Η τεχνητή νοημοσύνη προχωρά γρήγορα και έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει κρίσιμες στρατιωτικές αποφάσεις. Εκεί όμως που η τεχνολογία επιταχύνει, η διεθνής συνεννόηση φρενάρει. Αυτό αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στη διεθνή διάσκεψη για την υπεύθυνη χρήση της AI στον στρατό, που φιλοξενήθηκε στην Α Κορούνια της Ισπανίας: κοινές ανησυχίες υπάρχουν, κοινές δεσμεύσεις όχι.
Παρά τη συμμετοχή περισσότερων από 80 χωρών, μόνο 35 συμφώνησαν τελικά να υποστηρίξουν μια κοινή διακήρυξη αρχών, όπως μεταδίδει το Reuters. Η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας –δύο κομβικών παικτών στη στρατιωτική και τεχνολογική σκακιέρα– αποδυνάμωσε το πολιτικό αποτύπωμα της πρωτοβουλίας και ανέδειξε τα όριά της.
Στον αντίποδα, χώρες όπως ο Καναδάς, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία, η Νότια Κορέα και η Ουκρανία επέλεξαν να στηρίξουν ένα κοινό πλαίσιο αρχών, έστω και χωρίς νομική ισχύ.
Στον πυρήνα της διακήρυξης βρίσκονται 20 βασικές κατευθύνσεις για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στον στρατιωτικό τομέα. Βασική τους φιλοσοφία είναι ότι, ακόμη και σε συστήματα που βασίζονται σε αλγορίθμους, η τελική ευθύνη πρέπει να παραμένει ανθρώπινη. Προβλέπονται σαφείς δομές διοίκησης και ελέγχου, καθώς και αυστηρές διαδικασίες δοκιμών, αξιολόγησης και εκπαίδευσης όσων χειρίζονται τέτοιες τεχνολογίες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάγκη συστηματικής εκτίμησης κινδύνων και, όπου αυτό δεν έρχεται σε σύγκρουση με ζητήματα εθνικής ασφάλειας, στη συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών γύρω από τους μηχανισμούς εθνικής εποπτείας.
Ωστόσο, πίσω από τις γενικές διατυπώσεις κρύβεται ένας βαθύτερος φόβος. Πολλοί εκπρόσωποι παραδέχονται ότι τα κράτη λειτουργούν με λογική «διλήμματος του φυλακισμένου»: όλοι κατανοούν ότι απαιτούνται φρένα και κανόνες, αλλά κανείς δεν θέλει να είναι ο πρώτος που θα αυτοπεριοριστεί, φοβούμενος ότι οι ανταγωνιστές του θα συνεχίσουν ανεξέλεγκτα.
Οι γεωπολιτικές ισορροπίες, και ειδικά οι τριβές μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, ενίσχυσαν αυτή την επιφυλακτικότητα και εξηγούν γιατί αρκετές κυβερνήσεις απέφυγαν πιο σαφείς ή δεσμευτικές διατυπώσεις.
Η φετινή διάσκεψη δεν ήταν η πρώτη απόπειρα διεθνούς συντονισμού. Αντίστοιχες συζητήσεις είχαν προηγηθεί στη Χάγη και τη Σεούλ, όπου περισσότερα κράτη είχαν υποστηρίξει ένα γενικό σχέδιο δράσης χωρίς νομική ισχύ. Αυτή τη φορά το περιεχόμενο έγινε πιο συγκεκριμένο, όμως η συμμετοχή περιορίστηκε.
Το αν οι 20 αυτές αρχές θα αποτελέσουν τη βάση για μελλοντικούς, ουσιαστικούς κανόνες ή αν η στρατιωτική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης θα συνεχίσει να εξελίσσεται χωρίς κοινό πλαίσιο παραμένει ανοιχτό.
Σε κάθε περίπτωση, καθίσταται πλέον επιτακτική ανάγκη στην εποχή μας η ύπαρξη μιας συλλογικής γραμμής, προκειμένου να περιοριστούν οι κίνδυνοι από την υιοθέτηση αυτής της νέας τεχνολογίας.
