηλεκτρονική αλληλογραφία υπουργείων που χρησιμοποιούν διακομιστές της Microsoft, καθώς και στις υπηρεσίες Outlook, Teams και Copilot. Η εικόνα αυτή χρειάζεται, ωστόσο, να συμπληρωθεί. Αργότερα την ίδια ημέρα αναφέρθηκαν δυσλειτουργίες στην έκδοση ηλεκτρονικών εισιτηρίων, κυρίως στον σιδηρόδρομο, χωρίς να επηρεαστεί η εκτέλεση των δρομολογίων. Το περιστατικό δείχνει ότι ακόμη και όταν οι κεντρικές λειτουργίες συνεχίζονται, μια εξάρτηση από επιμέρους ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην εξυπηρέτηση πολιτών και επιχειρήσεων.  Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι, επομένως, μόνο πόσες υπηρεσίες επηρεάστηκαν από το συγκεκριμένο περιστατικό. Είναι αν το κράτος μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί σε περίπτωση μεγαλύτερης ή παρατεταμένης διακοπής, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει ταυτόχρονα ηλεκτρονικές επικοινωνίες, υποδομές υπολογιστικού νέφους, δίκτυα και κρίσιμες εφαρμογές.

Ένα δεύτερο επίπεδο αφορά τις υποδομές στις οποίες φιλοξενούνται τα πληροφοριακά συστήματα του κράτους. Το Ενιαίο Κυβερνητικό Νέφος συγκεντρώνει συστήματα δημόσιων φορέων σε οργανωμένο περιβάλλον, με τη διαχείριση και την υποστήριξη των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών. Η Κοινωνία της Πληροφορίας δημοσίευσε στις 9 Νοεμβρίου 2026 διαδικασία για τη συνέχιση, επί δύο επιπλέον έτη, της παροχής υπηρεσιών δημόσιου υπολογιστικού νέφους και υποστήριξης μέσω Microsoft Azure για τα κυβερνητικά νέφη G-Cloud και H-Cloud. Ο προϋπολογισμός της σχετικής διαδικασίας ανέρχεται σε 126,6 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ. Στα δημοσιευμένα στοιχεία περιλαμβάνονται διακριτά περιβάλλοντα για τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Κοινωνικής Ασφάλισης, διαφορετικά επίπεδα υπηρεσιών, αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας και δυνατότητες ανάκαμψης από καταστροφές.

Χρειάζεται, πάντως, μια ουσιαστική διευκρίνιση: η διακοπή του Microsoft 365, του Outlook ή του Teams δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει υποστεί βλάβη και το Microsoft Azure. Πρόκειται για διαφορετικές υπηρεσίες και υποδομές. Η χρήση του Azure στο κυβερνητικό νέφος δεν αποδεικνύει ότι τα κρίσιμα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου επηρεάστηκαν από το συγκεκριμένο μπλακάουτ. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη να είναι γνωστό τι συμβαίνει όταν ένας πάροχος ή μια τεχνολογική υποδομή δεν είναι διαθέσιμη. Η ύπαρξη διαφορετικών περιβαλλόντων και υπηρεσιών ανάκαμψης είναι σημαντική, αλλά δεν υποκαθιστά τις πραγματικές δοκιμές. Το κρίσιμο είναι να αποδεικνύεται ότι οι εφεδρικές υποδομές μπορούν να αναλάβουν τη λειτουργία των συστημάτων μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο και χωρίς απώλεια κρίσιμων δεδομένων.

Ποιοι δημόσιοι φορείς έχουν ολοκληρώσει σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που πρέπει να απαντήσει το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Στα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που εξετάστηκαν δεν εντοπίζεται επίσημος κατάλογος φορέων που έχουν ολοκληρώσει, εγκρίνει και δοκιμάσει σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας. Δεν είναι, συνεπώς, δυνατόν να κατονομαστούν με τεκμηρίωση οργανισμοί ως πλήρως έτοιμοι για ένα παρατεταμένο ψηφιακό μπλακάουτ. Υπάρχει, πάντως, ένα συγκεκριμένο έργο που έχει δρομολογηθεί από την Κοινωνία της Πληροφορίας για την εκπόνηση Ανάλυσης Επιχειρησιακών Επιπτώσεων και Σχεδίου Επιχειρησιακής Συνέχειας στη Δημόσια Διοίκηση. Προβλέπει την καταγραφή των δραστηριοτήτων, των τεχνολογικών και ανθρώπινων πόρων, των εξαρτήσεων από τρίτους προμηθευτές και των συνεπειών που θα είχε η διακοπή κάθε λειτουργίας. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται ο προσδιορισμός των κρίσιμων δραστηριοτήτων, του μέγιστου αποδεκτού χρόνου διακοπής, του χρόνου ανάκτησης κάθε υπηρεσίας και του αποδεκτού χρονικού ορίου απώλειας δεδομένων. Η πρώτη ενδεικτική ομάδα εφαρμογής που είχε αναφερθεί αφορούσε εργαζομένους του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι το σχέδιο έχει εφαρμοστεί στο σύνολο της Δημόσιας Διοίκησης.

Υπάρχει επιπλέον ένα στοιχείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Το υποέργο για την προμήθεια περίπου 1.150 φορητών υπολογιστών και συνδέσεων κινητής τηλεφωνίας, που προορίζονταν για την ασφαλή απομακρυσμένη εργασία επιλεγμένων στελεχών του Δημοσίου, εμφανίζεται στην επίσημη σελίδα της Κοινωνίας της Πληροφορίας ως ματαιωμένο στις 18 Μαρτίου 2025. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι ο συγκεκριμένος εξοπλισμός και οι συνδέσεις παραδόθηκαν και βρίσκονται σε λειτουργία.  Αυτό δημιουργεί ένα σαφές πεδίο ελέγχου: Έχει ολοκληρωθεί η μελέτη επιχειρησιακών επιπτώσεων; Ποιοι φορείς έχουν παραλάβει σχέδια συνέχειας; Πόσοι έχουν πραγματοποιήσει πραγματικές ασκήσεις αποκατάστασης; Ποια ήταν τα αποτελέσματα; Και τι απέγινε ο εξοπλισμός και οι συνδέσεις που προβλέπονταν στο ματαιωμένο υποέργο;

Οι υποχρεώσεις του νόμου για την κυβερνοασφάλεια. Ποιες υπηρεσίες πρέπει να μπορούν να λειτουργούν χωρίς διακοπή

Η προετοιμασία για τέτοια περιστατικά δεν αποτελεί πλέον απλώς επιλογή κάθε δημόσιου οργανισμού. Ο νόμος 5160/2024, με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η ευρωπαϊκή οδηγία NIS2, και η κοινή υπουργική απόφαση 1689/2025 θεσπίζουν Εθνικό Πλαίσιο Απαιτήσεων Κυβερνοασφάλειας για τις βασικές και σημαντικές οντότητες. Το πλαίσιο περιλαμβάνει 22 απαιτήσεις τεχνικού, οργανωτικού και επιχειρησιακού χαρακτήρα. Στις υποχρεώσεις που προβλέπονται περιλαμβάνονται η διαχείριση κινδύνων, η αντιμετώπιση περιστατικών, η επιχειρησιακή συνέχεια, η δημιουργία και αποκατάσταση αντιγράφων ασφαλείας, καθώς και η ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και των σχέσεων με προμηθευτές. Οι απαιτήσεις αυτές αφορούν τους φορείς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του πλαισίου. Δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι κάθε δημόσια υπηρεσία έχει ήδη ολοκληρώσει και δοκιμάσει το σχέδιό της. Η ύπαρξη κανονιστικής υποχρέωσης και η πραγματική εφαρμογή της είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Σε ένα σοβαρό περιστατικό, η Δημόσια Διοίκηση πρέπει να διασφαλίσει τη συνέχεια συγκεκριμένων κρίσιμων λειτουργιών. Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται οι υπηρεσίες ταυτοποίησης πολιτών, η φορολογική διοίκηση, οι πληρωμές και οι οικονομικές συναλλαγές με το κράτος, η κοινωνική ασφάλιση, η υγεία, η πολιτική προστασία και η λειτουργία βασικών δικτύων και υποδομών. Για κάθε υπηρεσία πρέπει να υπάρχει σαφής εναλλακτική διαδικασία: ποιο σύστημα αναλαμβάνει τη λειτουργία, ποιοι υπάλληλοι έχουν πρόσβαση, πώς πιστοποιείται η ταυτότητά τους και πώς διασφαλίζεται ότι τα δεδομένα δεν χάνονται ή αλλοιώνονται. Απαιτούνται επίσης αντίγραφα ασφαλείας σε απομονωμένα περιβάλλοντα, εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας, δυνατότητα λειτουργίας χωρίς πρόσβαση στις συνήθεις εφαρμογές και σαφείς συμφωνίες με τους τεχνολογικούς προμηθευτές. Το ΣΥΖΕΥΞΙΣ ΙΙ αποτελεί βασική τηλεπικοινωνιακή υποδομή για τη Δημόσια Διοίκηση, αλλά η διασύνδεση των υπηρεσιών δεν ισοδυναμεί από μόνη της με πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα απέναντι σε μια μεγάλη διακοπή.

Η σύγκριση με τη Γερμανία αναδεικνύει μια συγκεκριμένη επιλογή: η ομοσπονδιακή διοίκηση έχει αναπτύξει δική της υποδομή για τον βασικό σταθμό εργασίας των υπαλλήλων της, περιορίζοντας την εξάρτηση από το Microsoft Cloud. Η Ελλάδα έχει επιλέξει διαφορετικό μοντέλο, με σημαντική αξιοποίηση υπηρεσιών δημόσιου υπολογιστικού νέφους και συμβάσεων με μεγάλους διεθνείς παρόχους. Το ζήτημα δεν είναι να αντιγραφεί μηχανικά το γερμανικό μοντέλο, αλλά να εξασφαλιστεί ότι κάθε κρίσιμη δημόσια λειτουργία διαθέτει πραγματική εναλλακτική. Η ουσιαστική αποτίμηση απαιτεί δημοσιοποίηση συγκεκριμένων στοιχείων από το υπουργείο: πόσοι και ποιοι δημόσιοι φορείς έχουν ολοκληρώσει Ανάλυση Επιχειρησιακών Επιπτώσεων, πόσοι διαθέτουν εγκεκριμένο σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας, πόσοι έχουν δοκιμάσει την αποκατάσταση των συστημάτων τους και ποιοι διαθέτουν εναλλακτικές υποδομές και διαδικασίες λειτουργίας. Χρειάζεται επίσης να διευκρινιστεί η σημερινή κατάσταση του έργου επιχειρησιακής συνέχειας της Δημόσιας Διοίκησης, ιδίως μετά τη ματαίωση της προμήθειας του εξοπλισμού και των συνδέσεων που προορίζονταν για επιλεγμένους δημόσιους φορείς. Η ψηφιακή ανθεκτικότητα του κράτους δεν μετριέται από τον αριθμό των εφαρμογών που διαθέτει ούτε από το ύψος των συμβάσεων τεχνολογίας. Μετριέται από το αν μπορεί να συνεχίσει να εξυπηρετεί τον πολίτη όταν κάποια από αυτές τις εφαρμογές ή τις υποδομές πάψει να λειτουργεί.

Το ζητούμενο δεν είναι να μην υπάρξει ξανά μπλακάουτ. Είναι να μην παραλύσει μαζί του η λειτουργία του κράτους.

close menu