«Μια χαμένη ευκαιρία» για την Ελλάδα χαρακτηρίζει το Ταμείο Ανάκαμψης γαλλικό δημοσίευμα, την ώρα που η χώρα υπέβαλε στις Βρυξέλλες τα τελευταία αιτήματα πληρωμής για το «Ελλάδα 2.0».
Ο ανταποκριτής της γαλλικής οικονομικής εφημερίδας «Les Échos» στην Αθήνα, Basile Dekonink, κάνει έναν ιδιαίτερα αυστηρό απολογισμό της πορείας του προγράμματος, υποστηρίζοντας ότι η χρηματοδοτική ώθηση ενίσχυσε την ανάπτυξη, χωρίς όμως να οδηγήσει στον ευρύ μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου που είχε αρχικά εξαγγελθεί.
Το δημοσίευμα, με τίτλο «Une occasion ratée : en Grèce, le bilan amer du fonds de relance européen» («Μια χαμένη ευκαιρία»: στην Ελλάδα, ο πικρός απολογισμός του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης), υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα ήταν ένας από τους μεγαλύτερους αναλογικά δικαιούχους του NextGenerationEU. Το αρχικό πακέτο του «Ελλάδα 2.0» ανέρχεται σε 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 18,22 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. ευρώ δάνεια. Το ελληνικό σχέδιο είναι, σε αναλογία με το ΑΕΠ, από τα μεγαλύτερα μεταξύ των κρατών-μελών.
Η αρχική φιλοδοξία, σύμφωνα με τον γαλλικό ανταποκριτή, ήταν πολύ μεγαλύτερη από την απλή διοχέτευση πόρων στην οικονομία. Το «Ελλάδα 2.0» σχεδιάστηκε για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την ενίσχυση των δεξιοτήτων, την αύξηση της παραγωγικότητας και τελικά, την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.
Επικαλούμενο τον Παναγιώτη Κορκολή, γενικό διευθυντή του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Ιδεών και Πολιτικών ΕΝΑ και πρώην γενικό γραμματέα Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ, το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι αυτή η αλλαγή δεν πραγματοποιήθηκε. Ο ίδιος χαρακτηρίζει το Ταμείο Ανάκαμψης «χαμένη ευκαιρία», ενώ το ΕΝΑ έχει πράγματι δημοσιεύσει τον Σεπτέμβριο ειδική αποτίμηση, στην οποία υποστηρίζει ότι η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στην απορρόφηση των χρημάτων, αλλά να εξετάζει τι έργο παραδόθηκε και ποιο αποτέλεσμα παρήχθη.
Ένα από τα βασικά σημεία του γαλλικού δημοσιεύματος αφορά το δανειακό σκέλος του προγράμματος. Σύμφωνα με την ανάλυση του ΕΝΑ που επικαλείται, ο αρχικός στόχος των 16,73 δισ. ευρώ μειώθηκε στα 13,366 δισ. ευρώ, ενώ 1,989 δισ. ευρώ μεταφέρθηκαν στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα ως κεφαλαιακή ενίσχυση για χρηματοδοτικά προϊόντα που θα υλοποιηθούν σε βάθος χρόνου. Μέχρι το τέλος Ιουνίου 2026, οι πραγματικές αναλήψεις επιχειρηματικών δανείων ανέρχονταν σε 5,57 δισ. ευρώ.
Εδώ το γαλλικό δημοσίευμα θέτει και το ζήτημα της πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση. Επικαλείται την εκτίμηση ότι περίπου το 80% των δανείων κατευθύνθηκε σε πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες διέθεταν ήδη δυνατότητες χρηματοδότησης, ενώ οι πολύ μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετώπισαν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης. Το θέμα συνδέεται με την ευρύτερη κριτική του ΕΝΑ για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε το πρόγραμμα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο γαλλικός ανταποκριτής αναφέρεται στις διαδοχικές αναθεωρήσεις του «Ελλάδα 2.0». Το ΕΝΑ καταγράφει έξι εγκεκριμένες τροποποιήσεις μετά το αρχικό σχέδιο, με την τελευταία, τον Αύγουστο του 2026, να μεταβάλλει 111 μέτρα. Το ίδιο το Ινστιτούτο σημειώνει πάντως ότι οι αναθεωρήσεις δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη αποτυχίας, αλλά θεωρεί τη συχνότητα και την έκτασή τους σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση του αρχικού σχεδιασμού.
Το δημοσίευμα, ωστόσο, αναγνωρίζει και επιτυχίες, με χαρακτηριστικότερη την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει άλλωστε 7,8 δισ. ευρώ του ελληνικού σχεδίου που συνδέονται με τον ψηφιακό μετασχηματισμό και εκτιμώμενο οικονομικό αντίκτυπο 6,99 δισ. ευρώ από τις ψηφιακές επενδύσεις του RRF.
Το γαλλικό δημοσίευμα καταλήγει στο μεγάλο ερώτημα της επόμενης ημέρας. Αν η ανάπτυξη των τελευταίων ετών ενισχύθηκε από τα ευρωπαϊκά κεφάλαια, τι θα συμβεί όταν αυτή η χρηματοδοτική ώθηση περιοριστεί;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα καθώς στις 29 Σεπτεμβρίου η Ελλάδα υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 9ο και τελικό αίτημα πληρωμής επιχορηγήσεων και το 8ο και τελικό αίτημα πληρωμής δανείων, συνολικού ύψους 6,75 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση αναφέρει ότι, με την ολοκλήρωση των προαπαιτούμενων, η Ελλάδα θα λάβει το σύνολο των 35,95 δισ. ευρώ που της αναλογούν.
Έτσι, η συζήτηση για το «Ελλάδα 2.0» περνά πλέον από την απορρόφηση των πόρων στην αποτίμηση του αποτελέσματος.
