Τα αποτελέσματα των Ελλήνων μαθητών στην PISA είναι απογοητευτικά: πτώση στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες και ακόμη μεγαλύτερη υστέρηση στην κατανόηση κειμένου. Περίπου οι μισοί μαθητές δυσκολεύονται να καταλάβουν επαρκώς αυτό που διαβάζουν.
Αυτό όμως είναι το αποτέλεσμα, όχι η αιτία.
Η PISA δεν δημιούργησε το πρόβλημα. Απλώς το μέτρησε. Δεν ζητά από έναν δεκαπεντάχρονο να αναλύσει τον Καρτέσιο. Εξετάζει αν μπορεί να κατανοήσει ένα κείμενο, να επεξεργαστεί μια πληροφορία και να κάνει έναν στοιχειώδη συλλογισμό. Όταν αυτά δεν είναι αυτονόητα, το πρόβλημα βρίσκεται στο ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Η γνώση δεν χαρίζεται.
Η εκπαίδευση και η μόρφωση ειδικά πάντα απαιτούν προσπάθεια. Ο μαθητής πρέπει να διαβάσει, να συγκεντρωθεί, να κάνει λάθος, να προσπαθήσει πάλι και να επιμείνει. Δεν υπάρχει εύκολος δρόμος προς τη γνώση. Το πρόβλημα είναι ότι η κουλτούρα της προσπάθειας έχει υποχωρήσει. Συζητούμε περισσότερο πώς θα προστατεύσουμε τον μαθητή από την αποτυχία και λιγότερο πώς θα τον βοηθήσουμε να την ξεπεράσει. Ο αδύναμος μαθητής χρειάζεται περισσότερη στήριξη, όχι χαμηλότερες απαιτήσεις. Και ο μαθητής που διακρίνεται δεν πρέπει να αισθάνεται ότι η επίδοσή του είναι κάτι για το οποίο πρέπει να απολογηθεί.
Η ισότητα δεν σημαίνει να κατεβαίνει ο πήχης για όλους. Σημαίνει να έχουν όλοι την ευκαιρία να τον περάσουν.
Η ελληνική κοινωνία διαβάζει ολοένα και λιγότερο. Το σχολείο, όμως, δεν λειτουργεί σε κενό. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια κοινωνία όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η συγκέντρωση όλο και πιο δύσκολη. Άλλο η κατανάλωση τίτλων και σύντομων μηνυμάτων και άλλο η ουσιαστική ανάγνωση. Η κατανόηση απαιτεί χρόνο, βιβλίο, συγκέντρωση και πνευματική άσκηση. Και αν η σχέση με το βιβλίο απουσιάζει από την οικογένεια και την καθημερινότητα, δύσκολα θα γίνει συνήθεια του παιδιού. Γι’ αυτό η εικόνα της PISA δεν είναι μόνο εκπαιδευτική αποτυχία. Είναι και ο κοινωνικός «καθρέφτης» της ελληνικής κοινωνίας. Και το μεγαλύτερο λάθος είναι να θεωρούμε την επίδοση περίπου ύποπτη. Μια σοβαρή κοινωνία δεν φοβάται την αριστεία. Θέλει περισσότερους μαθητές να διακρίνονται και περισσότερους αδύναμους μαθητές να ανεβαίνουν επίπεδο.
Μετά την PISA δεν χρειάζεται πανικός ούτε άλλη μία δικαιολογία. Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε ότι η χαμηλή επίδοση έχει αιτίες: ένα σχολείο που συχνά φοβάται να απαιτήσει, μια κοινωνία που διαβάζει λιγότερο και μια αντίληψη που μπέρδεψε την ισότητα με την ισοπέδωση. Η Ελλάδα χρειάζεται ξανά γνώση, αξιολόγηση, απαιτήσεις και προσπάθεια. Δεν γίνεται να αποκτήσεις περισσότερη γνώση με λιγότερη προσπάθεια. Η PISA δεν είναι το πρόβλημα, είναι προειδοποίηση.
