Έξι χρόνια μετά την έναρξη του gov.gr, η συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του ελληνικού κράτους έχει περάσει πλέον σε μια πιο ώριμη φάση, Αφορά στο αν και σε ποιο βαθμό οι ψηφιακές υπηρεσίες μεταβάλλουν πραγματικά τη λειτουργία του Δημοσίου και την καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στα αποτελέσματα, τα οποία πλέον αποτυπώνονται με μετρήσιμους δείκτες οικονομίας, χρόνου και περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Οι αποτιμήσεις των παρεμβάσεων δείχνουν ότι η ψηφιακή μετάβαση δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική αναβάθμιση, αλλά έναν μηχανισμό παραγωγής άμεσης αξίας. Από την αξιολόγηση 39 δράσεων ψηφιοποίησης και απλούστευσης διαδικασιών προκύπτει ετήσιο όφελος που ξεπερνά τα 562 εκατ. ευρώ, ενώ παράλληλα καταγράφεται μείωση άνω των 43.000 τόνων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και εξοικονόμηση πάνω από 205 εκατομμύρια φύλλων χαρτιού. Πίσω από αυτά τα μεγέθη δεν βρίσκεται μόνο μια λογιστική αποτύπωση, αλλά μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που παράγεται και παρέχεται δημόσια υπηρεσία.
Η αφετηρία αυτής της πορείας εντοπίζεται στο 2019, όταν ο ψηφιακός μετασχηματισμός εντάχθηκε στον πυρήνα του κυβερνητικού σχεδιασμού. Η γραφειοκρατία δεν αντιμετωπίστηκε ως σταθερό χαρακτηριστικό του κράτους, αλλά ως πεδίο ανασχεδιασμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η δημιουργία του gov.gr αποτέλεσε το βασικό σημείο αναφοράς, συγκεντρώνοντας σε μία ενιαία ψηφιακή πύλη ένα μεγάλο μέρος των συναλλαγών πολίτη–κράτους. Καθοριστικό ρόλο στην υλοποίηση αυτής της στρατηγικής είχε το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο προώθησε τη διασύνδεση μητρώων, την ενοποίηση υπηρεσιών και τη δημιουργία υποδομών διαλειτουργικότητας. Η λογική μετατοπίστηκε από τις αποσπασματικές ψηφιακές εφαρμογές σε ένα ενιαίο διοικητικό σύστημα, όπου τα δεδομένα ρέουν μεταξύ φορέων χωρίς να απαιτείται επαναλαμβανόμενη υποβολή από τον πολίτη. Όπως έχει επισημανθεί από τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου, η πιο ουσιαστική αλλαγή δεν είναι ποσοτική αλλά ποιοτική: αφορά τη μετάβαση από ένα κράτος που ζητά συνεχώς πιστοποιητικά, σε ένα κράτος που αξιοποιεί τα ήδη διαθέσιμα στοιχεία του. Η δημόσια διοίκηση αρχίζει να λειτουργεί με βάση την εμπιστοσύνη στα δεδομένα και όχι την επαναβεβαίωσή τους.
Χρόνος διεκπεραίωσης μειώνεται δραστικά έως και 88%
Η αποτίμηση 20 βασικών υπηρεσιών του gov.gr δείχνει ετήσια εξοικονόμηση της τάξης των 312 εκατ. ευρώ. Ο χρόνος διεκπεραίωσης μειώνεται δραστικά, φτάνοντας έως και 88% για πολίτες και επιχειρήσεις και σχεδόν 97% για εσωτερικές διοικητικές διαδικασίες. Παράλληλα, αποφεύγονται σχεδόν 19 εκατομμύρια φυσικές μετακινήσεις κάθε χρόνο, ενώ η μείωση της κατανάλωσης χαρτιού ξεπερνά τα 62 εκατομμύρια φύλλα. Η υιοθέτηση των ψηφιακών υπηρεσιών από τους πολίτες δεν είναι απλώς εκτεταμένη, αλλά και σταθερή. Το gov.gr έχει εξελιχθεί σε βασικό σημείο πρόσβασης προς το Δημόσιο, με την ευχρηστία και την ταχύτητα να αναδεικνύονται ως οι πιο καθοριστικοί παράγοντες αποδοχής. Η φυσική παρουσία στις υπηρεσίες παύει σταδιακά να αποτελεί τον κανόνα και μετατρέπεται σε εξαίρεση.
Αντίστοιχα αποτελέσματα καταγράφονται και σε πιο εξειδικευμένες διοικητικές διαδικασίες, όπως οι ψηφιακές βεβαιώσεις της ΑΑΔΕ, τα επιδόματα ή οι στρατολογικές διαδικασίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ετήσιο διοικητικό όφελος υπερβαίνει τα 70 εκατ. ευρώ, ενώ αποτρέπονται εκατομμύρια μετακινήσεις και περιορίζεται σημαντικά η χρήση έντυπου υλικού. Η διοίκηση αποκτά μεγαλύτερη ταχύτητα, αλλά και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Πίσω από αυτά τα αποτελέσματα διαμορφώνεται μια πιο δομική μεταβολή: η σταδιακή ωρίμανση του ίδιου του διοικητικού μηχανισμού. Η εκτεταμένη διαλειτουργικότητα, η αυτοματοποίηση επιμέρους σταδίων και η ψηφιακή παρακολούθηση των αιτημάτων δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η εξυπηρέτηση γίνεται πιο ομοιόμορφη και λιγότερο εξαρτημένη από φυσικές διαδικασίες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η ψηφιοποίηση του φυσικού αρχείου του Δημοσίου, που αφορά περίπου 1,2 δισεκατομμύρια σελίδες. Το έργο αυτό, που εκτείνεται σε τομείς όπως η Δικαιοσύνη, η Υγεία και το Κτηματολόγιο, εκτιμάται ότι θα αποφέρει ετήσιο όφελος περίπου 180 εκατ. ευρώ, μειώνοντας ταυτόχρονα τη χρήση χαρτιού και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε σημαντική κλίμακα. Πέρα όμως από τα οικονομικά και περιβαλλοντικά στοιχεία, η ουσία της παρέμβασης βρίσκεται στη νέα δυνατότητα που δημιουργείται για το κράτος: την άμεση πρόσβαση σε δεδομένα και την ταχύτερη λήψη αποφάσεων. Η προοπτική ενσωμάτωσης εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και ανάλυσης μεγάλων δεδομένων αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω αυτή τη μετάβαση.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το έργο CRM για την ενιαία ψηφιακή εξυπηρέτηση πολιτών και επιχειρήσεων, το οποίο επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από τις μεμονωμένες συναλλαγές στη συνολική εμπειρία εξυπηρέτησης. Η διοίκηση δεν αντιμετωπίζει πλέον το κάθε αίτημα ως απομονωμένο γεγονός, αλλά ως μέρος μιας συνεχούς σχέσης με τον πολίτη. Η συνολική χαρτογράφηση των μεταρρυθμίσεων δείχνει ότι έχουν ήδη ολοκληρωθεί 39 αποτιμήσεις, ενώ άλλες 10 βρίσκονται σε εξέλιξη. Παράλληλα, στο Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών «Μίτος» έχουν καταγραφεί περισσότερες από 4.200 διαδικασίες, δημιουργώντας για πρώτη φορά μια πλήρη εικόνα του διοικητικού συστήματος. Σημαντική είναι και η συμβολή του Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου, το οποίο υποστηρίζει τη συστηματική αποτίμηση των δημόσιων πολιτικών με διεθνώς αναγνωρισμένες μεθοδολογίες. Η συμβολή αυτή δεν αφορά μόνο την παραγωγή δεδομένων, αλλά τη θεσμοθέτηση μιας κουλτούρας αξιολόγησης και τεκμηρίωσης. Η επέτειος των έξι ετών του gov.gr θα σηματοδοτηθεί με την εκδήλωση «6 χρόνια gov.gr: Κλικ και έγινε!» στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ελλάδα 2.0» και με χρηματοδότηση από το NextGenerationEU.
Η παρουσία του πρωθυπουργού προσδίδει θεσμικό βάρος σε μια πρωτοβουλία που έχει συνδεθεί με τον συνολικό εκσυγχρονισμό του κράτους. Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν αξιολογείται πλέον ως σχέδιο, αλλά ως αποτέλεσμα. Το κράτος αρχίζει να μετρά την απόδοσή του μέσα από δεδομένα: χρόνο, κόστος, αποδοτικότητα και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Και αυτό ίσως αποτελεί τη σημαντικότερη αλλαγή από όλες.
