Σοβαρές πολιτικές και θεσμικές αντιδράσεις προκαλεί η ακύρωση από την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) δύο διαγωνισμών του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), που εποπτεύεται από το υπουργείο Πολιτισμού.
Η πρώτη υπόθεση αφορά στη σύμβαση για την εμπορική εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία της χώρας, η οποία είχε υπογραφεί τον Αύγουστο με την κοινοπραξία Space Hellas – Radiant Technologies. Η δεύτερη αφορά στην ανάθεση σε ιδιώτη υπηρεσιών υγιεινής, καθαριότητας, φύλαξης αντικειμένων και ελέγχου εισόδου σε αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.
Οι αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα του νομικού πλαισίου που εφαρμόστηκε, των διαδικασιών δημοσιότητας και των όρων συμμετοχής στους διαγωνισμούς. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ), ο οποίος είχε καταγγείλει προβλήματα στις διαδικασίες και είχε προσφύγει στους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς, κάνει λόγο για δικαίωση των επισημάνσεών του. Από την πλευρά του, ο ΟΔΑΠ υποστηρίζει ότι οι διαγωνισμοί διεξήχθησαν νόμιμα και με διαφάνεια. Η υπόθεση έχει πλέον αποκτήσει και σαφή πολιτική διάσταση, καθώς ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και ΝΙΚΗ ζητούν εξηγήσεις για τις αποφάσεις που ελήφθησαν από τη διοίκηση του ΟΔΑΠ και την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού.
Η σύμβαση για τα 27 πωλητήρια
Η σύμβαση για τη διαχείριση των 27 πωλητηρίων υπογράφηκε στις 14 Αυγούστου 2026 με την κοινοπραξία Space Hellas – Radiant Technologies. Αφορά πωλητήρια σε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη, οι Δελφοί, η Κνωσός, η Αρχαία Ολυμπία, το Σούνιο, οι Μυκήνες, η Επίδαυρος, ο Μυστράς και το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου στη Ρόδο.
Κεντρικό σημείο της διαφωνίας είναι ο νομικός χαρακτηρισμός της σύμβασης. Σύμφωνα με τον ΣΕΑ, ο ΟΔΑΠ αντιμετώπισε τη διαδικασία ως εκμίσθωση ακινήτων, εφαρμόζοντας το Προεδρικό Διάταγμα 715/1979, ενώ, κατά την άποψη του Συλλόγου, επρόκειτο για ανάθεση σε ιδιώτη της οργανωμένης παροχής και διαχείρισης υπηρεσιών. Ο Σύλλογος υποστηρίζει ότι έπρεπε να εφαρμοστεί ο Ν. 4413/2016, που αφορά τις συμβάσεις παραχώρησης, και όχι το πλαίσιο εκμίσθωσης ακινήτων.
Στην ανακοίνωσή του, ο ΣΕΑ αναφέρει ότι ο ΟΔΑΠ «εμφάνισε τη σχετική σύμβαση ως σύμβαση εκμίσθωσης, αποκρύπτοντας ότι πρόκειται για σύμβαση ανάθεσης σε ιδιώτη της οργανωμένης παροχής και διαχείρισης υπηρεσίας».
Το ζήτημα της ευρωπαϊκής δημοσιότητας
Ο ΣΕΑ θέτει επίσης το ζήτημα της υποχρέωσης δημοσίευσης της προκήρυξης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όπως υποστηρίζει, η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης υπερέβαινε το ευρωπαϊκό όριο των 5,4 εκατ. ευρώ, γεγονός που, με βάση το πλαίσιο των συμβάσεων παραχώρησης, συνεπαγόταν συγκεκριμένες υποχρεώσεις δημοσιότητας. Η διαφωνία αφορά, επομένως, τόσο τον χαρακτηρισμό της σύμβασης όσο και την τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών για μια σύμβαση τέτοιου ύψους. Ο Σύλλογος υποστηρίζει ακόμη ότι οι όροι των διαγωνισμών περιλάμβαναν ρυθμίσεις που περιόρισαν τον ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα να υποβληθεί προσφορά μόνο από την κοινοπραξία Space Hellas – Radiant Technologies.
Οι συγκεκριμένες αιτιάσεις αποτελούν μέρος της δημόσιας αντιπαράθεσης γύρω από την υπόθεση και πρέπει να διακρίνονται από το ακριβές περιεχόμενο και το σκεπτικό των αποφάσεων της ΕΑΔΗΣΥ.
Η δεύτερη ακύρωση αφορά υπηρεσίες σε αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας
Η δεύτερη απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ αφορά στο διαγωνισμό για υπηρεσίες σε τέσσερις αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας: την Ακρόπολη, την Αρχαία Αγορά, τον Κεραμεικό και το Ολυμπιείο.
Το αντικείμενο περιλάμβανε τη λειτουργία χώρων υγιεινής, υπηρεσίες καθαριότητας, εγκατάσταση και λειτουργία ερμαρίων φύλαξης αντικειμένων (lockers), καθώς και συστήματα ελέγχου εισόδου. Ανάδοχος φέρεται να ήταν η εταιρεία Public Shine Facility Management Α.Ε., ενώ κατά της διαγωνιστικής διαδικασίας είχε προσφύγει η εταιρεία 3C+P Τεχνική ΙΚΕ.
Πρόκειται για διαφορετική σύμβαση από εκείνη των πωλητηρίων, με ξεχωριστό αντικείμενο και ανάδοχο. Ωστόσο, και οι δύο υποθέσεις αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ο ΟΔΑΠ προχώρησε στην εμπορική αξιοποίηση υποδομών που συνδέονται με την εξυπηρέτηση των επισκεπτών αρχαιολογικών χώρων.
Οι αντιδράσεις των κομμάτων
ΠΑΣΟΚ: Ερωτήματα για τη διαφάνεια και τη λογοδοσία
Ο Τομέας – Δίκτυο Πολιτισμού του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής υποστηρίζει ότι οι δύο διαγωνισμοί παρουσίαζαν εξαρχής σοβαρά ζητήματα ως προς τους όρους ανάθεσης, τη διαφάνεια, τον ανταγωνισμό και την προστασία του δημόσιου συμφέροντος.
Το κόμμα υπενθυμίζει ότι είχε αναδείξει κοινοβουλευτικά το ζήτημα από τις 14 Σεπτεμβρίου 2026, με ερώτηση και αίτηση κατάθεσης εγγράφων της υπεύθυνης του Κοινοβουλευτικού Τομέα Εργασίας Πολιτισμού, Νάγιας Γρηγοράκου, προς την υπουργό Πολιτισμού.
Στην ανακοίνωσή του, στις 2 Νοεμβρίου, επισημαίνει ότι η ερώτηση παρέμενε αναπάντητη σχεδόν πενήντα ημέρες μετά την κατάθεσή της και ζητά σαφείς απαντήσεις από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου.
ΣΥΡΙΖΑ: Πολιτικές ευθύνες για την υπόθεση
Ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία χαρακτηρίζει την ακύρωση των διαγωνισμών νέα έκθεση της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού. Σε ανακοίνωσή του στις 2 Νοεμβρίου, υποστηρίζει ότι η ακύρωση συνδέεται με ουσιώδεις παραβάσεις των κανόνων δημοσιότητας και του θεσμικού πλαισίου που διέπει τις συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών. Το κόμμα ζητά να αναληφθούν πολιτικές ευθύνες και στρέφει την κριτική του προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, θέτοντας ζήτημα πολιτικής κάλυψης από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Παράλληλα, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε ήδη καταθέσει, στις 30 Σεπτεμβρίου 2026, ερώτηση και αίτηση κατάθεσης εγγράφων για την παραχώρηση της εμπορικής εκμετάλλευσης των πωλητηρίων σε ιδιώτη, μετά από επενδύσεις δημόσιας και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
ΝΙΚΗ: Αίτημα παραίτησης της υπουργού Πολιτισμού
Η ΝΙΚΗ υποστηρίζει ότι η ακύρωση των δύο διαγωνισμών δικαιώνει τις παρεμβάσεις και τις επισημάνσεις της για τη διαδικασία. Σε ανακοίνωσή της στις 2 Νοεμβρίου, χαρακτηρίζει την εξέλιξη σοβαρή πολιτική έκθεση της ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού και ζητά την παραίτηση της Λίνας Μενδώνη.
Η θέση της ΝΙΚΗΣ εντάσσεται στην ευρύτερη αντιπαράθεση για τη διαχείριση της πολιτιστικής περιουσίας και την ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας για τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν.
Ο ΣΕΑ ζητά να εξεταστούν και παλαιότερες συμβάσεις
Οι παρεμβάσεις του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) δεν περιορίζονται στους δύο διαγωνισμούς που ακυρώθηκαν. Ο ΣΕΑ ζητά να εξεταστεί και η νομιμότητα παλαιότερων συμβάσεων για τη λειτουργία πωλητηρίων, οι οποίες, όπως αναφέρει, είχαν συναφθεί με αντίστοιχο θεσμικό πλαίσιο.
Στον σχετικό κατάλογο περιλαμβάνονται πωλητήρια στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στο Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων, στο Μουσείο «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά, στο πρώην βασιλικό κτήμα Τατοΐου, στον Μυστρά, στο Βιομηχανικό Συγκρότημα Πειραιώς 260, στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, στο Τέμενος Τεφτερντάρ στην Κω και στον Κεραμεικό.
Ο Σύλλογος αναφέρει ότι στις 4 Οκτωβρίου 2026 υπέβαλε σχετική αναφορά στους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ζητώντας να διερευνηθούν οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν. Η εξέλιξη αυτή διευρύνει το αντικείμενο της υπόθεσης, καθώς το ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο δύο συγκεκριμένους διαγωνισμούς, αλλά εγείρει ερωτήματα για το καθεστώς με το οποίο έχουν συναφθεί και άλλες συμβάσεις εμπορικής αξιοποίησης πωλητηρίων.
Τι απαντά ο ΟΔΑΠ
Ο ΟΔΑΠ υποστηρίζει ότι οι δύο διαγωνισμοί πραγματοποιήθηκαν νόμιμα, με βάση το Προεδρικό Διάταγμα 715/1979 και τον Ν. 4761/2020. Όπως αναφέρει, επρόκειτο για ανοικτούς δημόσιους πλειοδοτικούς διαγωνισμούς και τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες δημοσιότητας.
Στην ανακοίνωσή του, ο Οργανισμός σημειώνει χαρακτηριστικά: «Η διαδικασία διεξήχθη με απόλυτη διαγωνιστική διαφάνεια και τηρήθηκαν όλοι οι προβλεπόμενοι τύποι δημοσιότητας κατά τα προβλεπόμενα από την οικεία νομοθεσία». Υποστηρίζει ακόμη ότι η ΕΑΔΗΣΥ εξέτασε το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου διεξήχθησαν οι διαγωνισμοί και όχι τις αιτιάσεις που είχαν διατυπωθεί για τους όρους τους, μεταξύ των οποίων και οι αναφορές σε «φωτογραφικές» διατάξεις.
Η θέση του Οργανισμού διαφέρει, επομένως, από την ερμηνεία του ΣΕΑ και των κομμάτων της αντιπολίτευσης ως προς τη σημασία των αποφάσεων και τις πολιτικές ευθύνες που προκύπτουν.
Το επόμενο βήμα
Η ακύρωση των δύο διαγωνισμών ανοίγει πλέον το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο θα προχωρήσει ο ΟΔΑΠ στην επόμενη ημέρα, τόσο για τη λειτουργία των 27 πωλητηρίων όσο και για τις υπηρεσίες εξυπηρέτησης επισκεπτών στους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.
Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτά τα ερωτήματα για τις παλαιότερες συμβάσεις, ενώ η πολιτική αντιπαράθεση μεταφέρεται στην ευθύνη της διοίκησης του Οργανισμού και της ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού.
Το καίριο ζήτημα δεν είναι μόνο η ακύρωση δύο διαγωνισμών, αλλά αν θα υπάρξει πλήρης αποσαφήνιση του νομικού πλαισίου, των όρων ανάθεσης και των ευθυνών για τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν. Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα θα καθορίσει και τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει η εμπορική αξιοποίηση υποδομών που συνδέονται άμεσα με τη δημόσια πολιτιστική περιουσία.
Δημοσιεύματα εφημερίδων και πολιτικές ανακοινώσεις
Για τη διασταύρωση των αντιδράσεων και την τεκμηρίωση του ρεπορτάζ, είναι χρήσιμα τα ακόλουθα δημοσιεύματα και ανακοινώσεις:
- Εφημερίδα των Συντακτών: Ακυρώθηκαν οι διαγωνισμοί για τα μνημεία – Κυβέρνηση, Μενδώνη και ΟΔΑΠ βαριά εκτεθειμένοι
- Το Βήμα: Πωλητήριο στον Μυστρά με 400 ευρώ τον μήνα – Η υπουργός Πολιτισμού οφείλει απαντήσεις
- Το Βήμα: ΟΔΑΠ για τους διαγωνισμούς: «Απολύτως νόμιμοι και νομότυποι»
- Η Αυγή: Άκυροι οι διαγωνισμοί για 27 πωλητήρια και Ακρόπολη – Η αντίδραση του ΣΥΡΙΖΑ
- Παραπολιτικά: Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων: Ακυρώθηκαν οι διαγωνισμοί για 27 πωλητήρια
- iefimerida: ΟΔΑΠ για την ακύρωση των διαγωνισμών: «Απόλυτη διαγωνιστική διαφάνεια»
Πρωτογενείς ανακοινώσεις:
- ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής: Ανακοίνωση του Τομέα Πολιτισμού
- ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ: Νέα έκθεση της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού
- ΝΙΚΗ: «Μια νίκη για τον πολιτισμό» – Δικαίωση των παρεμβάσεων της ΝΙΚΗΣ
- Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων: Ακύρωση της σύμβασης για τα 27 πωλητήρια
ictplus.gr
