Μια νέα μεθοδολογία αξιολόγησης των τεχνικών προσφορών σε μεγάλα δημόσια έργα πληροφορικής φέρνει στο προσκήνιο το Υπερταμείο και προκαλεί συζητήσεις στην αγορά ΤΠΕ. Η Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας (PPF) θέτει σε δημόσια διαβούλευση ένα πλαίσιο με 15 κριτήρια αξιολόγησης, προκαθορισμένες κλίμακες βαθμολόγησης και πρακτικές επιδείξεις των προσφερόμενων συστημάτων, επιχειρώντας να περιορίσει τις ασαφείς κρίσεις και να ενισχύσει την τεκμηρίωση της επιλογής αναδόχων. Η πρωτοβουλία, που παρουσιάζεται στη δημόσια διαβούλευση του PPF, δεν αφορά απλώς μια τεχνική αλλαγή στον τρόπο βαθμολόγησης. Αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται και αξιολογούνται οι διαγωνισμοί για σημαντικές ψηφιακές συμβάσεις του Δημοσίου. Η δημοσιοποίησή της αιφνιδίασε παράγοντες της αγοράς πληροφορικής, οι οποίοι εκφράζουν την άποψη ότι μια παρέμβαση τέτοιας σημασίας θα έπρεπε να έχει προηγουμένως παρουσιαστεί και συζητηθεί με τις εταιρείες και τους θεσμικούς φορείς που επηρεάζονται από αυτήν.
Μέχρι σήμερα, κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό, στον συντονισμό και στην προώθηση των μεγάλων ψηφιακών έργων του Δημοσίου είχαν το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και η Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ Μ.Α.Ε.), η οποία λειτουργεί ως βασικός φορέας υλοποίησης σημαντικών έργων ΤΠΕ. Οι επιμέρους αρμοδιότητες, βεβαίως, κατανέμονται ανάλογα με το έργο και την εκάστοτε αναθέτουσα αρχή. Η είσοδος του PPF στη διαμόρφωση μιας πρότυπης μεθοδολογίας αξιολόγησης των τεχνικών προσφορών δημιουργεί, επομένως, νέα δεδομένα και θέτει το ερώτημα κατά πόσο η πρωτοβουλία θα παραμείνει στο πλαίσιο των έργων που διαχειρίζεται η συγκεκριμένη μονάδα ή θα επηρεάσει ευρύτερα τον τρόπο ανάθεσης των δημόσιων ψηφιακών συμβάσεων. Το ερώτημα που ανακύπτει δεν είναι μόνο εάν η νέα μεθοδολογία μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα των διαγωνισμών, αλλά και ποια θα είναι η έκταση της εφαρμογής της, πώς θα επηρεάσει τους κανόνες του ανταγωνισμού και μέχρι ποιο σημείο μπορεί να διαμορφώσει ένα νέο πρότυπο για τα δημόσια ψηφιακά έργα. Παράλληλα, ανοίγει μια συζήτηση για την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ του PPF, των αναθετουσών αρχών, του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της Κοινωνίας της Πληροφορίας.
Από τις γενικές κρίσεις στα μετρήσιμα κριτήρια: Το αποτύπωμα του PPF στα μεγάλα έργα
Η μεθοδολογία του PPF, με την υπογραφή του αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου του Υπερταμείου, Παναγιώτη Σταμπουλίδη, τίθεται σε διαβούλευση με αποδέκτες τις αναθέτουσες αρχές, τις εταιρείες πληροφορικής και τους επιστημονικούς φορείς. Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν πρακτικές όπως οι θετικές αξιολογήσεις χωρίς επαρκή μετρήσιμη τεκμηρίωση, η επαναλαμβανόμενη χρήση παρόμοιων κριτηρίων από διαγωνισμό σε διαγωνισμό και οι ενστάσεις που μπορούν να καθυστερήσουν για μήνες την ανάθεση έργων. Στον πυρήνα της πρότασης βρίσκεται πλαίσιο 15 κριτηρίων, από την αρχιτεκτονική των συστημάτων και τη διαλειτουργικότητα έως την κυβερνοασφάλεια, την τεχνητή νοημοσύνη, το υπολογιστικό νέφος (cloud) και τα κριτήρια περιβαλλοντικής και κοινωνικής υπευθυνότητας (ESG). Κάθε διαγωνισμός θα επιλέγει τα κριτήρια που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του έργου, με προκαθορισμένες κλίμακες βαθμολόγησης αντί γενικών και αόριστων αξιολογήσεων. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στην πρακτική επίδειξη των προσφερόμενων συστημάτων. Η πρόταση προβλέπει ζωντανή παρουσίαση με προκαθορισμένα σενάρια και ίσους όρους για τους υποψηφίους, αντί για παρουσιάσεις διαφανειών, με καταγραφή της διαδικασίας.
Αλλαγές προβλέπονται και στην αξιολόγηση της εμπειρίας των ομάδων έργου. Στον σχετικό υπολογισμό λαμβάνονται υπόψη τα έτη εμπειρίας πέραν του ελάχιστου απαιτούμενου ορίου, με συντελεστή 4 για τον υπεύθυνο έργου (Project Manager) και 2 για τους κρίσιμους ρόλους. Από το 2021, το PPF έχει διαχειριστεί περισσότερες από 900 διαγωνιστικές διαδικασίες, για συμβάσεις συνολικού ύψους άνω των 10 δισ. ευρώ. Στα έργα που συνδέονται με τη δραστηριότητά του περιλαμβάνονται ο εκσυγχρονισμός συστημάτων της Ελληνικής Αστυνομίας, το έργο των νέων ταυτοτήτων και διαβατηρίων, καθώς και η ψηφιακή αναβάθμιση του υπουργείου Ναυτιλίας.
Η διεύρυνση αυτού του ρόλου καθιστά τη νέα μεθοδολογία σημαντική για την αγορά, καθώς οι κανόνες αξιολόγησης μπορούν να επηρεάσουν τόσο τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες σχεδιάζουν τις προσφορές τους όσο και τις απαιτήσεις που τίθενται από τις αναθέτουσες αρχές.
Το PPF εξελίσσεται σε κεντρικό παίκτη των ψηφιακών διαγωνισμών;
Το PPF (Project Preparation Facility) είναι η Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου (ΕΕΣΥΠ), η οποία έχει ως αποστολή την επιτάχυνση της προετοιμασίας και της υλοποίησης σημαντικών έργων του Δημοσίου. Ανάλογα με την ανάθεση κάθε έργου, αναλαμβάνει την ωρίμανση των έργων, την προετοιμασία των διαγωνισμών και των τευχών δημοπράτησης, την υποστήριξη των διαγωνιστικών διαδικασιών και τον συντονισμό των εμπλεκόμενων δημόσιων φορέων. Στόχος είναι να περιορίζονται οι διοικητικές καθυστερήσεις και να επιταχύνεται η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην προκήρυξη και την υλοποίηση των έργων.
Το Υπερταμείο ανήκει εξ ολοκλήρου στο Ελληνικό Δημόσιο, υπάγεται στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, και λειτουργεί με ειδικό θεσμικό και εταιρικό πλαίσιο. Δεν αποτελεί υπηρεσία υπουργείου, ενώ η σχέση του με το Δημόσιο διέπεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Στον τομέα των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ), το PPF μπορεί να συμμετέχει στην προετοιμασία και τη διενέργεια διαγωνισμών για ψηφιακά έργα και υποδομές, εφόσον αυτά εμπίπτουν στις αρμοδιότητές του. Δεν είναι ο τελικός δικαιούχος ούτε ο ανάδοχος των έργων, αλλά υποστηρίζει τις διαδικασίες που οδηγούν στη σύναψη των συμβάσεων. Το έργο των νέων ταυτοτήτων και διαβατηρίων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της εμπλοκής του PPF σε μεγάλης κλίμακας διαγωνισμούς. Ωστόσο, για τον προϋπολογισμό του έχουν αναφερθεί διαφορετικά ποσά, τα οποία χρειάζεται να αντιστοιχιστούν με ακρίβεια στο αντικείμενο και στο εύρος της σύμβασης. Το ερώτημα που τίθεται είναι μέχρι ποιο σημείο εκτείνεται πλέον η παρέμβαση του PPF: περιορίζεται στην ωρίμανση και στη διαγωνιστική διαδικασία ή επηρεάζει καθοριστικά και την αξιολόγηση των τεχνικών προσφορών και την επιλογή του αναδόχου; Και πώς κατανέμονται οι αρμοδιότητες και η ευθύνη ανάμεσα στη μονάδα και στην εκάστοτε αναθέτουσα αρχή;
Οι απαντήσεις έχουν ουσιαστική και πρακτική σημασία για τις εταιρείες πληροφορικής, καθώς η νέα μεθοδολογία ενδέχεται να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, παρουσιάζονται και αξιολογούνται οι προσφορές στα μεγάλα έργα του Δημοσίου.
Θα αλλάξουν οι κανόνες σε ολόκληρη την αγορά;
Η μεθοδολογία αφορά τα έργα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της και ανατίθενται στο PPF, σύμφωνα με το σχετικό θεσμικό και συμβατικό πλαίσιο. Εφόσον εφαρμοστεί στην πράξη και αποδώσει, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς και για άλλες αναθέτουσες αρχές. Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο για την αγορά: εάν η πρόταση θα περιοριστεί στις συμβάσεις που διαχειρίζεται η συγκεκριμένη μονάδα ή εάν σταδιακά θα επηρεάσει ευρύτερα τον τρόπο αξιολόγησης των δημόσιων ψηφιακών έργων. Το PPF επιχειρεί να περάσει από την υποκειμενική κρίση στην περισσότερο τεκμηριωμένη σύγκριση των τεχνικών προσφορών. Η αποτελεσματικότητα της αλλαγής θα κριθεί από την εφαρμογή της, τη διαφάνεια των διαδικασιών, την ενσωμάτωση των παρατηρήσεων που θα κατατεθούν στη δημόσια διαβούλευση και, τελικά, από τα αποτελέσματα των διαγωνισμών.
Καθοριστική δοκιμασία θα αποτελέσει και η έκβαση του διαγωνισμού για τις νέες ταυτότητες και τα διαβατήρια, ο οποίος βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Η συγκεκριμένη διαδικασία συγκεντρώνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της κλίμακας και της σημασίας της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η νέα μεθοδολογία εφαρμόζεται αυτομάτως αναδρομικά στον συγκεκριμένο διαγωνισμό. Για την αγορά πληροφορικής, επομένως, η δημόσια διαβούλευση αποτελεί αφετηρία μιας ευρύτερης συζήτησης για τους κανόνες με τους οποίους αξιολογούνται οι τεχνικές λύσεις, αποτιμάται η εμπειρία των ομάδων έργου και διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση των υποψηφίων. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αλλάξει ο τρόπος βαθμολόγησης, αλλά να αποδειχθεί ότι οι νέοι κανόνες μπορούν να οδηγήσουν σε διαφανέστερους διαγωνισμούς, καλύτερες τεχνικές λύσεις και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.
